هێرشی سوپای سووریا بە هاوكاری ڕووسیا بۆ سەر ئیدلیب بەردەوامە، توركیاش بە توندی دژی سوپای سووریا و ڕووسیا وەستاوەتەوە و دەڵێت ڕووسیا خاوەنی بەڵێنی خۆی نەبووە لەبارەی ئیدلیبەوە.

رەجەب تەیب ئەردۆغان سەركۆماری توركیا، لە كاتی گەڕانەوەی لە ئەفریقیا، زۆر توند بوو بەرامبەر بە ڕووسیا و بەوە تۆمەتباری کردوون کە رێككەوتنیان شكاندووە و بوونەتە هۆكاری ئەوەی تراژیدیای مرۆیی لە ئیدلیب بەرپا ببێت.

لە ١٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨، توركیا و ڕووسیا بۆ چارەسەركردنی كێشەی ئیدلیب رێككەوتنێكیان ئیمزا كرد، كە بە رێككەوتنی (سوچێ) ناسراوە، بەڵام ماوەی هەفتەیەكە سوپای سووریا هێرشی چڕی بۆ سەر ئیدلیب دەست پێ كردووە و رووسیا بەبێ ئەوەی هیچ حیسابێك بۆ توركیا بكات پاڵپشتیی سوپای سووریا دەكات و دەڵێت پێویستە ئەو شارە لە تیرۆریستانی بەرەی نوسرە و تەحریر شام پاك بكرێتەوە.

ئەردۆغان لە كاتی گەڕانەوەی لە ئەفریقیا قسەی بۆ میدیاكان كرد و ئاماژەی دا كە بەداخەوە تاكوو ئێستا ڕووسیا لەبارەی رێككەوتنی سوچێ و ئاستانا لەگەڵ توركیا هاوسۆز نەبووە، ئەمەش ئێمەی نیگەران كردووە.

ئەردۆغان گوتی: "ئەگەر بێت و ئێمە و ڕووسیا لەگەڵ یەكتری دڵسۆز بین، هەڵوێستی هەردوولامان كێشەكان چارەسەر دەكات، بۆیە دەبێت ڕووسیا ئەوە بزانێت، یان لەگەڵ سووریا ئەو پڕۆسەیە بەڕێوە دەبات و هەنگاو دەنێت، یان لەگەڵ توركیا ئەو هەنگاوە دەنێت، دەبێت خۆی یەكلایی بكاتەوە".

لە ١٢ی ١ی ٢٠٢٠ ڤلادیمێیر پوتین هاتە ئیستانبۆڵ و لەگەڵ ئەردۆغان كۆ بووەوە، لەو كۆبوونەوەیەدا رێككەوتن كە ئاگربەست لە ئیدلیب رابگەیەنن، بەڵام دوای ٧٢ کاتژمێر لەو رێككەوتنە، سوپای سووریا هێرشی بۆ سەر ئیدلیب دەست پێ كرد و ڕووسیاش لەرێگەی فڕۆكەی جەنگییەوە هاوكاری سوپای سووریای كرد.

لە ٢٧ی ١ی ٢٠١٠ هەردوو وەزیرانی دەرەوەی ڕووسیا و توركیا پەیوەندییەكی تەلەفۆنیان ئەنجام دا، لاڤرۆڤ وەزیری دەرەوەی ڕووسیا بە مەولوود چاوشئۆغڵو وەزیری دەرەوەی توركیای گوت، كە گرووپە توندڕەوەكانی ناو ئیدلیب رێككەوتنیان شكاندووە، بۆیە ئەم ئۆپەراسیۆنە لە چوارچێوەی رووبەڕووبوونەوەی تیرۆرستانە لە ئیدلیب.

بەڵام بەرپرسانی ئەنقەرە لەڕێگەی میدیاكانی خۆیانەوە وەڵامی ڕووسیا دەدەنەوە و، دەڵێن ئەمانە راست نین، چونكە ئەو گرووپانە تیرۆرست نین و خاكی خۆیان دەپارێزن، ئەگەر وابێت ٤ ملیۆن ئاوارەی سووری كە لە توركیان، ئەوانیش تیرۆریستن.

لە مانگی ١ی ٢٠١٧ هەریەك لە رووسیا و توركیا و ئێران لە كۆبوونەوەی ئاستانەدا بڕیاریان دا كە ئاشتی لە سووریا بهێننە كایەوە، نەتەوە یەكگرتووەكانیش بە بڕیاری ٢٢٥٤ بڕیاری دا بۆ رێگەچارەی ئاشتیانە لە سووریا لیژنەیەك بۆ نووسینەوەی دەستووری سووریا پێك بهێنرێت.

ئەردۆغان ئاماژە بەوەش دەکات، كە رێككەوتنی ئاستانە كۆتایی هاتووە و وایان لێ كردووە بیمرێنن، بۆیە بۆ ئەوەی دووبارە ئاستانە هەستێننەوە سەر پێ، دەبێ توركیا و ڕووسیا و ئێران بڕیاری لەبارەوە بدەن.

بەردەوامبوونی ئۆپەراسیۆنی سوپای سووریا بۆ ئیدلیب، لەڕووی مرۆیی و ئاساییشی ناوەخۆییەوە كاریگەریی خراپی لەسەر توركیا دەبێت. میدیاكانی توركیا بڵاویان كردووەتەوە، كە لە ماوەی یەك هەفتەدا٥٠ هەزار ئاوارەی ئیدلیب لەسەر سنوورەكانی توركیا كەوتوون و دەڵێن دێینە توركیاوە، ئەمەش كاریگەریی لەسەر ئابووریی توركیا دەبێت.

ئەردۆغان لەو لێدوانە هەڕەشە لە ڕووسیا دەكات و دەڵێت: "ئەگەر بێت و ئەو بۆردومانە رانەگریت لە ئیدلیب، ئیدی ئارامی و سەبری توركیا نەماوە و وەڵامتان دەدەینەوە. دەبێت بزانن سەبری تورکیا سنوورێکی هەیە و ناچارین وەڵام بدەینەوە".

شڕۆڤەكارانی سیاسی پێیانوایە هەرچەند ئەردۆغان هەڕەشەی وەڵامدانەوەی سەربازی لە ڕووسیا بكات، بەڵام دەستوەردانی توركیا لەڕووی سەربازییەوە لە ئیدلیب و رووبەڕووبوونەوەی سوپای سووریا و رووسیا ئەگەرێكی لاوازە و هەڕەشەكانی توركیا تەنیا پاڵەپەستۆ خستنە سەر رووسیایە تا ئۆپەراسیۆنەكە رابگرێت.

لە لایەكی ترەوە، ئەردۆغان بەو لێدوانانە دەیەوێت ئەورووپاش بهێنێتە سەر هێڵ و بڵێت ئەگەر ئەو ئاوارانەی ئیدلیب بێنە توركیا، ئەویش دەرگایان بۆ دەكاتەوە تا بگەنە ئەورووپا، ئەمەش مەترسییەكی گەورەیە بۆ ئەورووپا، بۆیە دەیەوێت ئەوانیش بهێنێتە ناو هاوكێشەكەوە.

بەهۆی ئەو ئۆپەراسیۆنەوە، خاڵە چاودێرییەكانی توركیا لە دەوروبەری ئیدلیب دەكەونە مەترسییەوە، بۆیە خلوسی ئاكار وەزیری بەرگریی توركیا، وەكوو هەڕەشەیەك ئاماژەی دا ئەگەر هێرشیان بكرێتە سەر، بە توندی وەڵامیان دەدەنەوە، چونكە سوپای سووریا چەندین گوند و ناوچەی لە ئیدلیب لە دەستی چەكدارە توندڕەوەكان دەرهێناوە. پێشتریش سوپای سووریا چەند جارێك ئەو بنكە چاودێرییانەی توركیایان كردووەتە ئامانح.

سوپای سووریا توانی شارۆچكەی "ئەلنوعمان" بە تەواوی كۆنتڕۆڵ بكات، كە لەو ١٢ خاڵە چاودێرییەی توركیا دوویان كەوتووەتە ئەلنوعمانەوە، واتە ئێستا سوپای سووریا ئەو دوو خاڵە چاودێرییانەی توركیای چواردەورە داوە.

بە گوێرەی هەواڵێكی ماڵپەڕی تۆڕی میدیایی (BBC)ی توركی، ئامانجی سوپای سووریا دەستبەسەرداگرتنی رێگای وشكانی M4 و M5 كە حەلەب و لازقییە بە یەكترییەوە دەبەستێتەوە، بۆیە ئەگەر ئەو ئامانجە بپێكێت، ئەوكات هەموو خاڵە چاودێرییەكانی توركیا دەكەونە ناو سنووری سوپای سووریا و دەبێت بە ناچاری چۆڵی بكەن.





باسنيوز