پاش سەردانەكەی سەرۆك بارزانی، دەوڵەتی كوردی بووهوە جێ بایەخی میدیا جیهانییەكان
دهوڵهتی دیفاكتۆ
میدیاكانی توركیا دەوڵەتی كوردستانیان لە پاش سەردانەكەی (سهرۆك بارزانی) بە دیفاكتۆ و وەك پێویستییەك بۆ جیهان باس دەكەن و پێیان وایە دەوڵەتی كوردی ئەو منداڵەیە كە دەبێت بۆ چارەی كێشەی ئابووریی ناوچەكە و جیهان لەدایك ببێت، بەڵام لە هەرێمی كوردستان هێشتا خوێنەوەیەكی بابەتیانە بۆ رەهەندەكانی لەدایكبوونی دەوڵەتی كوردستان نەخراوەتە روو، چونكە بابەتەكان زیاتر لە دیوی كێبڕكێی سیاسیی حزبی تەسك كراوەتەوە، تەنها خوێنەوەیەكی سیاسیانەی بۆ دەكرێت، ئەگەرچی رۆڵ و پێگەی هەرێمی كوردستان لە رووی سیاسەتی ناوچەكەوه ئەمڕۆ ناونیشانی یارێزانێكی بەتوانایە، بەڵام تەنها دیوی سیاسی و پێگەی هەرێمی كوردستان لە نەخشەی سیاسیی رۆژهەڵاتی ناوەراست و عێراق و سووریادا بەس نییە، چونكە ئەوەی لەدایكبوونی دەوڵەتی كوردستانی كردووهتە پێویستییەك بۆ چارەسەرییەكانی و هاوسەنگی لە جیهان، بوونی ئامادەكردنی غازی هەرێمی كوردستانە كە لە ساڵی 2017 ئامادە دەبێت، كێشەكانی توركیا و ئەمهریكا لەسەر كۆمەڵێك بابەت و دیارترین بابەت سووریا و (بەشار ئەسەد)ە، كە بووهتە هۆكاری هێنانە كایەی نزیكبوونەوەی توركیا لە رووسیا، ئەمەش رێككەوتنی راكێشانی رەوتی شینی دووی لێكەوتەوە، دۆستایەتیی توركیا و رووسیای بردە قۆناغێكی ترەوە، كە لەماوەی رابردوو رووسیا رێژەی سەدا 50%ی غازی بۆ توركیا دابین دەكرد، لە ئێستادا بەگوێرەی لێدوانەكانی بەرپرسانی گازپرۆمی رووسیایی، بەرنامە بۆ دوو هێڵی تر هەیە لەنێوان رووسیا و توركیادا، ئەمەش پرسیاری ئەوەی لە توركیا هێنایە كایەوە، كە ئایا ئەو رێككەوتنانەی توركیا و رووسیا لەسەر غازی هەنارەدەكردنی هەرێمی كوردستان كێشە دروست دەكات؛ (تانەر یڵدز) وەزیری وزەی توركیا وەڵامی ئەو پرسیارەی داوەتەوە و، دەڵێت رێككەوتننەكان بەجیا دەكرێت و بەجیا جێبەجێ دەكرێت، بۆیە هیچ یەكێك لەو رێككەوتننانە كاریگەری لەسەر ئەوەی تر نابێت، بەمەش پرۆژەی توركیا بۆ كۆكردنەوەی گازی سرووشتی لە توركیا دەكەوێتە پێش و پرسیار ئەوەیە توركیا دەیەوێت خۆی بكاتە ناوەندی گازی رووسیا و ناوچەكە بۆ ئەورووپا؟ ئەگەر وایە چۆن؟
ناهاوسەنگی لە نێوان ئەورووپا و رووسیا
كێشەكانی ئۆكراینا واقیعێكی ناهاوسەنگی لە بواری وزەی سرووشتی لە نێوان ئەورووپا و رووسیا دروست كرد، ئەمەش كێشەی گەورەی لەو نێوەندەدا نایەوە، بەسەردا گرژبوونی پەیوەندی نێوان توركیا و ئەمهریكا رێككەوتنێكی ستراتیژی لەنێوان رووسیا و توركیا لێكەوتەوە، كە لەئێستادا كار لەسەر رێككەوتنی رووسیا و توركیا بۆ راكێشانی هێڵێكی گازی سرووشتی بۆ توركیا لەوێیشەوە بۆ ئەورووپا گەیشتووهتە ئاستێكی باش، بەڵام لێرەدا پرسیار ئەوەی پرۆژەی نابۆكۆ، كە وابریارە 2017 تەواو بێت كۆتایی پێدێت لەگەڵ ئەو رێككەوتنەی توركیا و رووسیا؟ بەگوێرەی لێدوانە دیار و فەرمییەكانی توركیا بۆ ئەو پرسە، دەردەكەوێت توركیا خۆی بكاتە ناوەندی فرۆشتنی گازی سرووشتی بە ئەورووپا، لەكاتێك وادەی ئامادەكردنی گازی سرووشتی لە هەرێمی كوردستان تا 2017 دەخایەنێت، كە مەزندە دەكرێت رێژەی ساڵانە نزیكەی 21 ملیار م3 غازی كوردستان ئامادە بكرێت، ئەمەش خاڵی هاوبەشی لەنێوان رووسیا و توركیا و هەرێمی كوردستان لەسەر فرۆشتنی غاز دروست كردووە كە پێشووتر رووسیا كێشەی گەورەی بۆ دروست بوو، بەهۆی كێشەی ئۆكرانیاوە،، بەڵام لەو رێگایەوە خاڵی هاوبەشی زیاتر پەرەی پێدەدەن، ئەمەش بە تەواوی دەركەوتنی رێككەوتنێكه لە نەخشەی نابۆكۆ، كە تێیدا هەموو لایەك لەو پڕۆژەیەدا سودمەند بن، بەتایبەت رووسیا بەهۆی ئەو ئابڵۆقەیهی سەری، رێگای بەردەمی تەنها توركیایە و توركیایش دەتوانێت بە دەستی دوو، رووسیایش بەشداری ئەو پرۆژە بكات كە سەرەتا بۆ دژایەتیی غازی رووسیا دروست بووە، لەئێستادا توركیا جگە لەوەی لەهەوڵی ئەوەدا بوو خۆی بكاتە ناوەندوهندێك بۆ ئیسلامی سوننە، بەڵام لەوەدا لە كودەتای سەربازیی میسر شكستی هێنا و لە جێگای ئەوەدا پڕۆژەی كۆكردنەوەی ناوەندی وزەی خستووهتە پێشەوە بۆ ئەورووپا، ئەمەش تاوەكو ئاستێكی باش توانیویەتی سەركەوتن بەدەست بهێنێت، بەشێوەیەكی جیاواز ئەو پرۆژەیە لەلایان ئەورووپایشەوە قبووڵ دەكرێت، لەو خاڵەدا نزیكبوونەوەی رووسیا و هەرێمی كوردستانیش لەو پرۆژیەدا روو دەدات، بەمەش ئەگەر هەیە هەڵوێستی رووسیایش لەبەرامبەر دەوڵەتی كوردی گۆڕانكاری بەسەردا بێت كە كاریگەری لەسەر هەڵوێستی ئێرانیش دەبێت، بە پشتبەستن بەوەی چیتر رووسیا لە رێگای ئێرانەوە مامەڵە لەگەڵ كورد ناكات، ئەمە لەكاتێكدایە كە رێككەوتنەكەی تاران و مۆسكۆیش لەبارەی كرینی 500هەزار بەرمیل شكستی هێنا، تارانیش لە زاری وەزیرهكهی دهرهوهی(محەمەد جەواد زەریف) رایگەیاند، وڵاتەكەی ئامادەی هەناردەكردنی گازی سرووشتییە بۆ ئەورووپا، بەڵام توركیا لەبەرامبەر دانەبەزاندنی نرخی گازی ئێران دا ئەو پرۆژەی هێڵی گواستنەوەی بۆریێكی تری رەت دەكاتەوە، بەمەش ئێران لە چوارچێوەی ئەو پڕۆژەی توركیا بۆ ناوەندێكی وزە دەكەوێتە دەرەوە، كە رێژەی هەناردەكردنی گازی ئێرانی لە ساڵێكدا بۆ توركیا ساڵانە 10 ملیار مەتر سێجا گاز هەناردەی دەكات، بەڵام ئێران ئامادە نییە نرخی گازی سرووشی دابەزێنێت، كە ئەوە لەكاتێكدایە، توركیا بەراورد بە رووسیا و ئازەربایجان گرانترین گاز لە ئێران دەكڕێت.
بەپێی داتا ناڕەسمییەكان، توركیا هەر 1000 مەتر سێجا گازی ئێران بە 490 دۆلار دەكرێت، ئەوە لەكاتێكدایە ئەو رێژە گازە لە رووسیا بە 425 دۆلار و لە ئازەربایجان بە 335 دۆلار دەكرێت بەمەش توركیا دەیەوێت جێگرەوەیەك بۆ ئێران دیاری بكات، ئەمەش كوردستانە كە ئەورووپایش پشتگیریی سەرچاوەی وزەی سەربەخۆی كوردستان دەكات، لەو چوارچێوەیەدا دەوڵەتی كوردی لە دەرەوەی سنووری توركیا واتا ئەگەر سووریا و عێراقیش بێت توركیا رازییە بەو دەوڵەتە و، چونكە ئەگەر دەوڵەتی كوردی لە سووریا و عێراق دروست بێت، ئەوە رێژەی گازی سرووشتی و نەوت ئەو دەوڵەتە بەرزبوونەوەی بەرچاوی دەبێت، رێژەی هەناردەكردنی سەرچاوەی سرووشتییش دەگاتە ئاستە بەرزەكانی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست، بەمەش خواستی سەربەخۆیی كوردستان لە سووریا و عێراقدا لە سەردانەكەی (سهررۆك بارزانی) بۆ ئەمهریكا دەخوێنرێتەوە، كە لایانێكی پەیوەستە بەو پێگەیەی كوردستان لە نەخشەی وزەی جیهان.
هەڵوێستی وڵاتانی هەرێمی
هەڵوێستی نێگەتیڤی ئێران بەرامبەر بە كورد و مامەڵەكردنی لەگەڵ كورد وەك كارتێك لەماوەی رابردوودا هێشتا كاریگەریی خراپ ناوهتهوه و ئاستەنگی هێناوهته بەردەم دەوڵەتی كوردیهوە، بەڵام ئەو هەنگاوانەی توركیا و رووسیا و هەرێمی كوردستان لە دابینكردنی گاز بۆ ئەورووپا، ئەگەر هەیە پشتی ئێران لە بابەتی مامەڵەكردن لەگەڵ كورد لاواز بكات، بەمەش چەندین ئاماژ لەو ماوەیە لە سەر ئێران دەركەوتن، لێدانی حوسییەكانی یەمەن و بێهەڵوێستیی رووسیا و خۆپێشاندانەكانی مەهاباد، تەواو واقیعی جموجۆڵەكانی كوردی لە ئاستی راگەیاندنی دەوڵەتی سەربەخۆی كوردستان گەرم كردەوە، بەمەش هەنگاوەكانی (سەرۆك بارزانی) بۆ ئەمهریكا و هەنگاریا و بەردەوامبوونی خواستی سەربەخۆیی لای (بارزانی) بە تەحداكردنی ئهوهی كه، گەر سەد داعش و هاوشێوەش هەڕەشە بن ئێمە دەوڵەت رادەگەێنین، وا دەكات كورد بێمنەت بێت لە ئێرانیش، بەمەش پەیامی خرۆشانی مەهاباد بۆ ئێران پەیامێكی گەورە بوو، كە خۆی خۆپێشاندنێكی خۆرسك بوو، بەڵام ئەو زەمینەیهی تێدا بینرا كە هەرێمی كوردستان زۆر بە ئاسانی دەتوانێت لەهەر ئەگەرێكی بۆ ئاستەنگی لەبەردەم دەوڵەتی كوردی ئەو كارتە بە كار بهێنێت.
