سەرچاوەی کاری تیرۆریستی ھەرچییەک بێت، سەرەنجام تیرۆریستان لەبەردەم دادوەرەکان پاساو بۆ کارەکانیان دێنەوە و ھەر لەدادگاکانیشدا بە ئاشکرا دادگایی دەکرێن و ئاشکراشە دادوەر و دادگاکان لە چوارچێوەی یاسای بەرەنگاربوونەوەی تیرۆر مامەڵە لەگەڵ تیرۆریستان دەکەن، سەبارەت بەم لایەنە ئایا یاساکەی کوردستان ئاستەنگی بۆ دادگا و دادوەران دروستکردووە یان ئاسانکاری؟ دادوەر عەبدولباست فەرھادی بەمجۆرە ئەزموونی خۆی لەم بوارە گێڕایەوە.

پرسی تیرۆر ھەرچۆنێک باسی لێوەبکرێت، سەرەنجام دەگەڕێتەوە بەردەستی دادگاکان، جا لەبەر ئەوەی منیش ئەزموونی ٣ ساڵم لە سەرۆکایەتی دادگای تاوانەکان ھەبووە، ئەوا دادگاییکردنی ئەو تاوانبارە تیرۆریستانە چ وەک تاک یان ئەندامی گروپە تیرۆریستیەکان دەھاتنەوە لای ئێمە بۆ دادگایی کردن.

دیارە ئێمە لەسەر بنەمای ئەو لێکۆڵینەوانە دادگاییمان دەکرد کە بەیاسای بەرەنگاربوونەوەی تیرۆر لە ھەرێمی کوردستان ئەنجامدرابوون، بۆیە کە سەیرمان دەکرد کەموکوڕییەکی ھێجگار زۆر لەو یاسایەدا ھەیە، ئەمەش لەبەر ئەوەیە لە کاتی لێکۆڵینەوە تەنیا پشت بەو کەسانە بەستراوە کە زانیارییان ھێناوە واتە (ھەواڵدەر-مخبر)، دیارە لە ماددە ٧ی ئەو یاسایەشدا ھاتووە کە یەکەم کەس زانیاری لەسەر ئەو تاوانبارە دەدات، ئەمە لە ماددەی ٤٧ی یاسای ئسوڵی دادگاییکردنی عێراق ھاتووە، کە دەڵێت ھەر تاوانێک تەنھا یەک موخبیر دەبێت، ئەوانەی دوای کەسی یەکەم زانیاری دێنن بە شاھید لە قەڵەم دەدرێن. بۆیە دەبوو لەم یاسایەدا وەک یاسای زۆربەی دەوڵەتانی دیکە ماددەیەک ھەبووایە بەناوی (پاراستنی شاھیدەکان) یان ئەگەر ئەم یاسایەی ئێستا ھەموار کرایەوە یاسایەک ھەبێت بۆ پاراستنی شاھیدەکان، لەبەر ئەوەی شاھید پێویستە ناوی خۆی بگۆڕێت، ناونیشانی خۆی بگۆڕێت یان ھەندێک جار پێویست دەکات شوێنی خۆشی بگۆڕێت.

بۆیە ئێمە زۆر جار کە لێکۆڵینەوەمان لەکەسی موخبیر دەکرد، سەیرمان دەکرد خۆی یەکێکە لە ئەندامانی گروپە تیرۆریستیەکە، یان لە شوێنێکی دیکە دەھات و شاھیدی لەسەر تاوانبارەکە دەدات، دیارە بەپێی یاسا تاوانبار ئەو مافەی ھەیە کە قسە لەگەڵ شاھید بکات، ئێمە ئەمەمان نەدەکرد، بەڵکو پەنامان بۆ داواکاری گشتی و پارێزەر دەبرد بۆ ئەوەی قسە لەگەڵ تاوانبارەکە بکەن، بۆ ئەوەی بتوانین بڕیاری دادگا دەربکەین.



دیارە ئێمە دوای راپەرین لەو بەڵگەنامانەی لە دائیرەی ئەمنی عێراق گیرابوون پاشتر ھەندێکیان ھێنران بۆ لای ئێمە، باس لەوە دەکەن ئەو کەسانەی لە دائیرەکانی ئەمنی بەعس لێکۆڵینەوەیان لەگەڵ دەکرا، پاشان کە ئەو لێکۆڵینەوەیە دەنێردرا بۆ مەحکەمەی سەورەی بەعس، زۆر لە گیراوەکان دەیانگوت، ئێمە لە ژێر زەبری ئەشکەنجە ئەو دانپێدانەمان کردووە، بۆیە لە یەکێک لەو بەڵگەنامانەدا ھاتووە، دواتر مەحکەمەی سەورە داوای کردووە دانپێدانانەکەی بە ڤیدیۆ تۆمار بکرێت بۆ ئەوەی لەکاتی دادگاییکردندا پیشانی بدرێتەوە، بۆیە ئێمەش دەکرێت لە ھەموارکردنەوەی یاسای تیرۆر ماددەیەک ھەبێت بۆ ئەوەی سوود لە پێشکەوتنی تەکنەلۆژیا وەربگیرێت بۆ لێکۆڵینەوە، تەکنەلۆژیا زۆر یارمەتیدەرە، ھەر بۆ نموونە ئێستا تاوانبارێک دزی دەکات و نکۆڵی لێدەکات، بەڵام زۆر لەو تاوانبارە دزانە، لەبەر ئەوەی بەرێگەی کامێرای چاودێریی ماڵان تۆمارکراوە، ئەوا نەیتوانیوە نکۆڵی لە تاوانەکەی بکات. بەڵام سەرنج دەدەین لە یاسای ئسوڵی دادگاییکردن بایەخ بەم لایەنە نەدراوە، بۆیە دەکرێت لە یاسای بەرەنگاربوونەوەی تیرۆر بایەخی پێبدرێت. ئەندامانی گروپە تیرۆریستییەکان بەشی ھەرە زۆریان لەسەر ئەو حاڵەتە مەشق و راھێنانیان پێکراوە، پاش ئەوەی گیران چۆن فێڵ لەدادگا دەکەن، یان چۆن لە کاتی دادگاییکردندا ھەوڵدەدات لە دانپێدانانەکەی پاشگەز بێتەوە، ئێمە حاڵەتی وامان زۆر بووە دەبینین لەبەردەم دادگای لێکۆڵینەوە دانی بەتاوانەکەی ناوە، بەڵام کاتێک دێتە بەردەم دادگای مەوزوع کە دادگایەکی ئاشکرایە و خەڵک دانیشتووە، دەبینین لە دانپێدانانەکەی پەشیمان دەبێتەوە، یان دەڵێت چاوم بەستراو بووە و من دادوەرم نەبینیوە ھەتا دان بە تاوانەکەمدا بنێم، بەڵام ئەوە درۆ و فرت و فێڵە لەبەر ئەوەی دادوەر سوێندی خواردووە دەبێت تاوانبار چاوی لێی بێت کە ئیمزا دەکات، ئەمەش مانای ئەوەیە بەشی زۆری تیرۆریستان پێش دەستگیرکردنیان خولی مەشق و راھێنانیان بۆ کراوەتەوە بۆ ئەوەی چۆن فێڵ بکەن و سەر لەدادگا بشێوێنن، بۆیە بایەخدان بە دادوەری لێکۆڵینەوە و کردنەوەی خولی مەشق و راھێنان دەکاتە پێویستییەکی گرنگ و لەسەر شێوازی تازە راھێنانیان پێکرد، ئەمەش لەبەر ئەوەی ئەگەر سەیری تیرۆریستان بکەین ھەست دەکەین زۆر سوودیان لە زانیاریی تازە وەرگرتووە و ئەگەر ئێمەش بەردەوام خۆمان بە زانیاری تازە ئەبدەیت نەکەینەوە ئەوا ناتوانرێت فێڵی تیرۆریستان بەتاڵ بکرێتەوە، ئەگەر ئەم توانایەی بۆ دروست نەبێت ناتوانێت لێکۆڵینەوە بکات و دانپێدانانی بەتاوانەکەی لێ وەربگرێت.



پێویستە ئێمە لەکاتی دادگاییکردن پەنا بۆ پسپۆری سیسولۆژی و دەروونی ببەین، واتە بەشێوەیەکی نھێنی بانگیان بکەین بۆ دادگاکان بۆ ئەوەی گوێیان لێ بێت کاتێک گەنجێک کە دەرچووی کۆلێژە بەڵام بۆتە تیرۆریست بۆ ئەوەی پاشان دیراسەتی لەسەر بکەن، ئایا ئەمە چ ئایدولۆژیەتێکە مێشکی ئەو گەنجانەی شووشتۆتەوە و گەیاندوویەتییە ئەوەی بگاتە ئەو ئاستەی کاری خۆکوژی و تەقاندنەوە ئەنجامبدات.

زۆر جاران ماوەی لێکۆڵینەوە زۆر درێژە دەکێشێت، ھەر بۆ نموونە کابرایەک تۆمەتبار کراوە لەلایەن کەسێکی نزیکی خۆیەوە بە تیرۆر و بەڵام لەراستیدا تیرۆریست نەبووە، بەڵام ماوەی ٣ ساڵ لە لێکۆڵینەوە دەبێت، پاشان دەردەکەوێت کە بێ تاوانە، بۆیە ئەگەر ماوەی لێکۆڵینەوە کەمبکرێتەوە، ئەوا ئەو کەسە، ماوەی ٣ ساڵ بەبێ تاوان لە بەندیخانە و بۆ لێکۆڵینەوە نەدەمایەوە، باشترە ماوەی لێکۆلێنەوە کەم بکرێتەوە و بنرێتە دادگا بۆ ئەوەی بڕیاری لەبارەوە بدرێت.