D. Celal Ehmed, endamê Bazneya Gotûbêj e û mamosteyê civaknasiyê ye li Zanîngeha
Selahedîn li Hewlêrê. Di gotûbêja vê carê ya «Bazneya Gotûbêj» de (Bandora aborî
û bazara hevbeş di avakirina neteweyê de), bi vê awayî nêrînên xwe anîn ziman:

Aborî di kombûnên mirovî yên yekgirtî û xwedî sînorekî jeopolîtîk ê diyarkirî
de, roleke sereke û bingehîn di netewesaziyê de dilîze. Di destpêkê de dixwazim
hinekî behsa wê bikim ka aborî û bazar çawa dikarin bibin mekanîzmayeke bibandor
di netewesaziyê de, piştre dê bêm ser wê mijarê ku çima em Kurd bi vê rewşa xwe,
nikarin mîna neteweyên din, di netewesaziyê de hêviyeke zêde li ser aborî û
bazara hevbeş ava bikin.

Guhertina kelûpel û pêdiviyan, dibe sedema bihevgirêdana berjewendiyên maddî. Ev
yek di çarçoveya tora peywendiyan de bi vî rengî ye ku têçûna hilberînê û
qezancan bi awayekî hevseng bike ku temamkerê hev bin, û form û naverokeke dualî
werbigire ku qutbûna peywendiyê ne tenê bi ziyana aliyekî û qezanca aliyê din bi
dawî bibe. Bi wî wateyî, aborî û bazara hevbeş qadeke sosyo-siyasî û sosyo-aborî
ne, ku hem dikarin bingehê civakî û sîsteman ava bikin, hem jî dikarin di
guhertin û ji nû ve avakirina wan de roleke sereke bilîzin.

Aborî û bazara hevbeş ji bilî bihevgirêdana berjewendiyên maddî, roleke sereke û
çalak di parastina serwerî û yekxistina siyaseta darayî û diravî de di sînorekî
jeopolîtîk ê diyarkirî de heye, ku di dawiyê de dikarin bibin handerekî bi
bandor ji bo hestkirina bi hevsozî û nasnameyê (întîma). Ev yek, ji bilî
pêşxistina jêrxana hilberîn û gihandinê, bi taybetî rakirina astengiyên darayî û
gumrukî û dabînkirina ewlehiyê di warê hatûçûnê de, her wiha rakirina sînoran,
dê roleke mezin di çalakkirina liv û tevgera xelkê de hebe. Bi vê yekê, têkilî û
peywendiya xelkê deverên cuda bihêztir dibe. Piştî dabînkirina rêyên nûjen,
peywendiyên aborî û maddî dibin derfetek ji bo afirandina cîhanek û formek ji
jiyana hevbeş. Aboriyeke bihêz û bazarek hevbeş a dûrî qurnaxçîtiyê (monopol),
ji bilî ku qadeke baş ji bo kar û berfirehbûna hilberîna niştimanî diafirîne,
tevgereke baş jî dixe nav bazarên navxwe û derdorê, bi taybetî bi rêya
"brand"kirina kelûpelên resen û neteweyî ku hesta serbilindiyê li cem kesan
çêdike.

Bazareke hevbeş di bin siya aboriyeke bihêz de, dikare sînorên îdarî û cudahiyên
çînayetî bi vî rengî derbas bike ku herêm û parêzgeh bi hevsengî geş bibin. Da
ku tu kes ji ber neheqî û nebûna wekheviyê, hesta veqetîn û cudaxwaziyê lê peyda
nebe û rê li ber siyaseta populîst neyê girtin. Di vê serdemê de ku her tişt
bûye maddî, aborî û bazar dikarin cureyek ji bîrdank (hafize) û çanda hevbeş di
warê hilberîn û xerckirinê de ava bikin. Heke em ji xelkê bipirsin ka kîjan
celebê otomobîlan baştirîn e, dibe ku bibêjin "otomobîla Japonî baştirîn e". Ev
ezmûna Japonê wek netewe û aboriyeke bihêz, di bîrdanka me de nasnameyekê
çêdike. Ev çîroka serkeftinê encama derbaskirina qonaxên dijwar e. Ji bo me
Kurdan jî ev dikare bibe hander, lê belê piştî avakirina kiyanekî serbixwe.

Ez dixwazim li vir herim ser xala duyem: Çima aborî û bazar ji bo me hîna nebûne
ew mekanîzmaya ku di netewesaziyê de hêviyên mezin li ser ava bikin? Ez bi
gotineke serokwezîrê berê yê Libnanê "Riyad el-Sulh" dest pê dikim ku digot:
"Jiyana hevbeş û parastina serweriyê di herêmeke pirsgirêkdar de, pêdivî bi
hişmendiyeke berdewam heye; lewma parastina serxwebûnê ji bi dest xistina wê
zehmettir e."

Gelo em Kurd di bin sîbera hevrikiya hizbî ya li ser desthilatê de, çawa dikarin
aborî û bazarek hevbeş a koker (yekgir) hebe? Ez bawer dikim ku heger em
kiyanekî serbixwe jî ava bikin, heger em bi hişyarî tevnegerin û dabeşkirina
dadperwerane ya dahatê nebe, aborî li şûna ku bibe mekanîzma ji bo netewesaziyê,
dê bibe sedema parçebûn û ji hev ketina zêdetir. Ji bilî vê, aborî û bazarek ku
tu nikaribî di ser desthilata neteweya serdest re bi rêve bibî, çawa dikare bibe
faktorê netewesaziyê?

Divê em ji bîr nekin ku aborî û bazara hevbeş a bi modela Rojava, zêdetir
neteweyê bi wateya "Nation" (welatîbûn) ava dikin, ne tenê li ser bingeha
etnîkî. Ev model di bin sîstema demokratîk û fîderal de serkeftî dibe ku qanûn
lê serwer be. Di dawiyê de, aborî û bazara hevbeş bi modela welatên xwedî
kiyanên serbixwe ku nasnameyên etnîkî di nav xwe de dihelînin (Nationalization),
bi kêrî me Kurdan nayê ku em dixwazin netewesaziyê li ser bingeha etnîkî bi
mebesta avakirina dewleteke neteweyî bikin.