ئەگەر شیکاری وتارەکانی دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا لە ماوەی ئەو چەند ڕۆژی ڕابردووی شەڕەکەدا بکەین و بەراوردیان بکەین بەو قسانەی کە ئەم ئێوارەیە پیت هێگسێتی وەزیری بەرگریی ئەمریکا وتی بۆمان دەردەکەوێت کە کۆمپاسەکەی کۆشکی سپی ئاماژە بە ئاراستەیەک ناکات.
هێگسێت بە زاراوەی تەکنیکی قسەی کرد و ڕایگەیاند کە ئامانجی شەڕەکە بەرنامەی ئەتۆمی ئێرانە کە ئامانجی هەڵوەشاندنەوە و پەکخستنی و پاشەکشەکردنی ساڵانێکە. ترامپ هاوکات لەگەڵ سەرۆکوەزیرانی ئیسرائیل هێندەی تر ئاستەکە بەرز دەکاتەوە و ئامانجی ڕووخانی ڕژێمە و جێگای سەرکردەیەکی قبوڵکراو لەلایەن واشنتۆن و تەلئەبیبەوە. ترەمپ بۆ ئەم مەبەستە سێ کەسی دەستنیشان کردووە بەبێ ئەوەی ناویان بهێنێت.
پاشان تەنها چەند ساتێک لەمەوبەر مارکۆ ڕوبیۆ وەزیری دەرەوەی ئەمریکا زیاتر ئامانجەکانی کەمکردەوە و باسی گۆڕینی ڕژێمی نەکرد بەڵکو باسی لەناوبردنی ژێرخانی مووشەکی و هێزی دەریایی ئێرانی کرد.
لێرەوە دەتوانین سێ گێڕانەوە بۆ ئامانجی یەک شەڕ دەربهێنین. ئەمەش نەک تەنها نوێنەرایەتی جیاوازی لە وردەکارییەکان دەکات بەڵکو جیاوازی لە پێناسەکردنی کۆتایی شەڕەکە خۆیدا دەکات.
ئایا ئامانج ئۆپەراسیۆنێکی وردە؟ چاکسازییەکی تەواوەتی پێکهاتەیی؟ یان تەنها شکاندنی قۆڵی دوژمن؟ لە هەموو تیۆرییە سەربازییەکاندا کاتێک ئامانجەکان جیا دەبنەوە ستراتیژی دەلەرزێت و کاتێک ستراتیژی دەلەرزێت بەرزبوونەوە دەبێتە ڕووداوێکی ڕۆژانە و هیچ ئاسۆیەکی سیاسیی نییە.
پێدەچێت کۆشکی سپی شەڕێک ئەنجام بدات بە چەندین پێناسە و هەریەکەیان دەرئەنجامێکی جیاوازیان لێدەکەوێتەوە:
یەکەم گۆڕینی ڕژێم بە واتای شەڕێکی کراوە لەگەڵ سەربازانی زەمینی کە دەکرێت ساڵانێک بەردەوام بێت.
دووەم لەناوبردنی بەرنامەی ئەتۆمی بە واتای هەڵمەتێکی تەرکیزکراو بە خشتەی کاتی دیاریکراو و بێلایەنکردنی مووشەک و هێزی دەریایی بە واتای شەڕی درێژخایەنی پەرتبوون دێت بە تایبەت بە لەبەرچاوگرتنی نایەکسانی دەسەڵات و شەڕی ناهاوسەنگ کە ئێران سەپاندویەتی. بۆیە ناتوانرێت ئەم ئامانجانە لە یەک کاتدا بەدی بهێنرێت بەبێ ئەوەی تێچووی زیاتر لە حیساباتی سەرەتایی زیاتر بێت.
بە پێچەوانەوە تاران دوای کوشتنی عەلی خامنەیی ڕێبەری مەزنی ئێران وەک دەوڵەتێکی سەرلێشێواو ڕەفتار ناکات. دەستپێکردنی گواستنەوەی دەسەڵات لە ڕێگەی ئەو دامەزراوانەی کە لە یاسای بنەڕەتی ئێراندا دیاری کراوە پەیامێک دەنێرێت چ لە ئاستی ناوخۆ و چ لە ئاستی نێودەوڵەتیدا کە ئاماژەیە بۆ ئەوەی کە ڕێژیم وەک خۆی ماوەتەوە.
ئەم وردەکارییە بۆ خۆی گرنگە و دەنگدانەوەکانی لەناو کۆریدۆرەکانی کۆشکی سپیدا دەنگ دەدەنەوە. گرەوکردن لەسەر داڕوخان لە ناوەوە هەمیشە بەشێک بووە لە حیساباتی نەیارانی ئێران و تا ئێستا هیچ نیشانەیەکی داڕمانی پێکهاتەیی نییە بەڵکو زیاتر دیسیپلینی دامەزراوەیی هەوڵی هەڵمژینی شۆکەکە دەدات.
لە ڕووی سەربازییەوە وێنەکە ئاڵۆزتر دەردەکەوێت چونکە ڕاپۆرتەکان سەبارەت بە گوشارەکان لەسەر کۆگای بەرگری ئەمریکا زیاتر دەبن بەتایبەتی بە لەبەرچاوگرتنی ستراتیژی لافاوی تاران کە ژمارەیەکی زۆر مووشەک و فڕۆکەی بێفڕۆکەوان هەڵدەدات بۆ سەرکوتکردن و تەقاندنی بەرگرییەکان.
ئەم ستراتیژە ئامانجی بەدەستهێنانی یەک لێدانی یەکلاکەرەوە نییە بەڵکو بە مەبەستی کەمکردنەوەی وردە وردە سیستەمی ڕێگریکردنە. کاتێک سیستەمێکی بەرگری ناچار دەبێت مووشەکێکی گرانبەها بەکاربهێنێت بۆ ڕێگریکردن لە فڕۆکەیەکی بێفڕۆکەوانی کەم تێچووی حیساباتی ئابووریی شەڕەکە بە هەڵە دەست پێدەکات.
پێدەچێت ئێران بە هێرشی سەربازی دەستی پێکردبێت پاشان مەودای کارکردنی فراوانتر کرد بۆ ئەوەی ئامانجە نەوتییەکانیش بگرێتەوە دواجار ئامانجی داخستنی گەرووی هورمز بوو. خوێنبەرێکی وزەی جیهانی گرنگە کە لەسەدا ٢٠ی نەوتی جیهان پێیدا تێدەپەڕێت هەر پەککەوتنێک بەسەریدا نرخی نەوت لە قاڵب دەداتەوە پرۆسەیەک کە لە ئێستاوە دەستیپێکردووە لەگەڵ بەرزبوونەوەی نرخی نەوت لە ڕۆژی دووشەممەدا بە ڕێژەی لەسەدا ٨- و دووڕیانێکی ئاڵۆز دەخاتە بەردەم واشنتۆن پاراستنی کەشتیوانی کە بە مانای پەرەسەندنی ململانێکان دێت یان شکستهێنان لە پاراستنی ئەمەش بە مانای زیانەکانی ستراتیژی و ئابووری دێت بەتایبەتی کە کەشتییە دەریاییەکانی ئەمریکا دەستیپێکردووە کشانەوەی لە ناوچەکە دوای ئەوەی تووشی هێرشی مووشەکی ئێران بوو کە کەشتی فڕۆکەهەڵگری ئەبراهام لینکۆڵنی ناچار کرد بەرەو زەریای هیندی پاشەکشە بکات.
لەوەش سەرنجڕاکێشتر ئەوەیە کە تاران لە بەشێکی بەرچاوی ئۆپەراسیۆنەکانیدا مووشەکی تاڕادەیەک بەسەرچووی بەکارهێناوە ئەو مووشەکانەی کە لە شەڕی دوانزە ڕۆژەی مانگی حوزەیرانی ساڵی ڕابردووشدا بەکارهێنراون. ئەمەش گوزارشت لە پەیامێکی ڕوونی ئێران دەکات کە کۆگای مووشەکەکانی گەورە و سنووردارە. دووەم: هێشتا پەرەسەندنی نەگەیشتووەتە لوتکە بەتایبەتی دوای بەکارهێنانی مووشەکی هایپەرسۆنیک بە تەکنەلۆژیای پارچەپارچەکردنی ئاڵۆزتر بۆ لێدانی ئامانجە گرنگەکان لە تەلئەبیب و قودس دیارترینیان ئۆفیسی نەتانیاهۆ و بارەگای فەرماندەی هێزی ئاسمانی ئیسرائیلە.
لەناو ئەم دۆخە دینامیکییەدا پرسیارێکی چارەنووسساز دێتە ئاراوە کە ئایا ئێران خاوەنی سوودێکی تاکتیکییە؟ لە کورتخایەندا ڕەنگە لەبەر ئەوەی تاران لە ڕێگەی شەڕی پەستانەوە ململانێکان بەڕێوەدەبات لە کاتێکدا واشنتۆن پێویستی بە سەرکەوتنێکی ڕوون یان دەرچوونێکی سیاسی ڕووخسار ڕزگارکەر هەیە. ئەمریکا کە لە دوایین ستراتیژی جەنگیدا دوکتۆرینی شەڕکەری خۆی گۆڕی بۆ یەکێک لە شەڕە خێراکان کە ئامانجی تایبەتیان هەبوو ڕەنگە خۆی لە تاڵاوێکی نوێدا نوقم بکات ئەگەر پەرەسەندن هەڵبژێرێت. عێراق و ئەفغانستان وەک هۆشدارییەکی بەردەوام لە یادەوەری ستراتیژی ئەمریکادا ماونەتەوە.
ڕەنگە دووفاقی ڕاستەقینەی ئەمڕۆ لەوەدا بێت کە کێ پێناسەیەکی ڕوونتری بۆ ئامانجی کۆتایی هەیە. شەڕێک کە کۆتایییەکی ڕوونی لە چاودا نەبێت دەبێتە ئامێرێک کە هەم سەرچاوە و هەم شکۆمەندی دەخوات. ئەگەر ناکۆکی ناو ئیدارەی ئەمریکا سەبارەت بە ئامانجی کۆتایی بەردەوام بێت کێشەکە لەگەڵ تاران نابێت بەڵکو لەگەڵ خودی واشنتۆن دەبێت.
لە کۆتاییدا مەترسیدارترین لایەنی شەڕ مووشەک و هێرشی ئاسمانی نییە بەڵکو ناڕوونییەکەیە. کاتێک دیدگایەکی سیاسی نەبێت هەموو سەرکەوتنێکی سەربازی دەبێتە کاتی و هەر پەرەسەندنێک هەنگاوێکە بەرەو دۆخێکی سەختی قووڵتر.