بەكۆیلەكردن و فرۆشتنی كچان و ژنانی كوردی ئێزدی تاوانی ژینۆسایدە

بەكۆیلەكردن و فرۆشتنی كچان و ژنانی كوردی ئێزدی تاوانی ژینۆسایدە
لە دیدارێكی تایبەتدا بۆ گۆڤاری گوڵان ئیرنستۆ ڤێردیجا پسپۆڕ لە دیراساتی ئاشتی و توندوتیژیی سیاسی بۆ گوتى: هێرشەكانی چەكدارەكانی دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام (داعش) لە دژی خەڵكانی ئێزدی لە چیای شنگال بۆ چەندین مانگە بەردەوامەو درێژەی هەیە. بەم دواییە و لە رۆژی 21ی تشرینی یەكەمدا ئاژانسەكانی هەواڵ باسیان لەوە كرد كە دووبارە دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام (داعش) هەوڵی گرتنەوەی شنگال دەدات، كە ئەمەش بووە هۆی ئەوەی ژیانی خەڵكانێكی زیاتر لە ناو بچێت و ژمارەیەكی زیاتری خەڵكانی مەدەنیش ئاوارە بن. سەرەڕای كوشتار و ئەشكەنجەدان، هێزەكانی دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام (داعش) هێرشی سیستماتیكیان ئەنجام داوە و كچان و ئافرەتانیان بە كۆیلە كردووە. لە ئێستادا زۆر بە باشی هێرشەكانی دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام (داعش) سەلمێنراون، بەڵگەی گرنگ لەبارەی بە ئامانج گرتنەكانەوە هاتوونەتەئاراوە، نەك تەنها لە زاری رزگاربووانەوە، بەڵكو بەهۆی وتەی فەرماندەكان و پڕوپاگەندەچییەكانی خودی دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام (داعش)ـەوە پشتڕاست كراونەتەوە. لە روانگەی یاسای مافەكانی مرۆڤ و یاسای مرۆییەوە، دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام (داعش) چەند تاوانێكی ئەنجام داوە، لە نێویاندا تاوانی دژ بە مرۆڤایەتی، جینۆساید و تاوانی جەنگ.


هەروەها ئیرنستۆ ڤێردیجا گوتی: یاسای نێودەوڵەتی هەموو كەسێك لە بەكۆیلەكردن دەپارێزێت، بە چاوپۆشین لە رەگەزی ئەو كەسە. ئیدی گرنگ نییە كاراكتەرەكە دەوڵەت بێت، یاخود غەیرە دەوڵەت (وەك دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام «داعش») كە خەڵكی بە كۆیلە دەكات. ئەمە دژی یاسایە و دەبێت ئەنجامدەرانی دادگایی بكرێن و سزا بدرێن.


شايانى باسه ڤێردیجا گوتی: جینۆسایدی ئەرمەنەكان لەلایەن دەوڵەتێكەوە ئەنجام درا، كە ئەویش بریتیی بوو لە ئیمپراتۆریەتی عوسمانی، ئەویش وەك پلانێك بۆ گۆڕینی دیموگرافیای ئیمپراتۆریەتەكە لەبەر رۆشنایی مێژووی بچووكبوونەوەی ئیمپریاڵی، كە بە هۆی شەڕەكانی (بەلقان)ـەوە لە ساڵانی 1912 و 1913 و دەستپێكردنی جەنگی جیهانی یەكەمەوە زیاتر روویدا. ماوەیەكی زۆر بوو وا لەو كەسانە دەڕوانرا كە لە رووی ئیتنەوە ئەرمەنی بوون و هەروەها یۆنان پۆنتییەكان و گرووپەكانی دیكە كە شایستەی ئەوە نین متمانەیان پێ بكرێت و كەسانی نادڵسۆزن، سەركردایەتی شۆڕشگێری توركیاش كە لە ساڵی 1913دا دەسەڵاتی گرتەدەست سیاسەتی جینۆسایدی گرتەبەر لە سیاقی شەڕ و جیاكاری مێژوویدا. بە دڵنیاییەوە جیاوازی سەرەكی ئەوەیە كە جینۆسایدی ئەرمەنەكان كاری دەوڵەتێك بوو، نەك هێزێكی یاخیبووی لەیاسا دەرچووی وەك دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام (داعش).


لە كۆتاییدا ئیرنستۆ هەروەها گوتی: من ئومیدی ئەوە دەكەم كە كۆمەڵگەی نێودەوڵەتیی پابەندبوونی خۆی بەهێزتر بكات بۆ هاوكاریكردنی ئێزدی و مەسیحی و ئەو خەڵكە مەدەنییانەی دیكە كە ئاوارە بوون و بەدەست بێبەشبوونێكی توندەوە دەناڵێنن. لەسایەی پرەنسیپێكی نێودەوڵەتیدا كە پێی دەوترێت بەرپرسیارێتی پاراستن، حكومەتەكان ئەركی ئەوەیان لەسەر شانە كە مافە بنەڕەتییەكانی هاووڵاتییەكانی-مافەكانی مرۆڤ- خۆیان بپارێزن، كاتێك حكومەتەكە نەیەوێت، یاخود نەتوانێت ئەم كارە بكات، ئەوا دەبێت كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی بێتەپێشەوە. ئەمە حاڵەتەكەیە بەتایبەتی لە كاتی ئەنجامدانی تاوانگەلێكی دیاریكراودا وەك: تاوانەكانی دژ بە مرۆڤایەتی، جینۆساید، تاوانەكانی جەنگ، پاكتاوی رەگەزی.


بۆ خوێندنەوەی ئەم بابەتە لە گۆڤاری گوڵان ژمارە(998)

Top