“مەسعوود بارزانی، پیاوی ئاشتی”: کتێبی شێرکۆ حەبیب لە پێشانگای نێودەوڵەتیی کتێبی قاهیرە
لەم دواییانەدا لەلایەن دار ئوم الدنیا بۆ توێژینەوە و چاپ و بڵاوکردنەوە،کتێبی “مەسعوود بارزانی، پیاوی ئاشتی” لە نووسینی ڕۆژنامەنووس شێرکۆ حەبیب، بڵاوکرایەوە کە لە ڕیزی ١١ کتێبدایە کە لە پێشانگای نێودەوڵەتیی کتێبی قاهیرە لە مانگی یەکی ئەمساڵدا بەشداری دەکات.
پەرتووکەکە لە ١٩٢ لاپەڕەدا بە قەبارەی مامناوەند، نزیکەی ١٧ چاوپێکەوتنی میدیایی لەخۆدەگرێت کە لەگەڵ ئەو سەرکردەیەی کورد ئەنجامدراوە و لەو ماوەیەدا دەرکەوتووە و خۆشەویستی گەلەکەی بۆ ئاشتی و لێبوردەیی و پێکەوەژیان دەربڕیوە. هەمیشە دیدگای تێڕامانانەی خۆی بۆ عێراقێکی فیدراڵی پێشکەش کردووە کە مافی هەموو پێکهاتەکانی بپارێزێت، بە پشتبەستن بە دەستووری وڵات کە لە ساڵی ٢٠٠٥دا ڕێککەوتنی لەسەر کراوە.هەروەها چاوپێکەوتنە بڵاوکراوەکان دیدگای سەرۆکی پارتی دیموکراتی کوردستان لەبارەی خاڵەکانی ناکۆکی لەگەڵ حکومەتی ناوەند لە بەغدا، داهاتووی هەرێمی کوردستان، ڕێگاکانی نەهێشتنی تیرۆر، هەڵوێستی لەبارەی سایکس-پیکۆ، ڕەتکردنەوەی دەستوەردانی دەرەکی لە عێراق، هەروەها دەستەواژەی "کەمینەکان". ئەو سەرکردەیەی کورد هەمیشە ئەو وتە بەناوبانگەی خۆی دووپاتکردووەتەوە، کە دەڵێت “100 ساڵ وتووێژ باشترە لە سەعاتێک شەڕ”.
لە پەتووکە ڕوونی دەکاتەوە کە چۆن مەسعوود بارزانی گۆڕینی ناسنامەی کەرکوک بە مەحاڵ دەزانێت، بڕوای تەواوەتی بە سەروەری یاسا و دامودەزگا دەستوورییەکان و ڕەتکردنەوەی سازشکردنی کورد لە سەر یەکڕیزی عێراق و هەوڵدان بۆ پەرەپێدانی پەیوەندییەکانی میسر و کورد و جەختکردنەوەی لەسەر خواستی کورد بۆ ئەوەی ئەو پەیوەندییانە ببێتە بەردی بناغەی پەیوەندییە فراوانەکانیان. هەروەها کتێبەکە پاشکۆیەکی وێنەیی لەخۆگرتووە کە ١٦ لاپەڕەیە.
پەرتووکە باس لە ژیان نامەی سەرۆک مەسعوود بارزانی دەکات، و تێدا هاتووە، لە 16ی ئابی ساڵی 1946 لە شاری مەهابادی پایتەختی یەکەم کۆماری کوردستان لەدایک بووە، هەمان بەرواری دامەزراندنی پارتی دیموکراتی کوردستان لەلایەن مەلا مستەفا بارزانی نەمرە. لە ساڵی ١٩٧٠ ئەندامی شاندی دانوستانکاری شۆڕشی ئەیلول لەگەڵ حکومەتی عێراق بووە. لە کۆنفرانسی هەشتەمی پارتی دیموکراتدا بۆ کۆمیتەی ناوەندی هەڵبژێردرا و لە ساڵی ١٩٧٩ بە سەرۆکی پارتی هەڵبژێردرا، لە کاتی ئۆپەراسیۆنی ئەنفال دژی بارزانییەکان کە لە ساڵی ١٩٨٣ لە لایەن سەدام حوسێنەوە ئەنجامدرا، ٣٧ ئەندامی بنەماڵەکەی و ٨ هەزار ئەندامی هۆز و ناوچەکەی لەدەستدا. ساڵی 1986 یەکەم کتێبی بە زمانی عەرەبی چاپ و وەرگێڕانی بۆ چوار زمان و ناوی “بارزانی و بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی کورد” بوو.
شێرکۆ حەبیب لە پێشەکی کتێبەکەدا لەسەری نووسیوە؛ و دەڵێ: " ئاسان نییە لەسەر مرۆڤە گەورەکان بنووسین و تیشک بخەنە سەر ئەو کەسانەی کە پانتاییەکی گەورەیان لە مێژوودا داگیرکردووە یان بۆشایییەکی بەرفراوانیان بەجێهێشتووە، جا لەڕێگەی دەستکەوتەکانیانەوە بێت، چ لەڕێگەی وتەکانیانەوە، یان کاریگەرییە قووڵەکانیان لەسەر واقیعێکی سیاسی دیاریکراو، و تیشک بخەنە سەر سیاسەتەکانیان بە شیکردنەوەی بیرۆکەکانیان، و وەرگرتنی وانە و ئەخلاق لە خەباتی نەتەوەیی و نیشتمانپەروەرانەی خۆیان، لەپێناو گەیشتن بە هەندێک ئامانج کە خزمەت بە نیشتمان و پێکەوەژیان و پێکەوەژیانی و هەموو پێکهاتەکانی."
هەروەها دەڵێ "مێژووی سیاسی و خەباتی سەرکردە مەسعوود بارزانی زیاتر لە نیو سەدە دەخایەنێت و تا ئەمڕۆش بەردەوامە. ژیانی خۆی تەرخان کردووە بۆ دۆزی دادپەروەری گەلەکەی و بەرگری لە کەرامەتی نەتەوەیەک کە مێژوویەکی دوور و درێژ و دەوڵەمەندی هەیە. ئەم سەرکردەیە مێژوویەکی دوور و درێژی خەبات و دەستکەوتی مێژوویی هەیە و پێشینەی شەرەفمەندی ئەویش لەلایەن دۆست و دوژمنەوە بە یەکسانی دانپێدانراوە. هەرگیز سازشی لەسەر دۆزی گەلەکەی یان مافی گەلانی دیکەی نیشتەجێی کوردستان نەکردووە، کە داکۆکییان لێکردوون و بەردەوامە لە داکۆکیکردنیان. بەڵکو هۆکاری واقیعی ئێستای پێکەوەژیان و ئاشتی و برایەتییەکی دیار بوو لە ناوچەکەدا. سەرکردەی گەلێکە کە تامەزرۆی ئازادییە، کە فێری خۆڕاگری و بەرگری لە چەوساوەکان بووە لە توندی ژیان. هەوڵیدا بناغەی خۆشەویستی لەگەڵ ئەوانی تردا بنیات بنێت، لە ڕێبازی بارزانی مانای ئازادی و ڕەتکردنەوەی کڕنۆش بردن یان ملکەچبوون بۆ هیچ کەسێک جگە لە خودای مەزن فێربوو. مانای ئازادی و مافی مرۆڤ و چۆنێتی بەرگریکردن لە بەها پیرۆزەکانی نیشتمان لێی فێربوو. هەر لە سەرەتای گەنجیەوە، لە تەمەنی ١٦ ساڵیدا، چەکی کەرامەت و بەرگریکردن لە ڕاستییەکان هەڵگرت. بەشداری لە چەندین شەڕدا کردووە بۆ دامەزراندنی ئاشتی و بنیاتنانی نیشتمانێکی دیموکراسی و فرەیی. بەم شێوەیە هەمووان لەسەر بەها و باڵای ئەو کۆکین و ناوەکەی لەناو کەسایەتییە گەورەکانی مێژووی مرۆڤایەتیدا نەمر دەبێت."
شایانی باسە بۆ یەکەم جار لە مێژووی پێشەنگای نێوەدەوڵەتی قاهیرە بۆ کتاب، رۆژنامەنووس و نووسەرێک بە ١١ بەرهەم بەشداری دەکات، کە باس لە مێژووی گەلی کورد دەکات، و هەروەها ئەکەم رۆژنامە نووس و نووسەری کوردە بەو بەرهەمانە بەشداری دەکات کە بریارە لە ٢٥ ئەم مانگە بۆ دوو هەفتە بخایەنێت.
هەر سەبارەت بەم بەشدارییە دەستەی گشتی ریکخراوی کتێبی میسری لە قاهیرە ئاماژەی بەوە کرد کەوا خولی ئەم ساڵی پێشەنگا فرەچەشنی بڵاوکراوەکان لە خۆ دەکرێت، و یەکێک لە تایبەتمەندی جولی ئەم سال، بوونی بەرفراوانی پەرتووکەکان سەبارەت بە دیدی مێژوویی و سیاسی و کەلتووری پرسی کورد، ئەو سەرچاوەیە باسی لەوەشکرد کە کەسایەتی مەلا مستەفا بارزانی یەکێک دەبێت لە دیارترین بەشدرای لە رێگەی کۆمەلێک پەرتووک.
شایانی باسە رۆژنامە نووس و نووسەر بەم بەرهەمانە بەشداری دەکات:
کورد لە بەڵگەنامەکانی بەریتانی (شۆڕشی بارزان ١٩٣١-١٩٣٢)
بزاڤی نەتەوەی کورد لە کوردستان
گرفتی کەنداو و کورد لە عێراق
ملامستەفا بارزانی هیمای نەتەوەیەک و ناوونیشانی سەرکەوتن
کورد لە بەڵگەنامەکانی بەریتانی ١٩٤٣-١٩٧٧
بزوتنەوەی نیشتمانی بارزان
مسعود بارزانی پیاوی ئاشتی
رواق الاکراد
یادەوەری عێراق لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستی پڕ لە گێژاودا
ئیتێکی کاری رۆژنامەوانی
