قوربانییەكانی كۆبانێ وێستگەیەكی دیكەی تاقیكردنەوەی ئیرادەی كوردە

رووخانی كۆماری كوردستان لەساڵی 1946 لە مەهاباد سەرەتای دەستپێكی شەڕی ساردی نێوان سۆڤیەت و ئەمریكا بوو، كە لە رۆژهەڵاتی كوردستانەوە دەستی پێكرد. بەدەرچوونی بڕیاری 688ی ئەنجوومەنی ئاسایشی نێودەوڵەتیش لە نیسانی 1991 بۆ دابینكردنی ناوچەیەكی ئارام شەڕی سارد كۆتایی هات. هەر بۆیە شەڕی سارد كە لە رۆژهەڵاتی كوردستانەوە دەستی پێكرد، لە باشووری كوردستان كۆتایی هات، ئەگەر دەستپێكی شەڕی سارد نەهامەتی و نەگبەتی بۆ گەلی كوردستان بەدوای خۆێدا هێنابێت، ئەوا كۆتایی شەڕی سارد دەروازەیەكی خێری بۆ كوردان كردەوە كە لانیكەم ئەم ئەزموونەی ئێستای هەرێمی كوردستانی لێ بەرهەم هاتووە كە بە هەموو كەموكورتییەكانیەوە، كوردانی سەرلەبەر جیهان بە چاوی ئومێدەوە سەیری دەكەن.
شەڕی دژی تیرۆریستانی داعش وەك شەڕێكی نێودەوڵەتی لە دووی ئابی رابردوو بە فەرمی دەستی پێكرد، هەر لەو كاتەشەوە هەوڵەكان بۆ پێكهێنانی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی و گرێدانی كۆنگرەی پاریس دەستی پێكردو بڕیاریشە لە كۆتایی مانگی داهاتوودا كۆنگرەیەكی دیكەی هاوشێوەی كۆنگرەی پاریس لە (بۆن)ـی پایتەختی ئەڵمانیا بەڕێوە بچێت. ئەمەش مانای ئەوەیە: ئەگەر شەڕی نێودەوڵەتی تیرۆریستانی قاعیدە لە (نیویۆرك)ـەوە دەستی پێكردبێت، ئەوا شەڕی تیرۆریستانی داعش لە باشووری كوردستانەوە دەستی پێكردووەو هەموو جیهانیش چاوی لەوەیە ئەم شەڕە هەر لە كوردستانەوە كۆتایی پێبێت.



پێشمەرگە دیواری ترسی رووخاند و
دەرگای ئومێدی كردەوە
جوگرافیای كوردستان بەشێكە لە جوگرافیای رۆژهەڵاتی ناوەڕاست، لەم جوگرافیا فراوانەدا، كوردستان تەنها ناوچەیەك بووە كە فیكری تیرۆریستی و توندوتیژی تێیدا گەشە ناكات و خاكەكەی تیرۆریستی تیا شین نابێت. تەنانەت بە درێژایی شۆڕشەكانی كوردستانیش بۆ بەرپەرچدانەوەی زوڵم و ستەمی داگیركاران، كاردانەوەی كورد بەرامبەر تیرۆر و تیرۆریی سیستماتیكی دەوڵەتی، كاردانەوەیەكی هاوشێوە نەبووە و هەموو كات خەباتی چەكداری لە كاری ترسنۆكانە و كوشتنی دیل و هاووڵاتییانی مەدەنی جیا كردۆتەوە، ئەمەش ئەو ناسنامە مرۆڤایەتییەی بە پێشمەرگە بەخشیوە، كە لەسەر ئاستی ناوچەكە و جیهان، پێشمەرگە وەك هێزێكی ئازادیخواز سەیر بكرێت و تەنانەت لەلایەن ئەو نەتەوانەشەوە كە رژێمەكانیان كوردیان چەوساندۆتەوە، بە چاوی رێزەوە سەیری پێشمەرگە كراوە.
ئەم كەلتوورە لەگەڵ ئەوەی سەرچاوەكەی لە شۆڕشەكانی كوردستاندا مێژوویەكی دێرینی هەیە، بەڵام لەگەڵ دەستپێكی شۆڕشی دووەمی بارزان لە گەرمەی شەڕی دووەمی جیهانیدا، وەرچەرخانێكی نوێی لە بیركردنەوەی شۆڕشگێڕانەی لە نێوان گەلاندا درووستكرد، بە تایبەتیش لە نێوان گەلی كوردستان و گەلی عەرەب، لەبەر ئەوەی شۆڕشی دووەمی بارزان دژی ئەو رژێمە بوو كە زۆرینەی عەرەبی عێراق تیایدا حوكمڕانی دەكرد، لەمەش زیاتر لەو سەردەمە تەنانەت شەڕی نێوان دەوڵەتانیش بە جۆرێك لە جۆرەكان شەڕی نێوان گەلان بوو، تیایدا سەرباز و هاووڵاتییانی سڤیل بە یەك چاو سەیر دەكران، خۆ ئەگەر بگەڕێینەوە بۆ مێژووی شەڕی دووەمی جیهانی، ئەوا بە ئاشكرا هەست بەو راستییە دەكەین كە لە تێڕوانینی هەر ئەڵمانییەكدا، هەموو هاووڵاتییەكی سۆڤیەتی (ستالین)ێك بووە و لە تێڕوانینی رووسەكانیشدا هەموو هاووڵاتییەكی ئەڵمانی (هیتلەر)ێك بووە، بەڵام لەو كاتەشدا شۆڕشی كوردستان وەرچەرخانی بەسەر ئەم تێڕوانینە هێنا و شەڕی ئازادیخواز و رژێمە سەركوتكارەكانی لە شەڕی گەلی كورستان و گەلی عەرەب جیاكردەوە.
ئەم كەلتوورە لە شۆڕشەكانی دواتردا زیاتر بەرجەستە بوو، بۆ نموونە: لە شۆڕشی ئەیلوولدا كە ئەویش هەر لە لایەن (مستەفا بارزانی)ـەوە رێبەرایەتی دەكرا، دوای ئەوە رژێمی بەعس لە ساڵانی حەفتا و لە ژێر سێبەری دانوستاندنی نێوان شۆڕش و بەغدا هەوڵی تیرۆركردنی بارزانی نەمری دا و سەركەتوو نەبوو، شۆڕشی كوردستان كاردانەوەی هاوشێوەی بەرامبەر عەرەب نەبوو، لەمەش دڕندەتر دوای ئەوەی لە سەرەتای هەشتاكان بەعس كوردی فەیلی ئەنفال كرد و رەوانەی ئێرانی كردن و پاشتریش 8000 بارزانی گرت و كۆمەڵكوژی كردن، كورد پەنای بۆ كۆمەڵكوژی و رەشەكوژی نەبرد، لەمانەش زیاتر بەعس هەڵەبجەی كیماباران كرد و 182 هەزار كوردی ئەنفال كرد، بەڵام سەركردایەتی سیاسیی كوردستان نەك تۆڵەی نەكردەوە، بەڵكو لە ساڵی 1991 بە دەیان هەزار سەربازی عەرەب كەوتنە دەستی پێشمەرگە و خەڵكی كوردستان هەموویان ئازاد كردن و رەوانەی لای كەسوكاری خۆیان كردەوە.
ئاماژەكردن بەم مێژووە، ئاماژەكردنە بۆ ئەو كەلتوورەی لە نێو جوگرافیای كوردستاندا جێگەی بیركردنەوەی تیرۆریستی و جێگەی تیرۆریستانی تێدا نابێتەوە، هەر بۆیە لەگەڵ هێرشی تیرۆریستان بۆ سەر باشووری كوردستان و رووبەڕووبوونەوەی پێشمەرگە بەرامبەر تیرۆریستان، جیهانی لەوە بەئاگا هێنایەوە كە شەڕی كوردستان لەگەڵ تیرۆریستان جیاوازە لە شەڕەكانی دیكەی ناوچەكانی دوور و نزیك. هەر بۆ نموونە:
1- هێزەكانی هاوپەیمانی ناتۆ بەگشتی و ئەمریكا بەتایبەتی لە وڵاتانی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست (بە بەشە عەرەبییەكەی عێراقیشەوە) كەوتوونەتە ناو دوو بیر و بۆچوونی دژبەرەوە، ئەمەش واتە راستە عەرەبی شیعە لە سووریا و عێراق دژی تیرۆریستانن، بەڵام ئەوانیش وەك تیرۆریستەكان بە هەمان چاو سەیری هێزەكانی ئەمریكا و ناتۆ دەكەن، ئەم تێڕوانینەش تەواوی هاووڵاتیانی شەقامی سیاسیی عەرەبی لە كەنداوەوە بۆ ئۆقیانووس دەگرێتەوە.
2- لەو كاتەی هێزەكانی ئەمریكا لە بەشە عەرەبییەكەی عێراق بوونیان هەبوو، ئەم هێزە تەنها لەلایەن تیرۆریستانەوە هێرشیان نەدەكرایەسەر، بەڵكو لەناو عەرەبی سوننە و عەرەبی شیعەشدا هێزێك هەبوو بە ناوی مقاوەمەی داگیركردنەوە بە هەمان شێوە هێرشیان دەكردەسەر هێزەكانی ئەمریكا و لەسەر ئاستی سیاسی و بەئاشكراش زەمینەی هاندانی دژی داگیركاری ئەمریكا سازدەكرا.
3- ئەگەر سەیری بارودۆخی سووریا بكەین، دەبینین هێزەكانی رژێمی ئەسەد و هاوپەیمانەكانی ناوخۆی و هەروەها هاوپەیمانەكانی دیكەی وەك حزبوڵا و ئەو دەوڵەتانەشی هاوكاریی رژێمی ئەسەد دەكەن، بە ئاشكرا بە ئەمریكا دەڵێن: «شەیتانی گەورە»، هەروەها تیرۆریستانی داعش و توندڕۆكانی بەرەی (نوسرە)ـش كە ئەوانیش لەلایەن چەند دەوڵەتێكی دۆستی ئەمریكاوە پشتگیری دەكرێن، بە هەمان شێوە، ئەمریكا وەك شەیتانی گەورە سەیر دەكەن، بۆیە چەند كارەساتی مرۆیی گەورە لە سووریا، یان لە بەشە عەرەبییەكەی عێراق رووبدات، هێزە نێودەوڵەتییەكان بەگشتی و ئەمریكا بەتایبەتی نەیاندەتوانی بڕیار بدەن بۆ ئەوەی بێنە ناو بارودۆخەكەوە، هۆكاری سەرەكیش ئەوە بوو كە هەڵوێست و بیركردنەوەی عەرەب (بە سوننە و شیعەوە) بەرامبەر بە ئەمریكا لە هەڵوێست و بیركردنەوەی تیرۆریستان سەبارەت بە ئەمریكا باشتر نەبووە و نییە، بۆیە هاتنە ناوەوەی ئەمریكا، یان دەستێوەردانی كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی، لە بری ئەوەی هاوكارییەك بێت بۆ چارەسەركردن، دەبووە زۆنگاوێك بۆ هێزەكانی ئەمریكا و ناتۆ.
4- ئەگەر لەم چوارچێوەیەدا سەیری ئەزموونی باشووری كوردستان بكەین، ئەوا لە ماوەی زیاتر لە 11 ساڵی دوای پرۆسەی ئازادكردنی عێراق لە ساڵی 2003 تا ئێستا، نەك هەر سەربازێكی ئەمریكی لە كوردستان نەكوژراوە، بەڵكو برینداریش نەبووە، لەمەش زیاتر كوردستان ناوچەیەكی ئارام و سەقامگیر و لێبوردە بووە بۆ پێكەوەژیانی ئایین و نەتەوە جیاوازەكان.
كەواتە ئاماژەكردن بەم خاڵانە وەڵامدانەوەی ئەو پرسیارەیە: بۆچی كوردستان لە روانگەی نێودەوڵەتییەوە هێڵی سوورە و ناشێت و ناكرێت تیرۆریستان هەڕەشە لەسەر ئەو پێگە جوگرافییەی كوردستان درووست بكەن؟ بێگومان ئەوە سەلمێندراوە كە كوردستان تەنها شوێنە لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و تەنانەت لە جیهانیشدا كە تیرۆر و تیرۆریستان جێگەیان تێدا نابێتەوە.
لەم حاڵەتەدا و دوای داگیركردنی موسڵ و تكریت و بەشێك لە دیالە و دامەزراندنی دەوڵەتی خەلافەتی ئیسلامی داعش لە عێراق و سووریا، بە تەواوی هاوكێشەكە یەكلایی بووە بەوەی تەنها هێزێك كە بە شێوەیەكی مەبدەئی رووبەڕووی تیرۆریستان دەبنەوە، هێزی پێشمەرگەی كوردستانە، لە هەمانكاتدا سەركردایەتی سیاسیی كوردستان راشكاوانە بە جیهانی راگەیاند، پێشمەرگە رووبەڕووی تیرۆریستان دەبێتەوە، لەگەڵ ئەوەی توانای پێشمەرگە لە چاو توانای سەربازی تیرۆریستان بەتایبەتی دوای ئەوەی ئەو هەموو چەكەی عێراق و سووریایان كەوتە بەردەست، سنووردارە و پێویستی بە هاوكاری نێودەوڵەتی هەیە .
ئەم داواكردنەی باشووری كوردستان (پێش هێرشی تیرۆریستان بۆ سەر كوردستان)، لەناوەندەكانی توێژینەوە و لێكۆڵینەوە پشتگیری تەواوی لێدەكرا و تەنانەت بووە بابەتی دانیشتنی لیژنەی سەربازیی كۆنگرێس بۆ چۆنیەتی رووبەڕووبوونەوەی تیرۆریستانی داعش، بەڵام گەیشتن بەوەی بڕیار بدرێت ئەو وتووێژانە بكرێنە كردار و بە كردەیی هاوكاری پێشمەرگە بكرێت، ترسێك بوو كە ئەمریكای خستبووە ناو كۆمەڵێك بەرداشەوە، یەكەمیان ئەوە بوو كە یارمەتیدانی راستەوخۆی پێشمەرگە هێندەی دیكە كوردستان لە عێراق دوور دەخاتەوە، هۆكاری دووەمیش ئەوە بوو حكومەتی بەغدا هیچ متمانەیەكی نەمابوو هەتا هاوكاری بكرێت، بەڵام هەموو بۆچوونەكان بەو ئاراستەیە بوون، تەنها رێگە بۆ رووبەڕووبوونەوەی تیرۆریستانی داعش درووستكردنی پەیوەندی راستەوخۆیە لەگەڵ هەولێر، نەك بەغدا، تیرۆریستانی داعشیش بۆ ئەوەی ئەم بارودۆخە بشێوێنن و بە حیسابی خۆیان چۆن هێزەكانی عێراق خۆیان بەدەستەوە دا، بە هەمان شێوە هێزی پێشمەرگەش خۆی دەدا بەدەستەوە، ئەوە بوو كۆمەڵێك هێرشی كردە سەر ناوچەكانی مەخموور و گوێڕ و زممار و شنگال، لەگەڵ ئەوەی تیرۆریستانی داعش توانییان شنگال و زممار و مەخموور و چەند گوندێكی ئەو دەڤەرانەش داگیر بكەن، بەڵام هەڵمەتەكانی پێشمەرگە و راگرتنی هێرشی تیرۆریستانی داعش و شكاندنی هێرشەكانیان بۆ سەر چیای شنگال، ئەمریكای هێنایە سەر ئەو قەناعەتەی كە چیدی ناكرێت چاوەڕێی بەغدا بكرێت و لەبەرامبەر هەڕەشەی راستەقینەی تیرۆریستانی داعش بۆ سەر كوردستان بێدەنگ بێت.
ئەم مقاوەمەتەی پێشمەرگە كە توانی هێرشی چەكدارانی داعش رابگرێت، لە كاتێكدابوو كە پێنج فیرقەی سوپای عێراق نەیانتوانی لە بەرامبەر داعش رابوەستن. هەروەها لە كاتێكدا بوو كە چەند فیرقەیەكی سوپای ئەسەد تەواوی پارێزگای (رەقە)یان لە بەردەم تیرۆریستانی داعش بەدەستەوە دابوو، هەربۆیە بوونی ئەم ئیرادەیە و ئەم مقاوەمەتەی پێشمەرگە، دەرگای ئومێدی كردەوە بەوەی جیهان دەتوانێت جارێكی دیكە لە كوردستانەوە شەڕی تیرۆریستان بكات و لە كوردستانەوە تیرۆریستانی داعش لە ناو ببرێن.
ستراتیژە نوێییەكی ئۆباما و
هاوپەیمانی نێودەوڵەتی
بە سەرنجدان لەو ستراتیژە نوێیەی ئۆباما كە كۆنگرێس پشتگیری لێكردووە، هەروەها هاوپەیمانییەكی نێودەوڵەتی هاتۆتەئاراوە كە 40 دەوڵەت لە خۆی دەگرێت، ئەوا بە ئاشكرا هەست بەو ترس و نیگەرانییە دەكرێت، كە وڵاتانی ناوچەكە و ئەوروپا و جیهانیش بەرامبەر بە ناوچەی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و رووبەڕووبوونەوەی تیرۆریستان هەیانە.
خاڵی گەوهەری و گرنگ كە ناوەڕۆكی ستراتیژەكەی ئۆباما بۆ رووبەڕووبوونەوەی تیرۆریستانی داعش پێكدەهێنێت، جەختكردنەوەی ئەو ستراتیژیەتەیە كە تەنها پشت بە هێزی ئاسمانی، فڕۆكەی بێ فڕۆكەوان، ناردنی راوێژكارانی سەربازی و لەگەڵ چەك و تەقەمەنی دەبەستێ. هەتا ئێستاش لە ناو هاوپەیمانانی دیكەی نێودەوڵەتی تەنها فەرەنسا هاتۆتە ناو بەشداریكردن لە هێرشی ئاسمانی، ئەوانی دیكە تەنها ئامادەییان پیشانداوە كە چەك و راوێژكاری سەربازی بنێرن.
خۆ ئەگەر لەبەر باشووری كوردستانیش نەبوایە كە هێزی پێشمەرگە لەسەر ئەرز رووبەڕووی تیرۆریستان دەبێتەوە و ئەو هێزەیە كە خاوەنی ناو و ناوبانگێكی گەورەیە، ئەوا نە ئەمریكا و نە دەوڵەتانی هاوپەیمانیش نەیاندەتوانی ئەو هەنگاوانەی ئێستاش هەڵبگرن.
لایەنێكی دیكە كە پێویستە بخرێتە بەرباس، ئەوەیە: ئەو دەوڵەتانەی بوونە بەشێك لە هاوپەیمانی نێودەوڵەتی، ئەو دەوڵەتانەن كە بەشێكیان بە ئاشكرا بەشدارییان كردووە و بەشێكیان بە نەهێنی بەشداری دەكەن، تەنانەت ئەوانەشی كە بە ئاشكرا بەشدارییان كردووە، نایانەوێت راستەوخۆ بەشداری لە شەڕەكە بكەن، هەر بۆ نموونە: بەپێی وتارێكی جۆن ئەلترمان تۆێژەری باڵا لە ئامۆژگای دیراساتی ستراتیژی نێودەوڵەتی (CSIS)، سعودیە ئامادەباشی پیشانداوە تەنها هاوكاری ئۆپۆزسیۆنی سووریا بكات، كە پێدەچێت مەبەست بەرەی نوسرە بێت.
لایەنێكی ستراتیژەكەی ئۆباما هێرشكردنە بۆسەر ناوچە ئارامەكانی داعش لە سووریا، بۆ ئەمەش ئیدارەی ئەمریكی هەتا ئێستا بۆچوونی بەو جۆرەیە لەم هێرشانەدا هیچ هەماهەنگییەك لەگەڵ رژێمی ئەسەد ناكات و رژێمی ئەسەدیش هۆشداری داوە، ئەو فڕۆكانەی بەبێ هەماهەنگی هێرش دەكەنە سەر داعش لە سووریا، لەلایەن هێزی دژە ئاسمانیی رژێمی ئەسەدەوە پەلامار دەدرێن!
ئەوەی كە رژێمی ئەسەد ئامادە نییە بەبێ هەماهەنگیی هاوكاریی ئەمریكا بكات، بێگومان بە شێوەیەكی ناڕاستەوخۆ لە بەرژەوەندی تیرۆریستانی داعش دەشكێتەوە، بۆیە لە نێوان ئەم دوو بەرەیەدا و بۆ لێدانی تیرۆریستانی داعش لە ناو سووریا، ئەوا ئەمریكا پێویستی بەوە بوو كە لەوێش پشت بە كوردی سووریا ببەستێت، ئەوجا بۆ ئەوەی پێش ئەوەی ئەمریكا ئەم هەنگاوە هەڵبگرێت، تیرۆریستانی داعش هێرشیان كردۆتە سەر كۆبانێ بۆ ئەوەی هیچ پێگەیەك لە ناو سووریا نەمێنی كە هاوپەیمانی نێودەوڵەتی بۆ دژی تیرۆریستان سوودی لێوەر بگرێت، بەڵام وەك بەڕێز مسعود بارزانی سەرۆكی كوردستان لە بەیاننامەیەكدا سەركۆنەی ئەو تاوانەی كرد و دوای لە هەموو هێزە سیاسییەكانی كوردستانیش كرد رووبەڕووی ئەو هێرشە ببنەوە و هەروەها داوای لە كۆمەڵگەی نێودەوڵەتیش كرد كە بە فریای كوردانی رۆژئاوا بكەون، ئەمەش مانای ئەوەیە كە سەرۆكی كوردستان بەرنامەیەكی هەیە بۆ ئەوەی رێگە نەدات ئەو پیلانەی تیرۆریستان سەربگرێت. ئەگەر تیرۆریستانی داعش ئەوە بۆ خۆیان بە رەوا بزانن كە سنوور لەنێوان عێراق و سووریا نەهێڵن و هەر بەو نیازەش هێرشیان كردبێتە سەر شنگال و كوبانێ، ئەوا دەبێت لەوەش دڵنیابن لەگەڵ رزگاكردنەوەی شنگال لە چەند رۆژی داهاتوودا، ئەوا هیچ سنوورێك بۆ لێدانی تیرۆریستان نامێنێت و، ئەو شەڕەی لە كوردستانەوە دەستیان پێكرد، هەر لە كوردستانەوە و لەسەر دەستی پێشمەرگە كۆتایی پێدەهێنرێت.