بۆ تێگەیشتن لە بنەمای یاسایی و دەستووریی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکەی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان لەلایەن فایەق زێدان، سەرۆکی ئەنجوومەنی باڵای دادوەریی عێراق، بۆ کردنەوەی لقێکی دادگای تەمیزی هەرێمی کوردستان لە سلێمانی، دەبێت سەیری چەند دەقێکی دەستووری و یاسایی بکەین کە پەیوەندییان بە پەیکەری دەسەڵاتی دادوەری لە عێراق و هەرێمی کوردستان و پەیوەندیی نێوانیانەوە هەیە.
لێرەدا شرۆڤەی ئەو بنەما یاساییانە دەکەین کە سەرۆکی ئەنجوومەنی باڵای دادوەریی عێراق پشتی پێ بەستوون:
١. سەربەخۆیی دەسەڵاتی دادوەریی هەرێمەکان (لە چوارچێوەی دەستووردا)
بنەمای سەرەکی، دەستووری کۆماری عێراقی ساڵی ٢٠٠٥ە. دەستوور دانی بە بوونی هەرێمی کوردستاندا ناوە وەک هەرێمێکی فیدراڵی و دەسەڵاتی داوەتێ کە دەسەڵاتە یاسادانان، جێبەجێکردن و دادوەرییەکانی خۆی ڕێکبخات، مەگەر ئەو دەسەڵاتانەی کە بەپێی دەستوور تایبەتن بە حکومەتی فیدراڵ.
سیستەمی دادوەری لە هەرێم بەپێی دەستووری عێراق:
دەستوور لە ماددەکانی (١١٦، ١١٧، ١٢٠، و ١٢١)دا دان بە سەربەخۆیی فیدراڵیەت و مافی هەرێمەکان دەنێت لە بەڕێوەبردنی کاروباری ناوخۆیی خۆیان، لەوانەش دەسەڵاتی دادوەری، بەو مەرجەی لەگەڵ بنەما گشتییەکانی دەستووری فیدراڵدا نەگونجێت.
بەپێی ماددەی (١٢١/یەکەم)ی دەستوور: "دەسەڵاتە کاتییەکانی هەرێمەکان مافی پەیڕەوکردنی دەسەڵاتی یاسادانان و جێبەجێکردن و دادوەرییان هەیە بەپێی حوکمەکانی ئەم دەستوورە، جگە لەو دەسەڵاتە بەدەرکراوانەی کە تایبەتن بە دەسەڵاتە فیدراڵییەکان."
٢. یاسای دەسەڵاتی دادوەریی هەرێمی کوردستان (یاسای ژمارە ٢٣ی ساڵی ١٩٩٢)
سەردەم یان بنەمای یاسایی ڕاستەوخۆ بۆ پەیکەری دادگاکان لە هەرێمی کوردستان، "یاسای دەسەڵاتی دادوەریی هەرێمی کوردستان-عێراق، ژمارە ٢٣ی ساڵی ١٩٩٢ (هەموارکراو)"ە. ئەم یاسایە دیاری دەکات کە دادگاکان چۆن پێکدێن، پلەبەندییان چۆنە و دەسەڵاتەکانیان چییە.
دادگای تەمیزی هەرێم وەک بەرزترین دەسەڵات: یاساکە (لە ماددەکانی ١٠، ١١، ١٢)دا دەڵێت کە دادگای تەمیزی هەرێمی کوردستان بەرزترین دەسەڵاتی دادوەرییە لە هەرێم و بارەگاکەی لە شاری هەولێرە (پایتەختی هەرێم).
دەسەڵاتی دیاریکردنی پێکهاتەی دادگاکان: بەپێی ماددەی (٥) لە هەمان یاسا، دیاریکردنی جۆر و ژمارە و شوێنی دادگاکان لە دەسەڵاتی ئەنجوومەنی دادوەریی هەرێمی کوردستاندایە، کە بە هەماهەنگی لەگەڵ وەزارەتی داد و بەپێی یاسا دەکرێت.
گرنگیی ئەم خاڵە: لەبەر ئەوەی بارەگای سەرەکیی دادگای تەمیزی هەرێم بەپێی یاسای ژمارە ٢٣ی ساڵی ١٩٩٢ لە هەولێر دیاری کراوە، فایەق زێدان وەک سەرۆکی ئەنجوومەنی باڵای دادوەریی عێراق، دەسەڵاتی یاسایی یان دەستووریی نییە بە شێوەیەکی یەکلایەنە بڕیار لەسەر گۆڕینی بارەگا یان دروستکردنی لقێکی بەهەمیشەیی بۆ بەرزترین دادگای هەرێمێک بدات کە سەربەخۆیی فیدراڵیی هەیە. ئەم کارە پێویستی بە هەموارکردنی یاساکەی هەرێم هەیە لەلایەن پەرلەمانی کوردستانەوە، یان بڕیارێکی ئەنجوومەنی دادوەریی هەرێم.
٣. سنووری دەسەڵاتی ئەنجوومەنی باڵای دادوەریی عێراق بەرامبەر هەرێم
فایەق زێدان سەرۆکی دەسەڵاتی دادوەریی فیدراڵە. دەستوور لە ماددەکانی (٨٧ بۆ ٩١)دا باس لە دەسەڵاتی دادوەریی فیدراڵ دەکات. ئەنجوومەنی باڵای دادوەریی فیدراڵ سەرپەرشتی دادگاکانی فیدراڵ دەکات (وەک دادگای فیدراڵ، دادگای تەمیزی فیدراڵ، دادگا فیدراڵییەکان لە پارێزگاکان).
دەسەڵاتی سەرۆکی ئەنجوومەنی باڵای دادوەریی عێراق بەسەر دادگاکانی هەرێمدا دەسەڵاتێکی ڕاستەوخۆ و یەکلاکەرەوە نییە لە کاروباری کارگێڕی و ڕێکخستنی ناوخۆیی دادگاکانی هەرێمدا (وەک کردنەوەی لق یان گۆڕینی شوێن). ئەنجوومەنی دادوەریی هەرێمی کوردستان (بەپێی ماددەی ١٢١ی دەستوور و یاسای ژمارە ٢٣ی ١٩٩٢) ئەم دەسەڵاتەی هەیە.
٤. مەترسییەکانی "سەرەتا" (Precedent) و لێکەوتە دەستوورییەکان
فایەق زێدان بە لێزانینەوە دەستووری بەکارهێناوە بۆ ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە. ناچارکردنی کردنەوەی لقێک لە سلێمانی لەلایەن بەغداوە، دەکرێت وەک دەستێوەردان لە سەربەخۆیی فیدراڵیی هەرێمی کوردستان لێکبدرێتەوە و ببێتە سەرەتایەک بۆ دەستێوەردانی زیاتری بەغدا لە کاروباری دادوەریی هەرێم لە داهاتوودا.
٥. تێبینییەک لەسەر کەیسە تایبەتەکە (کەیسی لاهور جەنگی)
ئەگەرچی داواکارییەکە پاساوی سیاسیی (ڕێگریکردن لە ناردنی کەیسەکان بۆ هەولێر)ی هەبووە، بەڵام بڕیاری یاسایی لەسەر بنەمای گشتییە نەک کەیسی تایبەت. فایەق زێدان، لەسەر بنەمای پەیڕەوکردنی یاساکانی هەرێم (یاسای ژمارە ٢٣ی ساڵی ١٩٩٢) و ڕێزگرتن لە دەسەڵاتی ئەنجوومەنی دادوەریی هەرێم و بارەگای فەرمیی دادگای تەمیز لە هەولێر، نەیویستووە یان نەیتوانیوە دەست لە کاروباری ڕێکخستنی دادگاکانی هەرێم وەربدات.