نەجات عومەر ئاغا، سەرۆكی پارتی پارێزگارانی كوردستانە و یەكێكە لە سیاسەتمەدارە دیارەكانی كوردستان و زۆر بە وردی چاودێریی پرۆسەی سیاسیی كوردستان دەكات. لە گفتوگۆی ئەمجارەی «بازنەی بازنەی گفتوگۆ»دا (پرۆسەی سیاسی لە هەرێمی كوردستان و ئاستەنگەكانی)، بەمجۆرە دیدوتێڕوانین و پێشنیارەكانی خۆی خستەڕوو.

 

ڕەخنەگرتنی بەردەوام و خستنەڕووی تێبینییەكانم لەسەر دۆخی سیاسیی هەرێمی كوردستان، تەنیا لەپێناو چاكسازی و باشتركردنی بارودۆخەكەیە. لەم سۆنگەیەوە، ئەگەر هەنگاوی ڕاستەقینە بۆ چاكسازیی بنەڕەتی بنرێت، ئامادەیی تەواوم بۆ پشتگیریكردنی پڕۆسەكە هەیە، بە پێچەوانەشەوە، لە كاتی پێویستدا ڕەخنەی بنیادنەر دەگرم و پێشنیاری گونجاو پێشكەش دەكەم، چونكە واقیعی ئێستا بەو شێوازە نییە كە جێگەی دڵخۆشی بێت و پێویستی بە گۆڕانكاریی جددی هەیە.

یەكێك لە كێشە هەرە گەورەكانی بەردەم پڕۆسەی سیاسی لە هەرێمی كوردستاندا ئەوەیە كە پارتی دیموكراتی كوردستان و یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان، وەك پێویست لایەنە سیاسییەكانی دیكە نابینن و ڕۆڵیان فەرامۆش دەكەن. لە چەندین كۆبوونەوەی هاوبەشی لایەنەكاندا بانگهێشتمان دەكەن، بەڵام كێشەكە ئەوەیە كە نوێنەرانی خاوەن بڕیاری ڕاستەقینە لەو كۆبوونەوانەدا ئامادە نابن تا بتوانن بڕیاری یەكلاكەرەوە بدەن. بۆ نموونە، لە چەند ڕۆژی ڕابردوودا تەنیا دیداریان لەگەڵ جەنابی مامۆستا سەڵاحەدین بەهادین (ئەمینداری گشتیی یەكگرتووی ئیسلامی) ئەنجام داوە، پرسیارەكە لێرەدا ئەوەیە: بۆچی لایەنە سیاسییەكانی دیكە نابینرێن؟ چی دەبێت ئەگەر ڕا و سەرنجی هەموو هێزە سیاسییەكانی دەرەوەی دەسەڵات وەربگیرێت؟ لەم دۆخە هەستیارەدا، ڕاوێژكردن بە لایەنەكان و كەسایەتییە جیاوازەكان نەك هەر زیانی نییە، بەڵكو دەكرێت سوودێكی زۆر لە ڕا و بۆچوونەكانیان بۆ تێپەڕاندنی قەیرانەكان وەربگیرێت.

پێموایە كێشەی سەرەكیی ئەم بارودۆخە نالەبارە بۆ ئەوە دەگەڕێتەوە كە هەردوو حزبی دەسەڵاتدار بە شێوازێكی پێویست گوێ لە دەنگی هێزە سیاسییەكانی دەرەوەی خۆیان ناگرن. كاتێك ئێمە لەم هۆڵەی بەشی ڕۆشنبیری و ڕاگەیاندنی پارتی دیموكراتی كوردستانەوە ڕەخنە لە پڕۆسەی سیاسی و كارەكانی حكومەت دەگرین، ئەمە لە خەمخۆری و پەرۆشیمانەوە سەرچاوە دەگرێت بۆ چارەسەركردنی ڕەوشی گشتی. زۆر گرنگە كە ئەم ڕەخنانە لە ناو خودی ئۆرگانەكانی پارتییەوە ئاراستە بكرێن، تاوەكو بزانرێت لایەنە سیاسییەكانی دیكە چی دەڵێن و نیگەرانییەكانیان لە چیدایە.

لەم قۆناغە یەكلاكەرەوەیەدا، پێویستە لەسەر ئاستی باڵا، مەكتەبی سیاسیی پارتی و یەكێتی پێكەوە كۆببنەوە. من لەو بڕوایەدام ئەگەر دەسەڵاتی تەواو بدرێتە دەست هەردوو مەكتەبی سیاسی، دەگەنە ڕێككەوتنی گشتگیر و كۆتایی بە كێشەكان و عینادیی سیاسی دەهێنن. ئەگەر ئەمە نەكرێت، لە كۆتاییدا یەكەم و گەورەترین زیانمەند خودی پارتی و یەكێتی دەبن.

پێویستە واقیعی سیاسی و شێوازی حوكمڕانی لە هەرێمی كوردستان وەك خۆی بخوێنینەوە و بە ڕاشكاوی دەست بخەینە سەر برینەكان. لە ئێستادا نوێنەری تایبەتی سەرۆك ترەمپ بۆ كاروباری عێراق و سووریا دەگاتە بەغدا و دواتریش سەردانی هەولێر دەكات. بەپێی خوێندنەوەی ئێمە بۆ كەسایەتی و دیدگای سیاسیی «تۆم باڕاك»، وایە كە ئەو زیاتر لایەنگری لە سەنتڕاڵییەتی دەوڵەتێكی بەهێز دەكات و بڕوایەكی ئەوتۆی بە سیستمی فیدڕاڵی و نامەركەزییەت نییە. ئەم ئاراستەیەش مەترسییەكی ڕاستەوخۆ لەسەر قەوارەی دەستووریی هەرێمی كوردستان وەك قەوارەیەكی فیدڕاڵی دروست دەكات. ئێمە ئەم جۆرە ئاراستەیەشمان لە پڕۆسەی سیاسیی سووریادا لە دوای ڕووخانی ڕژێمەكە بینی، كە چۆن مامەڵە لەگەڵ ڕۆژئاوای كوردستاندا كرا.

هاوكات لەگەڵ باسەكانی چەك داماڵینی فەسیلەكانی مقاوەمە و حەشدی شەعبی، ناوی هێزەكانی پێشمەرگەش دەهێنرێت، كە ئەمانە هەمووی مەترسیی گەورەن و بە داخەوە خۆشمان بیانوومان داوەتە دەستیان. بۆ نموونە، وەك كاك ڕێباز ئاماژەی پێكرد، ئەو ڕێككەوتنەی لە نێوان وەزارەتی بەرگریی ئەمریكا و هەرێمی كوردستان بۆ یەكخستنەوەی هێزەكانی پێشمەرگە ئیمزا كراوە، تا ئێستا یەك خاڵیشی لێ جێبەجێ نەكراوە، ئەمەش مانای وایە كە ئێمە خۆمان بیانوو دەدەینە دەستیان و ئەم لایەنەشیان خەتای بەغدا نییە، بەڵكو پەیوەندی بە كەمتەرخەمیی ناوخۆمانەوە هەیە. جگە لەمەش، لێدوانەكانی ئەم دواییەی دۆناڵد ترەمپ كە دەڵێت: «كورد چەكەكانیان بردووە»، زەنگێكی مەترسیداری دیكەیە، ئەو بە ڕوونی ئاماژە بەوە ناكات كێ چەكەكانی بردووە، یان چەكەكان لە كوێن، ئەمەش بە ئامانجی دروستكردنی كێشە و تێكدانی نێوماڵی كوردییە.

ئەم ئاماژانە هەمووی دەیسەلمێنن كە بەرنامەیەكی ڕوون هەیە بۆ سنوورداركردنی قەوارەی هەرێم و كەمكردنەوەی دەسەڵاتەكانی، لەپێناو بەهێزكردنی ناوەند لە بەغدا، ئەمەش تەنیا پلانی بەغدا نییە، بەڵكو توركیا و ئێرانیش هەمان ئەجێندایان هەیە، تەنانەت سەرۆكی ئێستای ئەمریكاش كە وەك بازرگانێك حوكمی جیهان دەكات، بە هەمان ئاراستە كار دەكات. سیاسەتی دەرەوەی ئەمریكا لە سەرەتای دروستبوونیەوە لەسەر بنەمای بەرژەوەندی داڕێژراوە، وەك هێنری كیسنجەر دەڵێت: «ئەمریكا وەك ڕێكخراوێكی خێرخوازی مامەڵە لەگەڵ هیچ دۆسیە و لایەنێكدا ناكات». ئیدارەی ئێستای ترەمپ بە هەمان دیدگا كار دەكات، بینیمان چۆن مامەڵەی لەگەڵ هێزەكانی سووریای دیموكرات لە ڕۆژئاوا كرد، دوای ئەوەی ١٢ بۆ ١٣ هەزار گەنجی كورد شەهید بوون، زۆر بە ڕاشكاوی ڕایگەیاند كە بەرژەوەندییەكانیان لە ناوچەكەدا كۆتایی پێهاتووە و تەنیا چەكیان پێداون. ئەمە ڕاستیی سیاسەتە گەورەكەیە كە تەنیا لەسەر بنەمای بەرژەوەندییەكانی خۆیان دەجووڵێنەوە.

لەبەر ئەم هۆكارانە، پێویستە ئێمەش لە ڕوانگەی بەرژەوەندییە باڵاكانی هەرێمی كوردستانەوە هاوكێشەكان و پێگەی جیۆپۆلیتیكی خۆمان بخوێنینەوە و مامەڵەی لەگەڵدا بكەین. ئێمە هاوسێی توركیا و ئێرانین، بۆیە دروست نییە پەیوەندی و بەرژەوەندییەكانمان لەگەڵ ئەم دوو دەوڵەتە تێك بدەین، لەپێناو ترەمپدا. ترەمپ تەنیا بۆ ماوەیەكی كورت لە دەسەڵاتدا دەمێنێتەوە و دەڕوات، چونكە ئەو بە عەقڵییەتی بازرگانییەوە كار دەكات. تەنانەت ئەو شەڕ و ئاڵۆزییانەی كە دروستی دەكات، تەنیا لە پێناو بەرژەوەندییە داراییەكانیدایە، سوپاس بۆ خودا كە لە زۆر شوێن سەركەوتوو نەبوو، ئەگینا كێشەی زۆر گەورەتری بۆ دروست دەكردین. كەواتە تاقە ڕێگەمان یەكڕیزیی ناوخۆیی و پاراستنی هاوسەنگییە.

بۆ دەربازبوون لەم چەقبەستووییە سیاسییەی نێوان پارتی دیموكراتی كوردستان و یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان، پێویستە هەنگاوی كردەیی و ڕاستەوخۆ بنرێت. ناردنی نامە و پەیام لەم بارودۆخەدا بە تەنیا بەس نییە، بەڵكو گونجاوترین چارەسەر ئەوەیە كە جەنابی كاك مەسعوود بارزانی هەنگاوی كردەیی زیاتر هەڵبگرێت بۆ ئەوەی جڵەوگیری كێشەكان بكات و چارەسەریان بۆ بدۆزێتەوە. لە كۆبوونەوەی لایەنە سیاسیەكان بە كاك باڤڵم گوت «سیاسەتی چەپكە گوڵەكەی مام جەلال پیادە بكە و خۆت لە پارتی دوور مەكەوە». لە وەڵامدا پێی گوتم « 14 جار سەردانی پیرمام و سەری ڕەشم كردووە، بەڵام یەكجاریش ئەوان سەردانی منیان نەكردووە»، ئەگە سەرنج لە وەڵامەكەی كاك باڤڵ بدەین، ڕاشكاوانە مانای ئەوەیە ئەویش چاوەڕێی ئەوەیە جارێك جەنابی كاك مسعود بارزانی سەردانی ئەو بكات و بە سەری بكاتەوە، دڵنیام ئەم كێشانەی كوردستان تەنیا بە هیمەت و هەنگاوی جەنابی كاك مسعود بارزانی دەكرێنەوە و ئومێدی ئەوەش دەكەین هەنگاوی گەورە و كاریگەر بۆ ئەم پرسە هەڵدەگرێت.

لە ئێستا پەیوەندییەكی باش لە نێوان كاك نێچیرڤان بارزانی و كاك باڤل تاڵەبانی هەیە، بۆیە دەكرێت هەم وەك سەرۆكی هەرێمی كوردستان و هەم وەك جێگری سەرۆكی پارتی زەمینەیەكی لەبار دروست بكات بۆ ئەوەی لێكتێگەیشتنێك لەگەڵ كاك باڤڵ دروست بكات.

ئەگەر بە دروستی واقیعی سیاسیی ئێستای كوردستان و پێگەی پارتی دیموكراتی كوردستان و یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان لەناو پرۆسەكە بخوێننەوە، ئەوا واقیعەكە ئەوەمان پێدەڵێت كە ژمارەی كورسیی پەرلەمان ڕەنگدانەوەی واقیعی سیاسیی هیچ لایەكیان نییە، زۆر بە ڕاشكاوانە گوێمان لێ بووە كە خەڵكانی بڕیار بەدەست گوتوویانە «یەكێتی ئەگەر تەنیا یەك كورسیشی هەبێت، هەر حوكمڕان دەبێت لە هەرێمدا». بێگومان ئەم قسەیە هەر لە خۆڕا نەهاتووە و ڕەنگدانەوەی واقیعی جوگرافی و سیاسیی هەرێمی كوردستانە، بۆیە لەسەر ئەم بنەمایە دەبێت هەردوولا نەرمی بنوێنن و لە یەكتری تێبگەن.

لە دوماهیدا دەمەوێت زۆر ڕاشكاوانە هەموو لایەك لە مەترسییەكی چارەنووسساز ئاگادار بكەمەوە، ئەگەر لایەنە سیاسییەكان بەگشتی و پارتی و یەكێتی بەتایبەتی، پەلە لە كاراكردنەوەی پەرلەمانی كوردستان نەكەن، مانای وایە مەترسیی زۆر خراپ دەكەوێتە سەر چارەنووسی پەرلەمانی كوردستان، ئەمەش دەبێتە بیانوویەكی دیكە كە خۆمان دەبینە هۆكاری پەكخستنی ئەم پەرلەمانە، ئەمەش زەمینە بۆ ئەوە خۆش دەكات، كە بەغدا دەستوورەكە بە لاستیكی بەكار بهێنێت و، بیر لەوە بكاتەوە بە سیستمی پارێزگاكان مامەڵە لەگەڵ هەرێمی كوردستان بكات، ئەمەش واتە ناڕاستەوخۆ واتە نەمانی قەوارەی سیاسیی هەرێمی كوردستان، بۆیە دوایین پێشنیار كە دەمەوێت لێرە بیخەمە ڕوو، ئەوەیە كە وەك هەنگاوی یەكەم پێویستە پەرلەمانی كوردستان كارا بكرێتەوە، دوای ئەوە ئەگەر پارتی و یەكێتی بۆ پێكهێنانی حكومەت نەگەیشتنە هیچ ڕێككەوتنێك، ئەوا دەبێت بیر لەوە بكرێتەوە كە بە شێوەیەك لە شێوەكان دەسەڵاتەكان لە نێوان ئەوەی پێی دەگوترێت زۆنی زەرد و سەوز دابەش بكرێت، ئەمەش پرسی دوو ئیدارەیی دەكاتە واقیعێكی سەپێنراو، ئەم هەنگاوە لەگەڵ ئەوەی پێگەی هەرێم وەك قەوارەیەكی سیاسیی یەكگرتوو لاواز دەكات، بەڵام دەشزانرێت كام ئیدارە باشتر و زیاتر خزمەتگوزاری پێشكەشی هاووڵاتیان دەكات.

دوایین قسەم ئەوەیە، پێویستە سەكۆی گفتوگۆكان كاریگەر بكرێن، هەتا ئەگەر لەسەر ئاستی فەرمیی سیاسیش نەبێت، وەك ئەم گفتوگۆیەی ئەمڕۆ ئێمەی پێكەوە كۆكردەوە، زەمینەی باشتر بۆ لێكتێگەیشتن و پەلەكردن لە كاراكردنەوەی پەرلەمان و چركردنەوەی هەوڵەكان بۆ پێكهێنانی حكومەت و یەكخستنەوەی هێزی پێشمەرگە فەراهەم دەكات، بەپێچەوانەوە بەردەوامبوونی ئەم دۆخە تەنیا زیان بە بەرژەوەندیی گشتیی گەلەكەمان دەگەیەنێت.