ئەسما حوسەینی/ قاهیرە

موشیر عەبدولفەتاح سیسیی وەزیری پێشووتری بەرگری بە رێژەی 96%ی دەنگەكانی 47%ی ئەو میسرییانەی بەدەستهێنا كە بەشدارییان لە هەڵبژاردنەكانی سەرۆكایەتی میسر كردبوو لە كۆی 50 ملیۆن میسری كە مافی دەنگدانیان هەبوو، میسرییەكان رۆژانی هەڵبژاردنیان لەژێر رێوشوێنی ئەمنی توند و بەبێ گرفت بەڕێكرد و هیچ كردەوەیەكی توندوتیژی رووی نەداوە وەك ئەوەی پێشبینی دەكرا.
مشتومڕێكی زۆر لەنێو میسرییەكان و ئەوانەی چاودێری هەواڵەكان دەكەن لە جیهان دروست بوو دەربارەی ئاستی بەشداری كردن لە هەڵبژاردنەكان و كەمتر بوو لەوەی چاوەڕێ دەكرا، تەنانەت هەندێكیان بە بایكۆت كردنی میللی ناویان برد، لە بەرامبەردا لایەنگرانی سیسی رایانگەیاند كە ئەم رێژەیەی بەشداری كردنی میسرییەكانە لە هەڵبژاردن بە گشتی و رێژەی جیهانیش لەمە زیاتر نییە.
زۆربەی میسرییەكان چاوەڕێی ئەوە دەكەن كە قۆناغی داهاتوو كە سیسی تێیدا حوكمڕانە قۆناغێكی نوێیە لە هەموو روویەكەوە، بەو پێیەی سیسی پیاوی دەوڵەتە و شارەزاییەكی زۆری هەیە لە ئەزموون و سروشتی دەوڵەت، پێیانوایە شیاوترین كەسە بتوانێت ئەو بەرنامەیە پێشكەش بكات كە بەرژەوەندیی هەموو میسرییەكان و بەرژەوەندیی نیشتمانی دەهێنێتە دی.
زۆر لە میسرییەكان هیوایان بە سیسی هەیە كە ئاواتەكانیان بهێنێتە دی و دووبارە سیاسەت و دەوڵەتی میسر بگەڕێنێتەوە سەر رێڕەوی راستی، دوای ئەوەی میللەت یەقینی بۆ دروست بوو كە سەرۆكی لەسەر كارلادراو موحەمەد مورسی تەنیا لایەنگر و پشتگیری جەماعەتی ئیخوان و رێكخستنەكانی بوو نەك میسر و میسرییەكان.
میسرییەكان ئاهەنگیان گێڕا بە هاتنی سیسی بۆ سەرۆكایەتی و هەر ئەویش بوو جەنگی لەناوبردنی ئیخوانەكانی كرد و خۆی و سوپاكەی رێگایان نەدا جەنگێكی ناوخۆ لە میسر رووبدات لەنێوان میسرییەكان و ئیخوان و لایەنگرانیان لە كۆمەڵە ئیسلامییە توندڕۆكان، كە بە نیاز بوون جەنگێكی لاسەنگ دژی گەلی میسر بكەن دوای ئەوەی لە شۆڕشی یەنایەری 2011ـەوە خۆیان بۆی ئامادە كردبوو.
وێنەكانی سیسی كە لە گۆڕەپان و ماڵ و شەقام و بەلەكۆنەكان و چایخانە و كۆڵانە میللیەكان(حاڕەكان) بڵاوبوونەتەوە لە دوای سەركەوتنی زەنگی دەستپێكردنی قۆناغێكی نوێن.
سیاسەتمەداران جەختیان كردەوە كە حكومڕانیی سیسی بەستراوە بەو تیمەی كە هەڵیدەبژێرێت و دیدی خۆی بۆ چارەسەركردنی كێشە كەڵەكەبووەكانی وڵات.
دكتۆر عیماد جاد پسپۆر لە سەنتەری ئەهرام بۆ دیراساتی سیاسی و ستراتیژی لە ئەهرام دەڵێ: بەر لە راگەیاندنی ئەنجامی كۆتایی هەڵبژاردنی سەرۆكایەتی میسر، جەماوەر رژایە سەر شەقامەكان بۆ ئاهەنگ گێڕان بە سەركەوتنی سیسی، ئاهەنگەكە بەهۆی سەركەوتنی كەمەرشكێنی سیسی نەبوو، بەڵكو خۆشی و ئاهەنگەكان پێش راگەیاندنی ئەنجامەكان بوو، لە روانگەی بڕوا و متمانەی تەواویان بە سەركەوتنی پاڵێوراوی ویستراویان و دەستپێكردنی قۆناغێكی نوێ بوو لە وڵات، لە ماوەی نزیكەی 40 هەفتەدا رۆژەكانی خۆشی و شادی زۆر كەم و دەگمەن بوون، لە 25ی یەنایەر زۆربەی هەرەزۆری میسرییەكان لە دەست نەبوونی ئاسایش و بەلتەجییەكان و داڕمانی گشتی لە ناوچە جیاجیاكانی وڵات، نەبوونی دەوڵەتی یاسا و بڵاوبوونەوەی تاوانی كوشتن بەهۆی راكردنی هەزاران زیندانی لە زیندانەكانیان، شیكردنەوەی پۆلیس و نەبوونی توانای لە رێكخستنی وڵات، لە هەمان كاتدا بە هەزاران تیرۆریست لە سەرتاسەری جیهانەوە هێنرانە میسر و لە باكووری سینا نیشتەجێ كران و هەندێكی دیكەشیان لە دۆڵی دەلتا نیشتەجێ بوون.
ئا لەوكاتەدا هەڵبژاردن لە میسر ئەنجامدرا و ئیخوانەكان سێ لەسەر چواری كورسییەكانیان بەدەستهێنا، بەمەش چەند شێوازێكی كەسایەتییەكانی هێناو پێشكەشی میسرییەكانی كردن كە رەفتاریان لەگەڵ مێژووی میسر و شوناسی میسرییەكان یەكی نەدەگرتەوە، كارەساتی میسرییەكان بە سەركەوتنی مورسی بۆ سەرۆكایەتی میسر زیاتر بوو، بەمەش سیمایەك لە وڵات دەركەوت كە نەیاندەناسی و رەفتاری زۆر لە میسرییەكان گۆڕا بەجۆرێك كە لەگەڵ ئیخوان گونجان یان بە نیفاق خۆیان بە گونجاو لەگەڵ خواستەكانی ئیخوان نیشاندا، وڵات بوو بە شانۆگەرییەك لە خەمۆكی، ترس و تۆقان لەنێو چینە باڵاكان و توێژە باڵاكانی چینی ناوەندی بڵاوبۆوە و زۆریان بەدوای پەناگەیەك یان وڵاتێكی دیكەی بەدیل دەگەڕان بۆ ئەوەی رەگەزنامەیان دەستكەوێ.
ئەو زیاتر دەڵێت: خەمۆكی سەرتاپای میسری داگرت و داب و نەریتی زۆربەی هاووڵاتیان گۆڕا، بە ئاشكرا روون بووەوە كە ئەم وڵاتە خەریكە نموونەی پاكستانی یاخود ئەفغانی هاوردە دەكات، شەڕی گرووپ و رەوتە ئیسلامییەكان لە سیاسەت و جیهاد دژی پێكهاتەكانی ناسنامەی میسر دەستی پێكرد، دژی هونەر لە شانۆو سینەما، دژی داهێنانی خۆشی و خۆشگوزەرانی بە شێوەیەكی گشتی، ئەوان دژی هەموو ئەو شتانەن كە پەیوەستن بە خۆراكی گیان و ئەو شتانە بەباش دەزانن كە پەیوەستن بە پێداویستییەكانی لەش و بایۆلۆژیی لە خۆراك و خواردنەوەو سێكس، هەندێ شێوەو دەم و چاو پەیدابوون كە پێشتر نەبینرابوون، ئەوانە خەنجەریان لە دڵی میسر دا، كاتێ هەوڵیان دا دووبەرەكی بخەنە نێوان میسرییەكانەوە، بە پێی فاكتەرە بنەڕەتییەكانی دابەشبوون لە رووی رەگەز و ئایین و تایفەگەرییەوە.
لە چەندین لێدواندا كەمێك بەر لە راگەیاندنی فەرمیی ئەنجامەكان، سیسی گوتی: میسر هەرگیز بۆ دواوە ناگەڕێتەوە، لە پێناو بنیاتنانی نیشتمان دەست بۆ هەموو لایەك درێژ دەكات، دوور لە ململانێ و ناكۆكییەكان، بە نیازیشە لە ماوەی داهاتوودا ئاوڕی تەواو لە لاوان بداتەوە، ئەو جەنگاوەرانە هەڵدەبژێرێت تاكو كاری لەگەڵدا بكەن بەمەبەستی وەدیهێنانی ئەولەویات لە ئاساییش و سەقامگیری، كەسیش پەراوێز ناخات، كاردەكات لە پێناو شەراكەتی نیشتمانیی راستەقینە، ئاشكراشی كرد كە میسر، هەردەم بۆ پێشەوە هەنگاودەنێت و بۆ بەدیهێنانی داخوازییەكانی گەل و خەڵكی ساویلكە كاردەكات، ئەوانەی پێویستیان بە كارو كوشتار لە پێناویاندا هەیە.
رێژەی بەشداری كردن هەر چەند بووبێت یان رێژەی دەنگەكانی سیسی چەند بووبێت كە لە كێبڕكێی هەڵبژاردندا تاكە پاڵێوراوی سەركەوتوو بوو، بە دڵنیاییەوە ئەو تەحەددیاتانەی رووبەڕووی دەبنەوە زۆر گەورەن، لەسەر هەر دوو ئاستی ناوخۆو دەرەوەدا، لە پێشەوەی هەموویانەوە چارەسەركردنی بارودۆخی تێكچووی ئابووری و ئاساییش.. ئەو شەڕە هێشتا كۆتایی نەهاتووەو رێگایەكی دوورودرێژ لەبەردەم سەرۆكی تازەی میسردایە بۆ وەدیهێنانی تەبایی و ئاشتی ناوخۆو گێڕانەوەی پێگەی میسر لە دەرەوە.