باخچە هەڵواسراوەكان
March 20, 2019
رەنگا و ڕەنگ
باخچە هەڵواسراوەكان بۆ ئەوەی بە زیندووی بمێننەوە، رۆژانە پێویستیان بە 8200 گاڵۆن ئاو هەبووە. بەرزیی باخچە هەڵواسراوەكان 24 مەتر بووە، ئەو بڕە ئاوە زۆرەش بە سیستەمێكی ئاودانی سەرەتایی بۆ بەشی سەرەوەی باخچەكان بەرز كراونەتەوە. مێژوونووسی یۆنانی (Diordorus siculus) سەبارەت بە باخچەكان ئاماژەی بۆ ئەوە كردووە كە بەرزییەكەی بە 80 پێ واتا 24 مەتر و درێژییەكەی بە 400 پێ واتا 120 مەتر و پانییەكەشی بە 400 پێ دیاریكردووە. یەكێك لە شتە سەیرەكان سەبارەت بە باخچە هەڵواسراوەكان ئەوەیە كە دەوترێت شوێنی باخچەكان بابل نەبووە، بەڵكو باشووری بەغدای پایتەختی عێڕاق بووە، لە زۆربەی پشكنینەكانی ئەم دواییەدا لە نەینەوا هەندێ شوێنەواری جۆگەی ئاو دۆزرانەوە كە پێدەچێت بۆ باخچەیەك دروستكرابێت، كە هاوشێوەی باخچە هەڵواسراوەكانە، ئەمەش لە كاتێكدایە نەینەوا 300 میل لە بابلەوە دوورە. باخچە هەڵواسراوەكان لە سەردەمی پاشا (Nebuchadnezzar) ی دووەم دروستكراون، ئەم پاشایە لە ساڵی 605 ی پێش زایین و بۆ ماوەی 43 ساڵ حوكمی كردووە، زۆربەی مێژوونووسە كۆنەكان دەڵێن، پاشا باخچەكانی بۆ هاوسەرەكەی دروست كردووە، كە ئافرەتێكی كورد بووە و كچی پاشای ماددەكان بووە، پاشای بابلییەكانیش بۆ ئەوەی كە هاوسەرەكەی هەست بە دڵتەنگی نەكات، باخچەكانی دروست كردووە، چونكە نیشتمانی ئافرەتەكە ناوچەیەكی سەوز بووە لە باخچە و دارستان. لە راستیدا باخچەكان هەڵواسراو نەبوون، بەڵكو لە شوێنێكی بەرزی وەك بەلەكۆنەوە شۆڕببوونەوە و رەگیان لەسەر زەوی نەبووە، مێژوونووسێك كە 105 ساڵ دوای درووستكردنی باخچەكان ژیاوە دەڵێت: «بابل لە بواری كەشخەیی و ناوازەییدا هەموو شارەكانی دیكەی جیهان تێدەپەڕاندووە، لە زۆربەی سەرچاوەكانیشدا لەناوچوونی باخچەكان دەگەڕێتەوە بۆ 400 ساڵ دوای درووستكردنی و هۆكاری لەناوچوونیشی بەهۆی بوومەلەرزەوە بووە، شتێكی دیكە كە گرنگە ئەویش ئەوەیە ئەویش كە پاشا(Nebuchadnezzar)ی دووەم هەر كارێكی گرنگی لە ژیانیدا كردبێت، بە شێوەی نووسینی بزماری پاراستوویەتی و تۆماری كردووە، بەڵام بە هیچ شێوەیەك و بە تەنیا باسی باخچە هەڵواسراوەكانی نەكردووە.
باخچە هەڵواسراوەكانی بابل لە عێراقدا ئەو پاشماوەیەیە كە 600 ساڵ پێش زایین لەلایەن (نەبو خوزنەسر)ەوە كە كچی (سیاخار سیارخس)ی پاشای میدییەكانی خواستبوو، دروستكراوە، ئەم كچە شازادەیە كە خەڵكی ناوچەی شاخاوی بووە، بەرگەی گەرمای بابلی نەگرتووە، نەبو خوزنەسریش لەبەر خاتری خێزانەكەی ئەم باخچەیەی دروست كردووە، بە ئامێرێكیش ئاوی لە فوڕاتەوە بردۆتە سەرەوە بۆ بەرزترین نهۆمی باخچەكە، كە لە زەوییەوە 2460 مەتر بەرز بووە، نەبوخوزنەسر سامانێكی زۆری بابلی لەو باخچەیەدا سەرف كردووە، دیوارێكیشی بەرزی بۆ دروست كردووە كە گرینگترین دروستكراوەكانی (قوللەی بابل)ـە، لە سەرەتادا پەرستگایەكی گەورە بوو لە شێوەی هەڕەم دروست كرابوو، زۆر كۆن بوو، پشتگوێ خرابوو، بەڵام نەبوخوزنەسر سەرلەنوێ دروستی كردەوە.
