Nejat Omer Axa, Serokê Partiya Parêzgarên Kurdistanê ye û yek ji siyasetmedarên
diyar ên Kurdistanê ye ku bi hûrbînî çavdêriya proseya siyasî ya Kurdistanê
dike. Di guftûgoya vê carê ya "Bazneya Guftûgo" de (Proseya siyasî li Herêma
Kurdistanê û astengiyên wê), nêrîn û pêşniyarên xwe bi vî rengî anîn ziman:

"Rexnegirtina berdewam û xistina ber çav a têbîniyên min li ser rewşa siyasî ya
Herêma Kurdistanê, tenê ji bo çaksazî û baştirkirina rewşê ye. Di vê çarçoveyê
de, heke gavên rastîn ji bo çaksaziya bingehîn bên avêtin, amadehiya min a tam
ji bo piştgiriya proseyê heye. Berevajî vê, di dema pêdivî de ez rexneyên avaker
digrim û pêşniyarên guncav pêşkêş dikim, ji ber ku rastiya niha ne di astekê de
ye ku ciyê dilxweşiyê be û pêdivî bi guhertinên cidî heye.

Yek ji kêşeyên herî mezin ên li pêşiya proseya siyasî li Herêma Kurdistanê ew e
ku Partiya Demokrat a Kurdistanê (PDK) û Yekîtiya Niştimanî ya Kurdistanê (YNK),
wek pêdivî aliyên siyasî yên din nabînin û rola wan piştguh dikin. Di gelek
civînên hevbeş de me vedixwînin, lê pirsgirêk ew e ku nûnerên xwedî biryara
rastîn di wan civînan de amade nabin da ku biryarên yekjarkî bidin. Bo nimûne,
di çend rojên borî de tenê hevdîtin ligel birêz Mamoste Selahedîn Behadîn
(Emîndarê Giştî yê Yekgirtûya Îslamî) encam dane. Pirsyar li vir ev e: Çima
aliyên siyasî yên din nayên dîtin? Çi dibe heke nêrîn û bala hemû hêzên siyasî
yên derveyî desthilatê bê wergirtin? Di vê rewşa hestiyar de, şêwirkirina ligel
alî û kesayetên cuda ne tenê ziyanê nade, lê belê dikare sûdeke mezin ji bo
derbasbûna ji qeyranan hebe.

Ez bawer dikim ku kêşeya sereke ya vê rewşa nebaş vedigere bo wê yekê ku her du
partiyên desthilatdar bi şêwazekî pêdivî guh nadin dengê hêzên siyasî yên
derveyî xwe. Dema em ji vê hola Beşa Rewşenbîrî û Ragihandina PDKê rexne li
proseya siyasî û karên hikûmetê digrin, ev ji xemxwarî û dilsoziya me ji bo
çareserkirina rewşa giştî tê. Pir girîng e ku ev rexne di nav organên PDKê bixwe
de bên nîqaşkirin, da ku bizanibin aliyên din çi dibêjin û nîgeraniyên wan çi
ne.

Di vê qonaxa çarenûssaz de, pêdivî ye li ser asta bilind, mektebên siyasî yên
PDK û YNKê bi hev re bicivin. Ez di wê baweriyê de me ku heke desthilata tam bê
dayîn bo her du mektebên siyasî, ew dê bigihîjin rêkeftineke giştgir û dawî li
kêşeya 'înad'a siyasî bînin. Heke ev neyê kirin, di dawiyê de ziyanmendê yekem
û herî mezin dê PDK û YNK bixwe bin.

Pêdivî ye rastiya siyasî û şêwazê hikumraniyê li Herêma Kurdistanê wek xwe
bixwînin û bi eşkereyî dest deynin ser birînan. Niha nûnerê taybet ê Serok Trump
ji bo karûbarên Iraq û Sûriyê digihîje Bexdayê û piştre serdana Hewlêrê dike. Li
gorî xwendina me ji bo kesayet û dîtina siyasî ya 'Tom Barrack', ew zêdetir
alîgirê navendîbûna (centralization) dewleteke bihêz e û baweriyeke wî ya mezin
bi sîstema federalî û nemerkeziyetê nîn e. Ev araste jî metrsiyeke rasterast li
ser qewareya destûrî ya Herêma Kurdistanê wek qewareyeke federalî çêdike. Me ev
cure araste di proseya siyasî ya Sûriyê de piştî rûxandina rejîmê jî dît, ku
çawa serederî ligel Rojavayê Kurdistanê hate kirin.

Hevdem ligel behsên bêçekkirina komên 'Muqaweme' û Heşda Şeibî, navê hêzên
Pêşmerge jî tê hildan, ku ev hemû metrsiyên mezin in û mixabin me bixwe jî
hincet daye destê wan. Bo nimûne, ew rêkeftina di navbera Wezareta Berevaniya
Amerîka û Herêma Kurdistanê de ji bo yekxistina hêzên Pêşmerge hatiye îmzakirin,
heta niha yek xal jê nehatiye bi cih anîn. Ev tê wê wateyê ku em bixwe hincetê
didin wan û ev alî ne gunehê Bexdayê ye, lê peywendî bi xemsariya me ya navxweyî
ve heye. Ji bilî vê, daxuyaniyên dawî yên Donald Trump ku dibêje: 'Kurd çekên
wan birine', zengileke din a metrsîdar e.

Ev nîşan hemû diselmînin ku bernameyeke zelal heye ji bo sînordarkirina qewareya
Herêmê û kêmkirina desthilatên wê, ji bo bihêzkirina navendê li Bexdayê. Ev ne
tenê plana Bexdayê ye, lê Tirkiye û Îran jî xwedî heman ajendayê ne. Siyaseta
derve ya Amerîkayê li ser bingeha berjewendiyan hatiye avakirin, wek Henry
Kissinger dibêje: 'Amerîka wek rêxistineke xêrxwazî serederiyê ligel tu dosye û
aliyekê nake'. Îdareya Trump bi heman dîtinê kar dike. Me dît çawa serederî
ligel Hêzên Sûriya Demokratîk (HSD) li Rojavayê kirin, piştî ku 12-13 hezar
ciwanên Kurd şehîd bûn, bi eşkereyî ragihand ku berjewendiyên wan bi dawî bûne.

Ji ber van sedeman, divê em jî ji perspektîfa berjewendiyên bilind ên Herêma
Kurdistanê hevkêşe û pêgeha xwe ya jeopolîtîk bixwînin. Em cîranên Tirkiye û
Îranê ne, loma ne rast e em peywendiyên xwe bi wan re xirab bikin ji ber Trump.
Trump tenê ji bo demeke kurt di desthilatê de dimîne. Tekane rêya me yekrêziya
navxweyî û parastina hevsengiyê ye.

Ji bo derbasbûna ji vê asêbûna siyasî ya navbera PDK û YNKê, divê gavên kiryarî
bên avêtin. Şandina nameyan bi tenê têr nake. Çareseriya herî guncav ew e ku
birêz Kak Mesûd Barzanî gavên kiryarî yên zêdetir biavêje bo çareserkirina
kêşeyan. Di civîna aliyên siyasî de min ji Kak Bafil re got: 'Siyaseta çepke
gula Mam Celal bi kar bîne û xwe ji PDKê dûr nexe'. Wî di bersivê de ji min re
got: '14 caran min serdana Pîrmam û Serê Reş kiriye, lê yek carê jî wan serdana
min nekiriye'. Bersiva Kak Bafil tê wê wateyê ku ew jî li benda wê ye ku Kak
Mesûd serdana wî bike. Ez piştrast im ev kêşeyên Kurdistanê tenê bi hîmet û gava
birêz Kak Mesûd Barzanî çareser dibin.

Niha peywendiyeke baş di navbera Kak Nêçîrvan Barzanî û Kak Bafil Talebanî de
heye, lewma dikare wek Serokê Herêmê û Cîgirê Serokê PDKê zemînekê çêbike ji bo
lêktêgihiştinê.

Heke em rastiya siyasî bixwînin, hejmara kursiyên parlamenê nîşanderê rastiya
siyasî ya tu aliyekê nîn e. Me bi eşkereyî ji devê biryarderan bihîstiye ku
dibêjin: 'YNK heke tenê yek kursî jî hebe, ew ê her li Herêmê hikumran be'. Ev
axaftin ji valahiyê nehatiye û rengdaneweya rastiya cografî û siyasî ya Herêmê
ye, loma divê her du alî nermiyê nîşan bidin.

Di dawiyê de ez dixwazim hemû aliyan ji metrsiyeke çarenûssaz agahdar bikim:
Heke aliyên siyasî bi giştî û PDK û YNK bi taybetî lezê di çalakkirina Parlamena
Kurdistanê de nekin, ev dibe hincet ku Bexda destûrê wek 'lastîk' bi kar bîne û
bifikire bi sîstema parêzgehan serederiyê ligel Herêmê bike. Ev jî tê wateya
nemana qewareya siyasî ya Herêmê. Loma pêşniyara min a dawî ev e: Wek gava yekem
divê Parlamen bê çalakkirin. Piştî wê heke her du alî li ser hikûmetê negehiştin
rêkeftinê, divê bê fikirîn ku desthilat di navbera wan herêmên ku jê re tê gotin
'Zona Zer' û 'Zona Kesk' de bên dabeşkirin. Ev her çend pêgeha Herêmê wek
qewareyeke yekgirtû qels dike, lê bi kêmanî dê diyar bibe ka kîjan îdare baştir
xizmetguzariyan pêşkêşî welatiyan dike.

Gotina min a dawî: Divê sîstema guftûgoyan bi bandor bibe, heta heke ne li ser
asta fermî be jî, da ku rê ji bo çalakkirina Parlamenê û yekxistina hêzên
Pêşmerge xweş bibe."