(*)

 (*)

ئەو مەینەتییانەی لە ماوەی سەدەكانی ڕابردوودا بەسەر کورددا هاتوون، تەنیا زنجیرەیەکی دووبارەبووەوەی ململانێیەکی تاڵن، لەنێوان زەوتکردنی مافی چارەی خۆنووسینی کورد و پشتتێکردنی کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی و پارچەپارچەبوونی ناوخۆیی. بۆیە شەهیدبوونی بژاردەیەک لە پێشمەرگە قارەمانەکان نابێت تەنیا وەک ڕووداوێکی ئاسایی یان تەنیا وەک زیانێکی سەربازی و مرۆیی سەیر بکرێت، بەڵکو درێژکراوەی ململانێیەکە بۆ چەسپاندنی هەبوون یان نەبوونی کورد.

هێزەکانی پێشمەرگە تەنیا هێزێکی سەربازی نین، بەڵکو ڕەمزێکی سیاسی و مێژوویی و ئەخلاقین و، دەربڕینی ئیرادەی مانەوەی کوردن لەبەردەم هەڕەشەكانی بوونیدا. بۆیە شەهیدبوونیان برینێک دروست دەکات کە تەنیا لای خێزانەکانیان نییە،  بەڵكو پرسێكە خۆی لە هۆشیاریی گشتی دەبینێیتەوە. نابێت تەنیا بەوە وازبێنین كە ئەمە گۆڕینی شەهیدان بێت بۆ هێمای خەبات، بەڵکو دەبێت شەهیدبوونیان بکرێتە کەرەستەیەک بۆ پێداچوونەوەی سیاسی و فیکری و پەند و وانە لێوەرگرتن؛ ئەم پێداچوونەوەیە بە مانای کەمکردنەوە لە گەورەیی قوربانییەکانی پێشمەرگە نایەت، کە وەک سەرمایەیەکی مەعنەوی بۆ چەسپاندنی شەرعییەتی سیاسی دادەنرێت. هەر خوێندنەوەیەکی جیدی بۆ پرۆسەی شەهیدبوون، دەبێت لە خەم و پەژارە تێپەڕێت بەرەو ئەنجامێکی ڕوون، ئەویش پێویستیی یەکخستنی ڕیزەکانی کورد و خێرا پێکهێنانی حکومەتێکی هاوپەیمانییە، کە ئەرکی بەڕێوەبردنی دۆسیەکانی ئەمن و بەرگری و پەیوەندییەکان و پرۆسە سیاسییە نیشتمانی و ئیقلیمی و نێودەوڵەتییەکان بگرێتە ئەستۆ.

ڕەنگە پرسیارێک بکرێت سەبارەت بە چۆنیەتیی پاراستنی قەوارەی هەرێمی کوردستان و گەلەکەی لەوەی كە ڕانەکێشرێتە نێو ئەم جەنگەوە یان بەر ئاسەوارە کارەساتبارەکانی نەکەوێت. لێرەدا وەڵامە کلاسیکییەکە پێویستیی پڕچەککردن و مەشق و هەبوونی دەزگای هەواڵگری ... هتد دەبینێت. ئەم شتانە سەرەڕای پێویستییان، یەکلاکەرەوە نین، چونکە دوورکەوتنەوە لە جەنگ لە جیهانی سیاسەتەوە دەست پێ دەکات پێش مەیدانی سەربازی.

کاتێک جەنگ دەست پێ دەکات کە هەر قەوارەیەک هەست بە مەترسیی هێرشکردنە سەری بکات، بۆیە دەستپێشخەری دەکات بە هێرشێکی پێشوەختە (جەنگی پێشگیرانە) بۆ بەرپەرچدانەوەی هێرشەکە، یان دەبینێت لایەنی ئامانجگیراو لاوازە و لە ناوخۆیدا دابەشکراوە یان لە دۆخی گۆشەگیریدا دەژیت و توانای وەڵامدانەوەی نییە. بۆیە پاراستنی هەر قەوارەیەک لە مەترسییەکانی جەنگ، پێویستی بەم توخمانەی خوارەوە هەیە:

یەکەم: هێنانەدیی پێکهاتەیەکی یەكگرتووی نیشتمانی. کۆمەڵگەی کوردی ناتوانێت پارێزگاری لە خۆی بکات ئەگەر لەژێر دابەشبوونی حزبی و ململانێ لەسەر دابەشکردنی ناوچەی باڵادەستیدا بمێنێتەوە، لەبری کارکردن بۆ بەرژەوەندیی باڵای نەتەوەیی و نیشتمانی و پاراستنی دەستکەوتە نەتەوەییەکان و بەرگریکردن لە قەوارەی هەرێم و کاراکردنی دامەزراوەکانی و بەرەنگاربوونەوەی گەندەڵی دارایی و ڕێزگرتن لە سەروەریی یاسا.

ئەو پەرتەوازییەی کە لە هەڵوێستە چارەنووسسازەکاندا پێوەی دەناڵێنین و ڕاکێشان بە ئاراستەی شکاندنی یەکتری و بەستنی هاوپەیمانیی لاوەکی، كارگەلێكی مەترسیدارن کە هەڕەشە لە قەوارە و داهاتووی هەرێم دەکەن، بۆیە پاراستنی کۆمەڵگەی کوردستانی وا دەخوازێت، کە حزبە کوردستانییەکان کۆتایی بە هەموو جۆرە ململانێیەک بهێنن لە تەنیشت شەرعییەتی دەستووریی هەرێم و کاراکردنی دامەزراوەکانی و تێپەڕاندنی بەرژەوەندییە حزبییە تەسکەکان..

دووەم: پاراستن لە جەنگ پێویستی بە قایمکردنی بەرەی ناوخۆیی و کۆمەڵایەتی هەیە نەک تەنیا دابینکردنی هێزێکی گەورەی سەربازی. دەبێت حوکمڕانییەک کە دادپەروەریی کۆمەڵایەتی و دابەشکردنی دادپەروەرانەی سەرچاوەکان و بەرەنگاربوونەوەی گەندەڵی تێدا بێت، هەروەها بنیاتنانی کۆڵەکە ئابوورییە بەهێزەکان کە توانای خۆڕاگرییان هەبێت، بە پێچەوانەی ئابوورییەکی لەرزۆک و ماندوو، کە توانای هەڵوەشانەوەی هەبێت. لەو کاتەدا کۆمەڵگە بەدەست لاوازیی متمانەی نێوان کۆمەڵگە و دەسەڵات دەناڵێنێت و، هەر قەیرانێک دەبێتە قەیرانێکی گشتگیر کە هەڕەشە لە قەوارەی کۆمەڵگە دەکات و بەرەو هەڵوەشانەوەی دەبات.

سێیەم: دەبێت عەقیدەیەکی بەرگریی مۆدێرن هەبێت؛ واتە دەزگای هەواڵگریی کارا، سەرکردایەتیی سەربازیی یەکگرتوو، دابەشکردنی ڕوونی بەرپرسیارێتی و دەسەڵاتەکان، کارامەیی و توانا لە بەڕێوەبردنی قەیرانەکاندا، سیستەمی ئاگادارکردنەوەی پێشوەختە، چەکیێ پێشكەوتووی بەرگری، مەشقی بەردەوام، دابینکردنی ژیانێکی سەقامگیر بۆ هێزەکانی پێشمەرگە و تەواوکاری لەنێوان کاری مەیدانی و کاری سیاسیدا.

چوارەم: گرتنەبەری دیپلۆماسییەتی خۆپارێزی، بەرگریکردن لە دۆزێک کە ڕەوا بێت پێویستی بە هەبوونی دیدێکی سیاسیی قایلکەر هەیە، کە پێشکەشی ڕای گشتیی جیهانی بکرێت، لەگەڵ پێویستیی بنیاتنانی تۆڕێکی پەیوەندییە ئیقلیمی و نێودەوڵەتییەکان لەسەر بنەمای بەرژەوەندیی هاوبەش.

سەبارەت بە پەیوەندی لەگەڵ ئەندامانی کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی و لە سەرووی هەمووشیانەوە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا؛ وەک هێزێکی گەورەی سەربازیی نا، بەڵکو وەک ئەکتەرێکی نێودەوڵەتی، کە توانای کاریگەریی هەیە لەسەر چارەنووسی کورد، چ لە ڕێگەی دابینکردنی پاراستن یان هاوبەشیی سەربازی یان فشاری سیاسی و ئابووری. مامەڵەکردن لەگەڵیدا پێویستی بە هۆشیاریی سیاسی هەیە، لەبری هەڵچوونی سۆزداری یان دوژمنایەتیی کاتی، بۆیە دەبێت لەم کارانەی خوارەوە دوور بکەوینەوە:

یەکەم: سەیرنەکردنی ئەمریکا وەک هاوپەیمانێکی نەگۆڕ، چونکە وڵاتە زلهێزەکان پەیوەندییەکانیان لەسەر بنەمای سۆز گرێ نادەن، بەڵکو بەپێی بەرژەوەندییەکانیانە، ڕەنگە ئەمڕۆ پاڵپشتیی لایەنێک بکەن و بەیانی ئەولەویەتەکانیان ڕێک بخەنەوە. بۆیە دەبێت پەیوەندی لەگەڵ واشنتۆن لەسەر بنەمای تێگەیشتنێکی واقیعی بنیات بنرێت.

دووەم: پەیوەندی لەگەڵ ویلایەتە یەکگرتووەکان قووڵتر و بەردەوامتر دەبێت، هەر کاتێک هەرێم بە شێوەیەکی کارا ڕۆڵی خۆی لە دابینکردنی سەقامگیریدا بسەلمێنێت و، دامەزراوەکانی کاراتر بن و ئابوورییەکەی شەفافتر بێت و بڕیاری سیاسیی یەکگرتووتر بێت.

ئەمریکا پاڵپشتی هاوپەیمانەکانی دەکات لە حاڵەتی هاتنەدیی ئەمانەی خوارەوە:

١- توانای شەریک یان هاوپەیمان بۆ هێنانەدیی سەقامگیریی ئەمنی و نەبێتە بارگرانی.

٢-  ئەنجامدانی هەماهەنگیی سیاسی لەگەڵیدا و، ئەنجامنەدانی سەرکێشیی سەربازیی حیساب بۆ نەکراو.

٣- بەرەنگاربوونەوەی تیرۆر و پاراستنی هاوسەنگی لەگەڵ وڵاتانی دراوسێ و پاراستنی بەرژەوەندییەکانی ئەمریکا.

ئالنگاریی ڕاستەقینە لەبەردەم کورد ئەوەیە، چۆن سیستمێکی سیاسی و ئەمنی بنیات بنێت، کە ڕوودانی مەترسییەکان کەمتر بکاتەوە، بۆیە شەهیدبوونی پێشمەرگە نابێت تەنیا وەک یادێکی بەئازار تێپەڕێت، بەڵکو دەبێت ببێتە خاڵی وەرچەرخان بۆ پێداچوونەوەیەکی گشتگیریی سیاسی و سەربازی و ئەمنی.

 

(*)

 

شرۆڤەكاری سیاسیی سەربەخۆ