لە دیدارێكی تایبەتدا بۆ گۆڤاری گوڵان محەمەدی حەمە باقی نووسەر و مێژوونووس گوتى: ئەوەی تا ئێستا وەك بەڵگەنامەی مێژوویی لەبەردەستماندایە، هەوڵەكانی شێخ عوبەیدوڵڵای نەهری-یە لە ساڵی 1880 و دوای شەڕی نێوان رووسیا و عوسمانی لە ساڵانی 1877-1878، دیارە لەم شەڕەدا رووسیا توانی خاكێكی زۆری عوسمانییەكان داگیر بكات و زۆربەی ناوچەكانی سنوور كۆنتڕۆل بكات، ئەو خەڵكانەشی كە لە سەر سنووری نێوان رووسیا و عوسمانی نیشتەجێبوون بەشێكیان ئەرمەنی بوون، لەبەر ئەوەش كە ئەرمەنەكان لە رووی ئایینەوە لە رووسەكان نزیك بوون، لەكاتی شەڕەكەدا چ بە ئاشكرا و چ بە نهێنی پشتیوانی رووسیایان دەكرد، لەبەرامبەردا لەبەر ئەوەی كورد لەگەڵ عوسمانی هاوئایین بوون.


محەمەدی حەمە باقى هەروەها گوتی: هەموو جارێك كورد لەچوارچێوەی بڕوابوونی بە (جیهاد) و (غەزا) شەڕیان بۆ دەوڵەتی عوسمانی دەكرد، هەر بۆیە كورد چ لە چوارچێوەی لەشكری عوسمانی و چ وەك خۆیشی، بەردەوام لەگەڵ ئەرمەندا پێكدادەپژان، دوای ئەوەی شەڕەكە كۆتایی هات، ئەرمەنەكان ترسی ئەوەیان هەبوو رووسیا و عوسمانی رێكبكەون و سوپاكەی لە نێو خاكی عوسمانی بكشێنێتەوە، سەرەنجامیش ئەرمەن ببێتە قوربانی، ئەمە وایكرد ئەرمەنەكان زۆر دەستەودامێنی رووسیا ببن بۆ ئەوەی بێكەس بەجێیان نەهێڵن، داوایان كرد لەسەر مێزی دانوستاندن چارەنووسی ئەرمەنەكان بەلایەكدا بخەن، بێگومان رووسەكان لە ەەردوو كۆنگرەی (سان ستیڤانۆ: 3/3/1878) لە توركیا و هەروەها كۆنگرەی (بەرلین: 13/7/1878)دا، داكۆكی زۆریان لە ئەرمەنەكان كرد، لە كۆنگرەی (سان ستیڤانۆ) كە تەنیا رووسیا و عوسمانی بەشدابوون، هەروەها لە كۆنگرەی بەرلین-یش كە نەمسا، ئیتاڵیا، ئەڵمانیا و بریتانیا لەگەڵیان بەشداربوون، بۆ ئەوەی گوشار بخەنە سەر رووسیا و بكشێتەوە.


شايانى باسه حەمە باقى هەروەها گوتی: شێخ عوبەیدوڵڵای نەهری كوڕی (سەید تەهای) نەهری و خەلیفەی مەولانا خالیدی نەقشبەندی-یە، مەولانا خالیدی نەقشبەندی هەموو خەلیفەكانی خۆی بەو جۆرە پەروەردە كردبوو، كە داكۆكی لە ماف و ژیانی خەڵك بكەن، لەسەر ئەم پرسە من بەڵگەنامەی زۆری رووسیا و ئێران و عوسمانی و بەریتانیم دەستكەوتووە، بەداخەوە تەنیا لەئەرشیفی كوریدا هیچمان نەبوو، بەپێی ئەو بەڵگەنامانە شێخ عوبەیدوڵڵا ئەو كات 60 هەزار چەكداری كۆكردۆتەوە و ئامانجی یەكەمی ئەوە بوو كە تەورێز بگرێت، لەبەر ئەوەی تەورێز ئەوكات جێنشینی شا(وەلیعەهد)ی لێبوو، پایتەخت تاران بوو، بەڵام لەم پلانەدا شێخ عوبەیدوڵڵا پێی وابوو ئەگەر تەورێز بگیرێت، تاران دەكەوێتە ژێر گوشارەوە بۆ ئەوەی وەڵامی داخوازییەكانی كورد بداتەوە، بۆ ئەم مەبەستەش لەشكرەكەی بەسەر دوو قۆڵدا دابەشكرد، قۆڵێكیان بەرەو مەهاباد و میاندواو نارد و دواتر هەڵكشا تا (ئازەرشەهر) و (مەلەك كەندی)، بەڵام لەبەر ئەوەی ئەو ناوچەیە تێكەڵ بوو تەنیا كورد نەبوو.


لە درێژەی قسەكانیدا باقى هەروەها گوتی: رووسیا لە تەشەنەكردن و بڵاوبوونەوەی ئیسلامیی دەترسا، لەبەر ئەوەی پێشتر شێخ شامیل، كە ئەویش یەكێكە لە خەلیفەكانی مەولانا خالیدی نەقشبەندی و ماوەی 32 ساڵ لە داغستانی رووسیا شۆڕشی كردووە، ئەو (شێخ شامیل)ی داغستانەی كە شاعیری ناسراو: (رەسوڵی هەمزە تۆف) بە شانازییەوە باسی دەكات و باپیرێتی و جارێكیان رۆژنامەنووسێك دەچێتە ماڵی رەسوڵی هەمزە تۆف و لێی دەپرسێت، ئەو شمشێر و قەڵغانە چییە لە پشت سەری خۆتەوە هەڵتواسیون، ئەویش لەوەڵامدا دەڵێت: ئەوە چەكی دەستی باپیرم بووە، مەبەستی شێخ شامیل-ـە، كە لە دژی قەیسەری رووسیا شۆڕشی كردووە.


لە كۆتایی قسەكانیدا حەمە باقى گوتی: شێخ عوبەیدوڵڵا بەرلەوەی شۆڕش دەست پێبكات، نامەی بۆ كونسووڵەكانی رووسیا و بریتانیا لە دیاربەكر و وان و تەورێز ناردووە. ئەوەی خۆشبەختانە لە بەڵگەنامەكان لەبەردەستمانن، ئاماژە بەوە دەكەن بۆ یەكەمین جار شێخ عوبەیدوڵڵای نەهری لە ساڵی1878 تاساڵی 1880 كە نامەی بۆ ئەو كونسووڵانە ناردووە، ئەوەی تێدا نووسیوە: ئێمە وەكو كورد، زمان و جوگرافیا و كەلتوور و نەریت و فەرهەنگی جیاوازمان هەیە، دەمانەوێت خۆمان ئیدارەی خۆمان بەڕێوەبەرین، بۆیە بەپێی ئەم بەڵگانە، شیخ عوبەیدوڵڵا یەكەم سەركردەی كوردە دوای سەربەخۆیی كوردستانی كردووە، ئەوانەی دیكەش كە داوای شێخ عوبەیدوڵڵا هاتوون، وەك شێخ عەبدولسەلامی بارزانی توانیویانە پەرە بەو رێبازە بدەن، ئەوانیش سەر بە تەریقەتی نەقشبەندی و رێبازەكەی شێخ عوبەیدوڵڵای نەهری بوون و پەروەردەی تەریقەتی مەولانا خالیدی نەقشبەندین.

بۆ خوێندنەوەی ئەم بابەتە لە گۆڤاری گوڵان ژمارە(1062)