عیماد تەها، ئەندامی بازنەی گفتوگۆ و ئەندامی بەشی ڕۆشنبیری و ڕاگەیاندنی پارتی دیموكراتی كوردستانە. لە گفتوگۆی ئەم جارەی «بازنەی گفتوگۆ»دا (ناسیونالیزم و ئایدیۆلۆژیا . پرس و پەیوەندی)، بەم جۆرە دید و تێڕوانین و پێشنیارەكانی خۆی خستە ڕوو.

 

لە دەستپێكدا ناكرێ ئاماژە بەوە نەكەم كە بەڕێزانی ئەم گفتوگۆیە لە كۆمەڵێك ڕەهەند و فیكری جیاوازەوە ئەم پرسە گرنگەیان بە زانیاری و مەعریفە دەوڵەمەند كرد و، ئەو ئومێدەیان لا دروست كردم كە ڕاستەوخۆ و ڕاشكاوانە جەخت لەسەر ئەوە بكەمەوە، لەپێناو نەخشاندنی ئایندەیەكی گەش و سەقامگیردا، پێویستە تێڕوانینی فیكری بۆ چەمكی ناسیۆنالیزم نوێ بكرێتەوە، ناسیۆنالیزمی كوردی لەم وێستگە مێژووییەدا و بەتایبەتی لە هەرێمی كوردستان كە خاوەنی پەرلەمان و حكومەتی خۆیەیەتی، پێویستی بە وەرچەرخانێكی ڕیشەیی هەیە، وەرچەرخانێك كە تێیدا لە فۆرمێكی «كاردانەوەیی» و تەنیا بەرگریكارانەوە، بەرەو گوتارێكی «بنیادنەر» هەنگاو بنێت، ئەم گۆڕانكارییە فكرییە دەبێتە مایەی پێكهێنانی قەوارەیەكی تۆكمە و هاوچەرخ و مۆدێرن، كە توانای بەرەنگاربوونەوەی ئالنگارییەكانی سەردەمی هەبێت. لەم پێناوەدا، ناسیۆنالیزمی نوێ دەبێ لەسەر ئەو باوەڕە قووڵە دابڕێژرێت كە كورد وەك كاراكتەرێكی كارا پێناسە بكات، كە خۆی ببێتە بڕیاردەر و نووسەرەوەی چارەنووسی خۆی. كاتێك تاكی نیشتمانی دەگاتە ئەو ئاستەی كە مانا و بەهای ژیانی تایبەتی خۆی لە ناو چوارچێوەی گشتی و گەورەی نەتەوەكەیدا بدۆزێتەوە، وزەیەكی بێپایانی داهێنان و دڵسۆزی لەپێناو كۆمەڵگەدا چەكەرە دەكات.

بێگومان پاراستنی ئەم ئیرادە نەتەوەییە لە پارێزگاریكردنی ڕەسەنایەتیی زمان و كولتوورەوە دەست پێدەكات. زمان بۆ كورد تەنیا ئامرازێكی سادەی ئاخاوتن نییە، بەڵكو وەك «تاكە پایتەختی داگیرنەكراو» دەمێنێتەوە، كە تاكی نەتەوە بە مێژوو و شوناسی خۆیەوە گرێ دەداتەوە. كاتێ هەر نەتەوەیەك زمانەكەی بەرەو فەوتان بچێت، ئەوا هۆشیاری و ناسنامە نیشتمانییەكەی تێك دەچێت و بنەماكانی لێك دەترازێن، لێرەوەیە كە ناسیۆنالیزمی زمان، وەك یەكەمین سەنگەری بەرگری و كەرامەتی فیكریی نەتەوە دەردەكەوێت، چونكە داگیركاریی ڕاستەقینە و مەترسیدار لە جەستەدا نییە، بەڵكو لەناو مێشك و هۆشیاریی تاكەكاندایە، كاتێك تاكی كورد پێیوایە كولتووری نەتەوەی داگیركەر لە كولتوور و مێژووی خۆی بەپیتترە، ئەمە گەورەترین شكستی ناسیۆنالیزم و نیشانەی بەخۆنامۆبوونە، بۆیە ئیرادە لە مەعریفەوە سەرچاوە وەردەگرێت و ئەو نەوەیەی مێژوو، فیكر و زمانی دایكی خۆی نەزانێت، هەرگیز نابێتە خاوەن ئیرادەیەكی ڕاستەقینەی نەتەوەیی هاوچەرخ.

خاك لە ڕوانگەی فیكری ناسیۆنالیزمی كوردیدا تەنیا سنوورێكی جوگرافی، یان پانتاییەكی بێگیان نییە، بەڵكو وەك جەستەی زیندووی نەتەوە پێناسە دەكرێت. بوونی خاك بەبێ بوونی مرۆڤێكی نەتەوەیی و هۆشیار، زەمینە خۆش دەكات تا ئەو خاكە بە ئاسانی ڕووبەڕووی داگیركاری، یان تەنانەت فرۆشتن ببێتەوە. لەم هاوكێشە گرنگەدا، دابەشكاریی دروستی ئەركەكان ڕۆڵێكی بڕیاردەر دەبینێت، ئەگەر پیاوان لە ڕووی مێژووییەوە لە سەنگەری بەرگریدا پارێزەری سنوور و خاكی نیشتمان بووبێتن، ئەوا ژنان پارێزەری ڕۆح، زمان، پەروەردە و ناسنامەی كۆمەڵگەن. پاراستنی ڕەسەنایەتی نیشتمانی، مەزنترین ئاستی ئیرادەی گەلە، كە پێویستی بە گۆڕانكاریی ڕیشەیی لە تێگەیشتنمان بۆ چەمكی خەبات هەیە.

نەتەوە كاتێك بە مانایەكی ڕاستەقینە سەردەكەوێت كە هاووڵاتییەكانی نەك تەنیا ئامادەی قوربانیدان و شەهیدبوون بن لەپێناویدا، بەڵكو فێری ئەوە ببن چۆن بە هۆشیارییەوە بۆی بژین، كار بكەن و داهێنان بكەن، ئەم جۆرە تێكۆشانە نوێیە، كە دەكرێت ناوی بنێین «پێشمەرگایەتیی شارستانی»، گوزارشتە لە ئامادەیی بەردەوام بۆ بەرهەمهێنان، كاركردن و فیداكاری لەپێناو پاراستنی مانا هاوبەشەكانی كوردستاندا. سەرەڕای ئەمانەش، ئەگەر ناسیۆنالیزم تەنیا لە چوارچێوەیەكی سۆزداریی ڕووتدا كورت بكرێتەوە و لە مەعریفە و فیكری مۆدێرن خاڵی بكرێتەوە، ئەوا مەترسیی ئەوەی لێ دەكرێت كە بگۆڕێت بۆ ڕەگەزپەرستییەكی نادروست، لە بەرانبەردا، كاتێك ئەم بیرۆكەیە بە زانست، فیكری كراوە و ڕۆشنگەری گۆش دەكرێت، دەبێتە هێزێكی بزوێنەری نیشتمانی بۆ فەراهەمكردنی ڕزگاری و ئاوەدانی.

بناغەی پتەوی ناسیۆنالیزمی كوردی پێویستە لەسەر بنەمای «یەكێتیی نەتەوەیی لەناو فرەییدا» بونیاد بنرێت، چونكە نەتەوەی بێ ئیرادە تەنیا وەك كەرەستەیەكی خاو لە دەستی ئەجێندای نەتەوەكانی دیكەدا بەكار دێت، بەڵام كاتێك دەبێتە خاوەن ئیرادە و هۆشیاری، خۆی دەبێتە كاراكتەرێكی سەربەخۆ. تەبایی و تێگەیشتنی هاوبەش و یەكڕیزیی ناوخۆیی مەرجێكی حەتمیی مانەوەمانە، پەرتەوازەیی سیاسی هاوشێوەی تیرێكە كە ئاراستەی دڵی ئیرادەی نەتەوەیی دەكرێت و هێزی ناوخۆییمان لاواز دەكات. ناسیۆنالیزم تەنیا شانازیكردن بە ڕابردوویەكی كۆن نییە، بەڵكو لەئەستۆگرتنی بەرپرسیارێتییەكی مێژووییە بەرانبەر بە داهاتووی نەوەكانی دوای خۆمان.

پاراستنی قەوارەی سیاسی و تایبەتمەندییە كولتوورییەكانی هەر كۆمەڵگەیەك بەگشتی و قەوارەی هەرێمی كوردستان بە تایبەتی، بەبێ سەرچاوە و ژێرخانێكی ئابووریی سەربەخۆ مەحاڵە. ئەو نەتەوەیەی كە ئاسایشی خۆراكی لەژێر ڕەحمەت و دەستی دەرەوەدا بێت، ناتوانێت خاوەن بڕیاری نیشتمانی و ئیرادەیەكی سیاسیی ئازاد بێت، لەم هاوكێشەیەدا پەرەپێدانی مرۆڤی بەرهەمهێنەر و هێزی كاری ناوخۆیی گرنگییەكی ستراتیژیی زیاتری هەیە لە بوونی سامانی سرووشتیی خاو، چونكە مرۆڤی داهێنەر بناغەی ئابوورییەكی خۆبژێو دادەمەزرێنێت، كاتێك بەرژەوەندییە ماددی و پیشەییەكانی چینە جیاوازەكانی وەك جووتیاران، كاسبكاران و بازرگانان لە سەرانسەری نیشتماندا پێكەوە گرێ دەدرێن، یەكڕیزیی سیاسی دەبێتە پێویستییەكی حەتمی و پەرتەوازەییش وەك خۆكوژییەكی سیاسی و ئابووری دەردەكەوێت.