لە جیهانێکدا کە ڕووداوەکان بە خێرایی پەرەدەسەنن و بەرژەوەندییە تێکەڵاوەکان ئیتر دەسەڵاتی سەربازی و ئابووری تاکە ناوبژیوانی ململانێ نێودەوڵەتییەکان نین ئەندازیاری تێگەیشتن وەک یەکێک لە گرنگترین ئامرازەکانی دەسەڵات لە سەدەی بیست و یەکەمدا سەریهەڵداوە کە دەوڵەتەکان نەک تەنها بۆ کۆنترۆڵکردنی خاک بەڵکو بۆ داڕشتنی عەقڵ و بنیاتنانی تێڕوانینەکانی جیهان بۆیان کێبڕکێ دەکەن لەم چوارچێوەیەدا جۆزێف نای دەڵێت کە کاریگەریی بەردەوام تەنیا لە ڕێگەی زۆرەملێیەوە بەدەست ناهێنرێت بەڵکو لە ڕێگەی توانای ڕاکێشان و داڕشتنی پەسەندکردنەکانەوە بەدەست دێت خودی جەوهەری هێزی نەرم.
چۆن وێنەی دەوڵەتێک لە مێشکی هاوڵاتی جیهانیدا بنیات دەنرێت؟
وێنەی دەوڵەتێک بە ڕێکەوت دروست نابێت بەڵکو لە ڕێگەی پرۆسەی ئاڵۆز و سیستماتیکەوە کە لەسەر چەند پایەی بنەڕەتی دامەزراوە
1- هێزی نەرم و کولتوور دەوڵەتان لە سینەما هونەر مۆسیقا وەرزش و ئەدەب کەڵک وەردەگرن بۆ گۆڕینی وێنەکەیان لە قەوارەیەکی سیاسیی سادە بۆ مۆدێلێک کە سەرسامی بۆ لای خۆی ڕابکێشێت و متمانە و قبوڵکردن پەروەردە بکات ئەمەش لەگەڵ چەمکی هێزی نەرمدا هاوتەریبە کە لەلایەن جۆزێف نایەوە پەرەی پێدراوە
2- بنیاتنانی گێڕانەوە دەوڵەتان هەوڵ دەدەن ڕووداوەکان لە چوارچێوەیەکدا دابڕێژن و گێڕانەوەیەک دابڕێژن کە خزمەت بە بەرژەوەندییەکانیان بکەن بەمەش لێکدانەوەکانیان بۆ قەیران و پرسەکان بەربڵاوتر و کاریگەرتر دەکەن لە بیروڕای گشتی جیهانیدا ئەم بیرۆکەیە لەگەڵ ڕێبازی میشێل فۆکۆدا یەکدەگرێتەوە کە دەیگوت گوتار و مەعریفە بێلایەن نین بەڵکو ئامرازن بۆ بەرهەمهێنانی هێز و داڕشتنی تێگەیشتن
3- تەکنەلۆژیا و سەرکردایەتی ئەو وڵاتانەی پێشەنگن لە داهێنان و زیرەکی دەستکرد و فەزا و ئابووری دیجیتاڵیدا وێنەیەکی باڵادەستی و کارایی و توانای سەرکردایەتیکردنی داهاتوو دەچێنن ئەمەش ڕەنگدانەوەی گۆڕانکارییە لە کێبڕکێی نێودەوڵەتیدا لە کۆنترۆڵکردنی سەرچاوەکانەوە بۆ کێبڕکێ لەسەر زانست و تەکنەلۆژیا
4- دیپلۆماسی گشتی لە ڕێگەی پەیوەندی ڕاستەوخۆ لەگەڵ گەلانی جیهان لە ڕێگەی ئاڵوگۆڕی ڕۆشنبیری و میدیا و سکۆلەرشیپ و بۆنە نێودەوڵەتییەکان دەوڵەتان پردی متمانە دروست دەکەن کە پەیوەندییە فەرمییەکانی حکومەت تێدەپەڕێنن ئەمەش لە ئەدەبیاتی دیپلۆماسی گشتی و پەیوەندی ستراتیژیدا جەختی لەسەر کراوەتەوە
5- گێڕانەوەی مێژوویی و ناسنامەی نەتەوەیی دەوڵەتان مێژوو و هێما نەتەوەیی و یادەوەرییە بەکۆمەڵەکان و دەستکەوتە شارستانییەکانیان بەکاردەهێنن بۆ بەهێزکردنی شەرعیەتی هەڵوێستە سیاسییەکانیان و چەسپاندنی وێنەی خۆیان وەک دەسەڵاتێکی بەرپرسیار یان پارێزەری هەندێک بەها لەناو سیستەمی نێودەوڵەتیدا ئەم ڕێبازە لەگەڵ چەمکی کۆمەڵگە خەیاڵکراوەکانی بینیدکت ئەندەرسۆن هاوتەریبە کە ناسنامە بەکۆمەڵەکان لە ڕێگەی گێڕانەوە و هێما هاوبەشەکانەوە بنیات دەنرێن.
بۆچی وێنەی گشتی سەرمایەیەکی ستراتیژییە؟
وێنەیەکی گشتی تەنیا پڕوپاگەندە نییە نوێنەرایەتی سەرمایەیەکی ستراتیژی دەکات کە کاریگەری لەسەر چەندین کارلێکە نێودەوڵەتییەکان هەیە بەشداری دەکات لە
- دیاریکردنی ئەوەی کێ وەک هاوبەشێکی جێی متمانە یان هەڕەشەیەکی ئەگەری هەست پێدەکرێت.
- بەرزکردنەوەی دەرفەتەکان بۆ بنیاتنانی هاوپەیمانی و هاوبەشی نێودەوڵەتی.
- ڕاکێشانی وەبەرهێنان سەرمایە گەشتیاری و سەرمایەی مرۆیی.
- ئاسانکاری بۆ جێبەجێکردنی سیاسەتەکانی دەرەوە و کەمکردنەوەی تێچووی ڕووبەڕووبوونەوەی دیپلۆماسی و میدیایی.
پوختە
ڕێبازە هاوچەرخەکان لە پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکان جەخت لەوە دەکەنەوە کە کاریگەری تەنیا بەرهەمی هێزی سەخت نییە بەڵکو دەرئەنجامی توانای داڕشتنی تێڕوانینەکان و گێڕانەوەی دەستی و بەڕێوەبردنی هێما و ماناکانە لەم ڕوانگەیەوە دەتوانرێت ئەندازیاری تێگەیشتن وەک درێژکراوەی کارلێکی نێوان هێزی نەرم پەیوەندی ستراتیژی دیپلۆماسی گشتی و سیاسەتی گێڕانەوە سەیر بکرێت ئەمەش وێنەی گشتی دەوڵەتێک دەکاتە سەرچاوەیەکی ستراتیجی کە لە توانای سەربازی یان ئابووری کەمتر نەبێت لە بنیاتنانی کاریگەری و بەرزکردنەوەی پێگەی نێودەوڵەتیی خۆیدا دەوڵەتێک کە پێش بەدەستهێنانی بۆچوونەکان لە بەدەستهێنانی دڵ و مێشکدا سەرکەوتوو بێت خاوەنی توانایەکی زیاترە بۆ دروستکردنی هاوپەیمانی و ڕاکێشانی وەبەرهێنان و کاریگەری لەسەر ڕەوتی سیستەمی نێودەوڵەتی.