میدیا لە جیهانی هاوچەرخدا بە "دەسەڵاتی چوارەم" و یەکێک لە پایە گرنگەکانی دیموکراسی و هۆشیاریی کۆمەڵایەتی دادەنرێت. ئەرکی سەرەکی میدیا گەیاندنی زانیاریی دروست، پاراستنی بەها مرۆییەکان و چاودێریکردنی دەسەڵاتە. بەڵام کاتێک میدیا لەو پەیامە پیرۆزەی لادەدات و هەموو بنەما ئەخلاقی و پیشەییەکان دەبەزێنێت، دەبێتە ئامرازێکی ترسناک بۆ تێکدانی شیرازەی کۆمەڵگە و بڵاوکردنەوەی جۆرێک لە "بەربەرییەتی مۆدێرن".
کاتێک میدیا دەبێتە بەربەری؛ چی ڕوودەدات؟
کاتێک سنوورەکان دەبەزێنرێن، میدیا چیتر مینبەری ڕاستی نییە، بەڵکو دەبێتە مەیدانی "تیرۆری کەسایەتی"، بڵاوکردنەوەی هەواڵی چەواشە (Fake News)، و تێکدانی ژیانی تایبەتی تاکەکان لەپێناو کۆکردنەوەی "لایک" و "ڤیو". ئەم دۆخە نەک هەر زیان بە تاک دەگەیەنێت، بەڵکو دەبێتە هۆی کوشتنی متمانەی گشتی و دروستکردنی فەوزایەکی فیکری کە تێیدا ڕاستی و درۆ تێکەڵ دەبن.
پێویستە چی بکرێت؟
بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی ئەم لادانە مەترسیدارەی میدیا، پێویستە لە چەند ئاستێکی جیاوازدا کار بکرێت:
١. ئاستی یاسایی و ڕێکخستن:
پێویستە یاسایەکی توند و سەردەمیانە بۆ کارکردنی میدیایی هەبێت. ئازادیی ڕادەربڕین بەو مانایە نییە کە میدیاکار یان دامەزراوەیەکی میدیایی بۆی هەبێت ناوی خەڵک بزڕێنێت یان هانی توندوتیژی بدات. پێویستە "دادگای تایبەتمەند بە میدیا" هەبێت کە بتوانێت بە خێرایی و دادپەروەرانە بڕیار لەسەر پێشێلکارییەکان بدات.
٢. کاراکردنی ئەنجومەنی ئیتیکی پیشەیی:
پێویستە سەندیکاکانی ڕۆژنامەنووسان و ڕێکخراوەکانی کۆمەڵگەی مەدەنی، "کۆدی ئەخلاقی" (Code of Ethics) بسەپێنن. هەر میدیاکارێک یان کەناڵێک کە بەها مرۆییەکان دەبەزێنێت، دەبێت سزا بدرێت، نەک تەنها سزای دارایی، بەڵکو سزای پیشەیی وەک لێسەندنەوەی مۆڵەتی کارکردن.
٣. هۆشیاریی وەرگر (میدیا لیتەرەسی):
گرنگترین چەک لە دەستی هاووڵاتیاندایە. پێویستە کۆمەڵگە فێری "هۆشیاریی میدیایی" بکرێت. وەرگر نابێت هەرچی لە سۆشیاڵ میدیا و کەناڵەکان دەبینێت بە ڕاستی وەریبگرێت. کاتێک وەرگر بایکۆتی ئەو میدیا ئاستنزم و بەربەرییانە دەکات و بینەریان نابێت، سەرچاوەی دارایی و کاریگەرییان لاواز دەبێت.
٤. جیاکردنەوەی بازرگانی لە پەیام:
یەکێک لە هۆکارە سەرەکییەکانی بەربەرییەتی میدیا، ڕاکردنە بەدوای داهاتی ڕیکلام و سپۆنسەردا. پێویستە دامەزراوە میدیاییەکان پابەند بکرێن بەوەی کە "ڕاستی" قوربانی "قازانج" نەکەن.
لەکۆتایدا پێویستە ئەوە بلێم: میدیایەک کە هەموو پیرۆزییەکان و سنوورەکان دەبەزێنێت، چیتر میدیا نییە، بەڵکو چەکێکی وێرانکەرە. پاراستنی کۆمەڵگە لەم بەربەرییەتە تەنها ئەرکی حکومەت نییە، بەڵکو ئەرکی ڕۆشنبیران، یاساناسان و خودی هاووڵاتیانیشە. بێدەنگی لە ئاست میدیای بێپەردە و بێ ئەخلاق، ڕێگەخۆشکردنە بۆ داڕووخانی بەهاکانی کۆمەڵگە. کاتی ئەوە هاتووە سنوورێک بۆ ئەو فەوزایە دابنرێت و میدیا بگەڕێنرێتەوە بۆ سەر ڕێڕەوە ڕاستەقینەکەی خۆی کە خزمەتکردنی مرۆڤایەتییە.