«لە ئێستادا ئومێدێكی زۆر كەم هەیە بتوانرێت یەكپارچەیی عێراق بگێڕێتەوە. عێراق لەبەریەك هەڵوەشاوە بۆ سێ بەشی سرووشتی و مێژوویی، شیعەكان كە زۆرینەی رەهان لە باشوورەوە هەڵكشاون بۆ بەغدا، سوننەكان لە ناوەڕاست كە بۆ ماوەی سەدان ساڵ حوكمڕانی ئەو وڵاتەیان كردووە، ئێستا لەگەڵ دەوڵەتی توندڕۆیی ئیسلامی داعش تێكەڵ بوون، كوردەكانیش لە باكوورن، خاكی ئەم گەلە دێرینەش بەردەوام داگیركراو بووە. هەر یەك لەم پێكهاتانە و هەریەكەیان بەپێی میتۆد و رێگەی تایبەت بە خۆیان لە پێناوی مانەوەدا شەڕ دەكەن. ژمارەی ئەو دەوڵەت و كەسانەش زۆر كەمن كە لەسەر بنەمای بیركردنەوەیەكی دروست (بە واشنتۆنیشەوە) بیر لەوە دەكەنەوە كە عێراق بە یەكگرتوویی بمێنێتەوە، یان هەموو تواناكان یەكبخرێن بۆ رووبەڕووبوونەوەی تیرۆریستانی داعش.. هەربۆیە كورد و شیعە و سوننە بەهیچ شێوەیەك هەستێكی هاوبەشیان نییە سەبارەت بەو دەوڵەتەی پێی دەگوترێت: عێراقی یەكگرتوو.
لە ساڵی 2003 وتارێكم لە نێویۆرك تایمز بە ناونیشانی (چارەسەری سێ دەوڵەت بۆ كورد و سوننە و شیعە) بڵاوكردەوە، كە مەبەستم لەو تارەدا ئەوە نەبوو عێراق بە كردەیی دابەش بكرێت، بەڵكو مەبەستم سیستمێكی فیدراڵی بوو كە دەسەڵاتی حكومەتی فیدڕاڵی سنووردار بێت، دووساڵ لەوەدوا لەگەڵ سیناتۆر جۆزیف بایدن پێكەوە دوو سەروتارمان بۆ نیویۆرك تایمز نووسی، كە تیایدا جەخت لە سەر چارەسەری مودێلێكی فیدراڵی بۆ عێراق كرابۆوە، ئێستاش بارودۆخەكە لەبارە، لەبەر ئەوەی هەر سێ پێكهاتەكە تا رادەیەكی زۆر سەربەخۆیی خۆیان هەیە. ئەو ئەگەرەی لە ئێستا سەر هەڵدەدات، ئەوەیە كە ئەمریكا نەتوانێت ئەم چارەسەرە لە عێراقدا جێبەجێ بكات، بەڵام ئەمریكا دەتوانێت ئەم چارەسەرە بكاتە مەرجی پێشوەختە بەسەر لەلایەنەكانەوە و گرێی بداتەوە بە هاوكاریی سەربازی و ئابووری ئایندەوە بۆ ئەوەی بتوانن ئەم شێوازە جێبەجێ بكەن. ئەمە كارێكی زۆر قورسە، بەڵام بەردەوام پێویستی بە چاودێری هەیە، بێجگە لەم رێگەیە عێراق هەر لەبەریەك هەڵوەشاوە دەبێت و ناشتوانێت ببێتە فاكتەرێك بۆ سەقامگیری ئیقلیمی و تەنها دەبێتە سەرچاوەی كێشە و گرفت»

لیسیلی گلب
سەرۆكی فەخریی ئامۆژگای ئەنجوومەنی پەیوەندییەكانی دەرەوە
17/10/2014

ئەو عێراقەی مالیكی تێكیدا
بەهەموو جیهان راست ناكرێتەوە
26 مانگ پێش ئەوەی تیرۆریستانی داعش موسڵ داگیر بكەن، بەڕێز مسعود بارزانی سەرۆكی هەرێمی كوردستان لە ناو كۆشكی سپی بە باراك ئۆبامای سەرۆك و جۆزیف بایدنی جێگری سەرۆك و گەورەبەرپرسانی كۆشكی سپی راگەیاند، نوری مالیكی سەرۆك وەزیرانی عێراق بە ئاراستەیەك حوكمڕانی عێراق بەڕێوەدەبات كە وڵاتەكە بەرەو لێكهەڵوەشانەوە دەبات، لەم چوارچێوەیەدا سەرۆكی كوردستان بە سەرۆكی ئەمریكای راگەیاند، ئێمە وەك گەلی كوردستان نابینە بەشێك لەو سیاسەتە هەڵەیە و ئەگەر بەردەوام بێت، ئەوا ناچارم بۆ بڕیاری گەلی كوردستان بگەڕێمەوە.
هەر لە ساڵی 2012 نید پاركەر بەڕێوەبەری نووسینگەی ئەو كاتی رۆژنامەی لۆس ئەنجلوس تایمز و بەرپرسی ئێستای نووسینگەی رۆیتەرز لە بەغدا، لیكۆڵینەوەیەكی لە گۆڤاری فۆرین ئەفێرز بە ناونیشانی (ئەو عێراقەی دوای خۆمان بەجێمانهێشت. جیهان پێشوازی لە دەوڵەتێكی فاشیل دەكات) بڵاو كردەوە، نید پاركەر لەم لیكۆلینەوەیەدا تەواوی ئەو زانیارییە وردانەی بڵاوكردۆتەوە كە لە ئاكامی لێكۆڵینەوە رۆژنامەوانییەكانی لە بەغدا و موسڵ دەستی كەوتوون، لەسەر بنەمای ئەم زانیارییە وردانە چاوپێكەوتنی لەگەڵ باڵیۆز و ستافی باڵیۆزخانەی ئەمریكا لە بەغدا كردووە، ئەو لەو كاتە ئاگاداری كردوونەتەوە كە نەك هەر عێراق بەرەو حوكمڕانیی دیكتاتۆری و تاكڕەوی دەڕوات، بەڵكو رۆژ لە دوای رۆژ هەموو دامەزراوەكانی دەوڵەتی عێراق لە بەریەك هەڵدەوەشێتەوە و دەبێتە دەوڵەتێك كە هیچ دامەرزاوەیەكی تیا نامێنێت تا بتوانێت كاروبارەكانی دەوڵەت هەڵبسووڕێنێت.
لە حوزەیرانی 2013 لەو كاتەی ئیدارەی ئۆباما چاوی لە هەڵەكانی مالیكی دەپۆشی و بەردەوام چەكی بۆ دەنارد بۆ ئەوەی بە زەبری هێز داخوازی سوننەكان دابمركێنێتەوە و هێزی پێشمەرگەی كوردستان چاوترسێن بكات، ئەو لەو كاتەدا كەناڵی CNN ئەو پرسیارەی رووبەڕووی وەزیری دەرەوەی عێراق كردەوە كە: (ئایا عێراق بۆتە ئەو دەوڵەتەی دامەزراوەكانی لەبەریەك هەڵوەشابن؟) بەڕێز هۆشیار زێباری وەزیری دەرەوەی ئەو كاتی عێراق، بە شیوەیەكی دبلۆماتی وەڵامی CNی دایەوە و رایگەیاند: راستە ناسەقامگیری و ئاژاوە هەیە، بەڵام هێشتا عێراق نەگەیشتۆتە ئەو ئاستەی پێی بگوترێت ئەو دەوڵەتەی هەموو دامەزراوەكانی لەبەر یەك هەڵوەشاوە. بەڵام هەر 24 كاتژمێر دوای ئەو پرسیارە، پڕۆفیسۆر مایكل نایت بەڕێوەبەری دیراساتەكانی عێراق و هەرێمی كوردستان لە ئامۆژگای واشنتۆن بۆ سیاسەتی رۆژهەڵاتی نزیك، زۆر راشكاوانە وەڵامی پرسیارەكەی CNNی دایەوە و لە وتارێكدا بە ناونیشانی: (بەڵێ عێراق ئەو دەوڵەتەیە كە دامەزراوەكانی لەبەریەك هەڵوەشاوە) ئەوەی ئاشكرا كرد، چیدیكە دامەزراوەكانی عێراق ناتوانن وەك دامەزراوەی دەوڵەت كاروبارەكان هەڵبسووڕێنن.

لەسەرەتای مانگی كانوونی دووەمی 2014 ئەمجارەیان گۆڤاری فۆرن ئەفێرز مێزگردێكی كراوەی ئۆن لاینی بە ناونیشانی (میدیا كاڵ) بۆ نید پاركەر و پڕۆفیسۆر ماكس بوت بەڕێوەبەری دیراساتی ئاسایش و سەربازی لە ئامۆژگای ئەنجوومەنی پەیوەندییەكانی دەرەوە سازكرد، ئامانج لەم مێزگردە كراوەیە ئەبوو، هەم سیاسەتی ئەمریكا بەرامبەر عێراق هەڵبسەنگێنن، هەمیش ئاراستەی سیاسەتی حوكمڕانیی نوری مالیكی هەڵبەسەنگێنن، كە بەو سیاسەتەی عێراق بەرەو كوێ دەبات. لەم چوارچێوەیەدا پڕۆفیسۆر ماكس بوت راشكاوانە پەنجەی خستە سەر برینەكە و گوتی: (ئەو دەسكەوتانەی لە ئاكامی زیادكردنی هێزی بە پەلە -SURGE – جۆرج دەبلیو بوش لە 2008 بەدەستی هێنا، سەرۆك ئۆباما دوای ساڵی 2011 و بە كشانەوەی هێزەكانی لە عێراق دۆڕاندی)، ئەمەش مانای ئەوەیە نەك هەر ئیدارەی سەرۆك ئۆباما ئاگاداری هەڵەكانی مالیكی بووە، بەڵكو چاوپۆشی گەورەشی لێ كردووە. نید پاركەر لەو مێزگردە ئاشكرای كرد، كە زۆر جار لەگەڵ باڵیۆز و ستافی باڵیۆزخانەی ئەمریكا لەبەغدا دیداری كردووە، باڵیۆز و ستافی باڵیۆزخانەكە ئاگاداری هەموو وردەكاری ئەو هەڵانە بوون كە مالیكی لە حوكمڕانیدا ئەنجامی داون، لەمەش زیاتر پاركەر دەڵێت: لەلای من زۆر بە توندی سەركۆنەی كارەكانی مالیكی ـیان دەكرد، بۆیە ئەو دەڵێت: پێمووتن ئەی باشە بۆ بە فەرمی رەخنە ناگرن و گوشار ناخانە سەر حكومەتی مالیكی؟ لە وەڵامدا بیدەنگ دەبوون و ئاماژەیان بۆ ئەوە دەكرد، ئەوە سیاسەتی ئیدارەی ئەمریكایە.
لەمەش زیاتر بۆ رێگەخۆشكردن بۆ ئەوەی مالیكی ببێتە دیكتاتۆر و بە زەبری هێز سەقامگیری لە عێراقدا دروست بكات، چاودێران ئاماژە بەوە دەكەن، ئەمریكا گلۆپێ سەوزی بۆ مالیكی داگیرساند، بۆ ئەوەی چەك لە رووسیا بكرێت، هۆكاری سەرەكیش ئەوەبوو كە چەكی ئەمریكی پێدان و فرۆشتنی مەرجدارە و حكومەت ناتوانێت ئەو چەكانە بۆ كێشە ناوخۆییەكان و دژی پێكهاتەكانی ئەو دەوڵەتە بەكاربهێنێت، بەڵام چەكی رووسی ئەو مەرجەی لەسەر نییە و لە هەركاتێكدا بێت حكومەت دەتوانێت بۆ مەبەستی تایبەتی خۆی بەكاری بهێنێت، هەروەك چۆن رژێمەكانی پێشووی عێراق هەموو چەكە رووسیەكانیان دژی شۆڕشی كوردستان بەكار دەهێنا.
كەواتە ئەم باكگراوەندە خێرایە ئەوەمان بۆ ئاشكرا دەكات، هەتا رۆژی 10ی حوزەیرانی 2014 ئیدارەی ئەمریكی دیكتاتۆرێكی داپڵۆسینەری وەك نوری مالیكی پێویست بووە بۆ ئەوەی هەرچۆنێك بێت عێراق بە یەكپارچەیی بهێڵێتەوە، لەمەش زیاتر ئەگەر كارەساتی موسڵ رووینەدایە، ئەوا ئەمجارەش بە بیانووی ئەوەی نوری مالیكی یەكەمین دەنگی لە هەڵبژاردنەكانی 30 نیساندا بەدەست هێناوە، ئەمریكا پشتگیری نوری مالیكی دەكردەوە بۆ ئەوەی بۆ خولی سێهەم خۆی كاندید بكاتەوە. بەڵام ئەوەی كارەساتی موسڵ بۆ جیهانی ئاشكرا كردو ئەمریكای تووشی حەپەسان كرد، ئەوە بوو:

1. سوپا و هێزەكانی ئاسایش و پۆلیسی عێراق كە ئەمریكا بە نوێترین چەك و بە باشترین راوێژكار مەشق و راهێنانی پێكردبوون، دەركەوت ئەوانە دامەزراوەیەكی بەرگریی سەربازی نین، بۆیە بەبێ ئەوەی یەك فیشەك بتەقێنن، شەش فیرقەی سەربازییان تەسلیمی تیرۆریستانی داعش بوون و داعشیان لە رێكخراوێكی تیرۆریستییەوە گەیاندە دەوڵەتێكی تیرۆریستی.
2. دەزگای هەواڵگری عێراق كە دیسان ئەمریكا زۆر خۆی لەگەڵ ماندوو كردبوو و پارەی زۆری تیا خەرج كردبوو، ئەویش دەركەوت كە نەك هەر دەزگایەكی پڕۆفیشناڵ نییە، بەڵكو ئەو سیفەتە پڕۆفیشناڵیەی ئەمریكا بۆ دەزگای هەواڵگری عێراق دروستی كردبوو، لە دوای كشانەوەی هێزەكانی ئەمریكا لە عێراق، نوری مالیكی ئەم دەزگا گرنگەی گۆڕی بۆ دەزگای هەواڵگریی حزبی دەعوا و پاراستنی كورسییەكەی خۆی و داپڵۆسینی نەیارە سیاسییەكانی.
ئەم دوو شكستە گەورەیە لەم دوو دامەزراوە گەورە و گرنگەدا، سیفەتی دەوڵەتبوونی لە عێراق كردەوە، ئەم لێكردنەوەیەش بە جۆرێك بوو، لە بری ئەوەی حكومەتی عێراق باری نائاسایی رابگەیەنێت، مەرجەعییەتی نەجەف لەسەر زاری ئایەتوڵلا عەلی سیستانی هاتەوەڵام و فەتوای دەركرد، بەوەی شیعەكان چەك هەڵبگرن، ئەوانەی شارەزای هەڵوێستەكانی مەرجەعییەتی شیعەن، دەزانن مەرجەعییەت لەكاتێكدا دێتە سەرخەت كە سیاسەت گەیشتبێتە بنبەست، یان حكومەت و دامەزراوەكان بوونیان نەمابێت.

لەدوای ئەم حاڵەتە ئەمریكا مەرجی پێدانی چەك و هاوكاری سەربازی بۆ عێراق گرێدایەوە بە دووبارە خۆكاندید نەكردنەوەی مالیكییەوە، بەڵام هێشتاش لەبەر ئەوەی مالیكی ئومێدێكی هاوشێوەی ئەسەدی مابوو، بەو حسابەی دەتوانێت بەغدا بپارێزێت، نەدەهاتە ژێر ئەو بارەی دەست لە كورسی دەسەڵات بەر بدات، كە ئێستاش دەستی لێ بەرنەداوە و لەگەڵ ئەوەی جێگری سەرۆك كۆمارە، بەڵام هەر وەك سەرۆك وەزیرانی سێبەر مامەڵە دەكات و شارەكان بەسەر دەكاتەوە. بۆیە عێراق رۆژ لە دوای رۆژ بەرەو خراپتر دەچێت و ئێستا ناوەندەكانی توێژینەوە لە ئەمریكا ئەو پرسە دەورووژێنن، ئایا ئەگەر حەیدەر عیبادی سەركەوتوو نەبوو، عێراق بەرەو كوێ دەڕوات؟ شەڕی دژی تیرۆریستانی داعش دەگاتە كوێ؟ لە وەڵامی ئەم پرسیارانە تۆێژەران وای دەبینین:

ئەگەر حەیدەر عیبادی سەركەوتوو نەبوو، ئەوا ستراتیژیەتی سەربازی هاوپەیمانانی دژی داعش دەكەوێتە سەر بنەمای پرۆسەیەكی سیاسیی لەبەر یەك هەڵوەشاو .
لەم حاڵەتەدا ئەگەر پرۆسەی سیاسی عێراق بەرەو شكست رۆیشت، ئەو پرسیارە دێتەئاراوە: ئایا ئامانجی هاوپەیمانی سەربازی بۆ دژی داعش چییە؟ لەبەر ئەوەی چەند پرۆسە سیاسییەكەی عێراق بەرەو شكست بڕوات، هیندەی دیكە ئامانجی سەربازی هاوپەیمانان بەرەو شكست دەڕوات.

ئەگەر پرۆسەكە شكست بهێنێت، ناتوانرێت دووبارە سوپای عێراق بونیاد بنرێتەوە، تەنانەت ناشتوانرێت گاردی نیشتمانی بۆ پێكهاتەكان دروست بكرێت، بۆیە ئاژاوەو فەوزایەكی ئەتۆ دروست دەبێت كە هەموو ناوچەكە دەگرێتەوە.
پرسیاری هەرە گرنگ لێرەدا ئەوەیە: ئایا ئەو ئومیدە هەیە كە حەیدەر عیبادی لەم حكومەتە سەركەوتوو بێت؟ سەبارەت بە وەڵامی ئەم پرسیارە هەموو جیهان جەخت لەسەر ئەوە دەكەنەوە، حەیدەر عیبادی سەركەوتوو دەبێت ئەگەر هەڵەكانی مالیكی دووبارە نەكاتەوە، بەڵام ئەوەی كە تائێستا زۆر كەم پرسیاری لەبارەوە كراوە، ئەوەیە كە ئایا مالیكی لە حكومەت دووركەتۆتەوە یان نە، هەتا عیبادی هەڵەكانی دووبارە نەكاتەوە، یان مالیكی ئێستاش لە پشتەوە هەر خۆی سەرۆك وەزیرانە و هەڵەكانیش هەر بەردەوام دەبن؟ هەربۆیە ئەگەر مالیكی ئێستاش لە پشتەوە خۆی ئاراستەی حكومەت بكات، ئەوا مانای ئەوەیە ئەو ئومێدە كەمەی وەك لیسلی گلب باسی دەكات، ئەو ئومێدەش نامێنێت و یەكپارچەیی عێراق چۆن لە ستراتیژیەتی سەربازی ناتوانرێت پشتی پێبەسترێت، ئەوا لەسەر نەخشەی سیاسیش ئەو یەكپارچەییە بوونی نامێنیت.

شەڕەكانی پارێزگای ئەنبار دەریخست
سوننە شەڕی داعش ناكات
ژەنڕاڵ مارتن دیمبسی سەرۆكی ئەركانی سوپای ئەمریكا لە هەفتەی رابردوو رایگەیاند دوای ئەوەی هێزەكانی داعش دەستیان بەسەر یەكەیەكی سەربازی عێراق لە نزیك شاری روومادی گرت، تەنها 20-25 كیلۆمەتریان مابوو بگەنە فڕۆكەخانەی بەغدا و ئەگەر فڕۆكە ئەپاچییەكانی ئەمریكا نەبوایە، ئەوا تیرۆریستانی داعش دەستیان بەسەر فڕۆكەخانەی بەغدادا گرتبوو، هەر سەبارەت بە شەڕی روومادی فەرەید زەكەریا بیرمەند و رۆژنامەنووس لە دیمانەیەكی لەگەڵ تەلەفزێۆنی سی ئێن ئێن راشكاوانە ئاماژەی بەوە كرد، ئێستا شتێك لە عێراقدا نییە پێی بگوترێت سوپای عێراق، هەروەها دەركەوت ئەو عەرەبە سوننانەی لەناو سوپای عێراقدان، رێكخراوی تیرۆریستی داعش وەك سوننە سەیر دەكەن و ئامادە نین شەڕی سوننە بكەن. ژەنڕاڵی خانەنشینكراوی چوار ئەستێرەش جۆن ئەلن لە دیمانەیەكی لەگەڵ ئاژانسی فرانس پرێس ئاماژەی بەوە كردووە، ئێستا سوپای عێراق گەورەترین دەسكەوتە بۆ تیرۆریستانی داعش، ئەمەش واتە سەرچاوەیەكی سەرەكییە بۆ دابینكردنی چەك و تەقەمەنی بۆ ئەو تیرۆریستانە، هەر ئەمەشە وایكردووە كە پرۆسەی پێكهێنانی گاردی نیشتمانی بۆ عەرەبی سوننە كاتێكی زۆری بوێت و نەتوانرێت لەماوەیەكی كورتدا ئەو هێزە لەسەر زەوی دروستبكرێت كە تەنها هێز دەبێت لەسەر زەوی بۆ ئەوەی رووبەڕووی تیرۆریستانی داعش ببنەوە.
كەواتە ئەو واقیعەی لەسەر ئەرز و لەناو سراتیژیەتی سەربازیی عێراق و هاوپەیمان بوونی هەیە، ئەوەیە كە سوپای عێراق بوونی نییە، ئەوەی هەیە میلیشیایەكی مەزهەبی شیعەیە و هەربۆیە مەترسی زۆر گەورە ئەوەیە كە رۆژ لە دوای رۆژ شەڕی تیرۆریستان بگۆڕێت بۆ شەڕی نێوان شیعە و سوننە، وەك هەفتەی رابردوو رێكخراوی چاودێری نێودەوڵەتی مافەكانی مرۆڤ (ئەمنستی ئەنتەرناشناڵ) لە راپۆرتێكدا بڵاوی كردۆتەوە، ئێستا بەكردەیی تۆڵەسەندنەوەی مەزهەبی لە عێراق پیادە دەكرێت و میلیشیاكانی شیعە بە دەیان هاووڵاتی مەدەنی سوننەیان لە پارێزگاكانی بەغدا و تكریت و كەركوك رفاندووە و پاشان گوللەبارانیان كردوون.
سەبارەت بەو مەترسییانەی لەسەر بەغدا هەن، چاودێران پێیانوایە ئەگەرێكی دوورە بەغدا بكەوێتە دەستی تیرۆریستان، لەبەر ئەوەی لە بەغدا میلیشیاكانی شیعە ژمارەیان زۆر لە چەكدارانی داعش زیاترە، تەنانەت ئەگەر سوننەی عەرەبیش لەناو بەغدا پشتگیری تیرۆریستانی داعش بكەن، ئەوا لەوانەیە و نزیكە شەڕێكی خوێناوی و گەورە لە بەغدا روو بدات، بەڵام سەرەنجام شەڕەكە لە بەرژەوەندی شیعە تەواو دەبێت و سوننەی بەغدا ناچار دەكرێن كە شارەكە بەجێبهێڵن، بەمەش شاری بەغدا وەك شارێكی تێكەڵ لە كورد و سوننە و شیعە، لەلایەن شیعەوە پاكتاو دەكرێت و سیمای شارەكە دەگۆڕن بۆ شارێكی شیعەنشین نەك تێكەڵاو.

پێشمەرگە هێزە كاریگەرەكەی
سەنگەری پێشەوەی شەڕی دژی تیرۆریستان
(رۆژ لە دوای رۆژ بایەخی هەرێمی كوردستان وەك ناوەندێكی سەرەكی بۆ هەڵمەتی سەربازی دژی تیرۆریستانی داعش زیاتر دەبێت، سوپای ئەمریكا و دەزگای ناوەندی هەواڵگری نووسینگەكانیان لە فڕۆكەخانەی نێودەوڵەتی هەولێر فراوان دەكەن و دەستیان بە ئامادەسازی كردووە بۆ ئەوەی بەم نزیكانە فڕۆكەی بێ فڕۆكەوان و فڕۆكە جەنگییەكانی تایبەت بە گەڕان و رزگاركردن هەر لە فڕۆكەخانەی هەولێرەوە بفڕن، هەروەها هێزەكانی هاوپەیمانیش وەك بەریتانیا و كەنەدا و ئۆستراڵیا و فەرەنساش هەمان شێواز پیادە دەكەن، لەبەرامبەردا كورد گوشار دەكات لە پێناوی ئەوەی پشتگیرییەكی زیاتری نێودەوڵەتی بۆ پەرەپێدان و بەهێزكردنی پێشمەرگەی دەست بكەوێت).. ئەم پەرەگرافەی ناو دووكەوانە پێشەكیی وتارێكی پڕۆفیسۆر مایكل نایتە كە رۆژی 9ی ئۆكتۆبەر لە ئامۆژگای واشنتۆن بڵاوی كردۆتەوە.
ئەم پەرەگرافە ئەوەمان پێدەڵێت هەولێر و فڕۆكەخانەی هەولێر لە ئێستادا بوونەتە وێستگەی یەكەمی هەڵمەتەكانی هاوپەیمانان و هەماهەنگیی نێوان هاوپەیمانان و هێزی پێشمەرگەی كوردستان لە رووبەڕووبوونەوەی تیرۆریستانی داعشدا، هۆكاری سەرەكیش بۆ ئەم بایەخ پێدانەی جیهان بە هەرێمی كوردستان و هێزی پێشمەرگەی كوردستان دەگەڕێتەوە بۆ:

1. هێزی پێشمەرگەی كوردستان خاوەنی مێژوویەكی پڕشانازییە بە درێژایی قۆناخەكانی شۆڕشی كوردستان دژی كاری ترسنۆكانە و تیرۆریستانە بووە و تەنانەت لەبەرامبەر رەفتاری تیرۆری دەوڵەتی حكومەتە یەك لەدوا یەكەكانی عێراقیش پەنای بۆ كاری تیرۆریستی نەبردووە.
2. ئەگەر سەیری هێرشەكانی ئەم دواییەی تیرۆریستانی داعش بۆ كوردستان بكەین، بەتایبەتی دوای داگیركردنی شنگال و ئەو كارە نامرۆڤانە و ترسنۆكانەیەی بەرامبەر خەڵكی ئەو دەڤەرە كردیان و لەگەڵ ئەوەی بەشێك لە عەرەبی سوننە بوونە دەلیل و هاریكاری داعش بۆ ئەو كارە نامەردانەیەی بەرامبەر ژن و كچانی ئێزدی كردیان، بەڵام هێشتا هیندەی ژمارەی دانیشتووانی كوردستان عەرەبی سوننە لە كوردستانن و پێشمەرگە دەیانپارێزێت، ئەمەش مانای ئەوەیە هێزی پێشمەرگەی كوردستان پارێزەری فرەیی و پێكەوەژیانی نێوان تەواوی نەتەوە و ئایینەكانە لە كوردستان و عێراقدا.
3. هێزی پێشمەرگەی كوردستان سەلماندی تاكە هێزە لە ناوچەكە كە توانای رووبەڕووبوونەوەی تیرۆریستانی داعشی هەیە، هەروەها ئەو هێزەیە كە دۆستی هەموو ئازادیخوازانی جیهانە و جیهان دەتوانێت لە شەڕی دژە تیرۆردا پشتی پێببەستێت.
لەبەر ئەم هۆكارانە و چەندی دیكەش، جیهان لە رووبەڕووبوونەوەی تیرۆریستاندا تەنها هێزێك بتوانێت پشتی پێببەستێت و لەسەر ئەرز بوونی هەبێت، هێزی پێشمەرگەی كوردستانە، هەروەها هەرێمی كوردستان تەنها ناوچەیە لە تەواوی رۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا لەبری ئەوەی كەوتبێتە ژێر كاریگەری چەمكی پێكدادانی شارستانییەتەكان، لە هەوڵی ئەوەدایە نەك بە دروشم، بەڵكو بە كردەوە دیالۆگ لە نێوان گەلان و ئایینە جیاوازەكان دروست بكات.
لێرەوە ئەگەر سەرنج لە ئامانجی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی بدەین كە بۆ رووبەڕووبوونەوەی تیرۆریستانی داعش دوای هێرشەكانیان بۆ سەر كوردستان دروست بوو، بە راشكاوی هەست دەكەین، ئەوەی جیهان دەیویست وەك ئامانج لە شەڕی دژی تیرۆریستان بە جیهانی رابگەیەنێت، لە دەنگی تفەنگی پێشمەرگەی كوردستانەوە گوێبیستی بوون، هەموو جیهان گەیشتنە ئەو قەناعەتەی نابێت چیدیكە ئەم هێزە گرنگە پشتگوێ بخرێت و بە بیانووی جۆراوجۆر لاواز بكرێت، ئەم بارودۆخە تازەیە واقیعێكی تازەی فەرز كردووە، بەوەی دەبێت هەمووان لەم شەڕە سەركەوتوو و براوە بن، ئەم سەركەوتنەش بەستراوە بە هێزی پێشمەرگەی كوردستانەوە، چونكە شەڕەكە لەسەر ئەرز حەسم دەكرێت و پێشمەرگەش تەنها هێزە لەسەر زەوی تەلیسمی ترسی تیرۆریستانی داعشی پووچەڵ كردۆتەوە.

بەبێ دامەزراندنی دەوڵەتی كوردستان
سەقامگیری لە ناوچەكە دروست نابێت
پڕۆفیسۆر لیسلی گلب كە سەرۆكی فەخریی ئامۆژگای ئەنجوومەنی پەیوەندییەكانی دەرەوەیە، لە خۆڕا نییە كە لەم بارودۆخەدا جارێكی دیكە هۆشداری دەداتەوە وڵاتەكەی خۆی، بەوەی ئەگەر هیوایەكی زۆر كەم مابێت بۆ گێڕانەوەی یەكپارچەیی عێراق، هەوڵدانە بۆ پیادەكردنی شێوازیكی فیدراڵی كە پرۆسەی دابەشكردنی دەسەڵات لەم دەوڵەتە فیدڕاڵییە بەو شێوەیە بێت كە دەسەڵاتی حكومەتی فیدڕاڵی بەغدا زۆر زۆر كەم و سنووردار بێت و دەسەڵاتی هەرێمەكان زۆر فراوان بێت، پڕۆفیسۆر گلب لەو وتارەی كە لەچەند رۆژی رابردوو بڵاوی كردۆتەوە، ئەوەی دیاری كردووە كە پێویستە حكومەتی فیدڕاڵی ناوەند دەسەلاتەكانی بریتی بێت لە: (سیاسەتی دەرەوە، سیاسەتی بەرگری، سیاسەتی سیولەی نەختی، دابەشكردنی داهاتی نەوت)، بەڵام ئەوەی نەشاردۆتەوە كە پیادەكردنی ئەم مۆدیلە لە عێراقدا كارێكی ئاسان نییە و واشنتۆنیش ناتوانێت راستەوخۆ جێبەجێی بكات، بۆیە پێشنیاری كردووە، واشنتۆن ئەم مودێلەی فیدڕاڵی بكاتە مەرج بۆ هاوكارییە سەربازی و ئابوورییەكانی عێراقییەكان لە ئایندەدا، واتە گوشارێك دروست بكات بۆ ئەوەی عەرەبی شیعە و سوننە رازی بن ئەو شێوازی فیدڕاڵییەتە جێبەجێ بكەن.
بەڵام ئەوەی لەم خستنەڕووەی پڕۆفیسۆر گلب پرسیار دروست دەكات، ئەوەیە كە: ئایا فیدراڵیزم لە عێراق جێبەجێ دەكرێت؟ ئایا دەتوانرێت شەڕی مەزهەبی نێوان شیعە و سوننە بگۆڕێت بۆ پێكەوەژیان؟ ئایا وەك پڕۆفیسۆر گلب ئاماژەی پێكردووە، بەوەی شیعەی عێراق جیاوازە لە شیعەی ئێران، راستە شیعەی عێراق دەیانەوێت لەگەڵ شیعەی ئێران هاوپەیمان بن، بەڵام شیعەی عێراق خۆیان بە عەرەب دەزانن و نایەوێت ببنە پاشكۆی شیعەی ئێران كە ئەوان فارسن؟ لەلایەكی دیكەوە ئەگەر شیعەی عێراق خۆیان بە عەرەب بزانن، ئایا نەزعەی عروبەی شیعە لە نەزعەی عروبەی سوننە بەرامبەر بە كورد كەمتر دەبێت، یان زیاتر دەبێت؟ ئایا بوونی مەترسییەكی گەورەی وەك تیرۆریستانی داعش توانیویەتی كارێك بكات شیعە و سوننە لە سەنگەرێكدا كۆبكاتەوە؟ ئایا هەتا ئەگەر شیعە و سوننە دژی داعشیش بن، بە چاوێكی دۆستانە سەیری ئەمریكا دەكەن؟
ئەم پرسیارانە بەشێكی زۆریان وەك تۆێژەر و ئەكادیمیستەكانی ئەمریكا ئاماژەی پێدەكەن، بۆ ئیدارەی ئەمریكاش بێ وەڵامن، لەوەش خراپتر ئەوەیە ئەمریكا و رۆژئاوا دەخاتە ناو دوو بەرداشەوە، واتە ئەگەر عەرەب دژی داعشیش بێت، نابێتە دۆستی رۆژئاوا و ئەمریكا، هەر بۆ نموونە لە سووریا، رژێمی ئەسەد و حزبوڵا ئەمریكا وەك شەیتانی گەورە ناو دەبەن و داعیش بە هەمان شێوە، بۆیە بەپێی ئەو راپرسییەش كە ئامۆژگای واشنتۆن ئەنجامی داوە و پڕۆفیسۆر دیڤید پۆلۆك خوێندنەوەی بۆ كردووە، راستە لە سعودیە و ئەردەن و میسر و لوبنان، بەشی زۆری خەڵك خۆیان وەك دژی داعش دەرخستووە، بەڵام بە رێژەیەكی هەندێك كەمتر دژایەتی خۆشیان بۆ ئەمریكا و رۆژئاوا پیشانداوە. ئەم داتایانەی كە بە راشكاوی لە واقیعەكەدا دەخوێنرێتەوە، ئەوەیە كە زۆر زەحمەتە بتوانرێت یەكپارچەیی عێراق و سووریا بە شێوازە تەقلیدییەكەی دووبارە بگێڕێتەوە، بۆیە تەنها رێگە ئەوەیە كە بوار بە كوردستان بدرێت وەك سەنگەری پێشەوە دژی تیرۆریستان و چەمكی توندڕەوی لە ناوچەكەدا لەسەر پێی خۆی رابوەستێت، ئەم ئامانجە ئەگەر هەتا ئێستاش وەك خەونی هەر تاكێكی كورد سەیر كرابێت، ئەوا لە ئێستا بە دواوە دەبێتە ئامانجێكی ستراتیژی هەموو هاوپەیمانانی دژە تیرۆریستان بۆ ئەوەی سەنگەری ئازادی و پێگەی لێبوردەی و پێكەوە ژیان وەك چرایەك هەموو رۆژهەڵاتی ناوەڕاست رووناك بكاتەوە.