پێشەکی

مێژووی خەباتی ڕزگاریخوازی گەلی کوردستان پڕییەتی لە وێستگەی هەستیار و نائاسایی کە تێیدا نەیاران و ڕژێمە داگیرکەرەکان، کاتێک لە بەرامبەر ئیرادەی مەیدانی و جەماوەریی شۆڕشدا بێئومێد بوون، پەنایان بۆ ئامرازی خەمڵێندراو، پیلانگێڕی و کردەوەی تیرۆریستی بردووە. لە سەرووی ئەم پیلانانەوە، هەوڵە بەردەوامەکانی ڕژێمی بەعس بوون بۆ لەناوبردنی ڕابەری شۆڕشی ئەیلوول، مستەفا بارزانی (بارزانیی نەمر)، وەک کارێزما و سیمبولی سەرەکیی بزوتنەوەی ڕزگاریخوازی کورد. ڕووداوەکەی ٢٩ی ئەیلوولی ١٩٧١ لە حاجی ئۆمەران (ناوپردان) یەکێک بوو لە مەترسیدارترین و نەخشەبۆکێشراوترین پیلانەکانی بەعس کە بە شێوەیەکی سەرسوڕهێنەر شکستی هێنا.

١. وردەکاریی پیلانەکە: داوی بۆمبڕێژکراو لە ژێر پەردەی ئاییندا

دوای ئیمزاکردنی بەیاننامەی ١١ی ئاداری ١٩٧٠، ڕژێمی بەعس لە بەغدا کاتێک هەستی کرد کورد دەستبەرداری مافە جەوهەرییەکانی خۆی (بە تایبەت پرسی ناسنامەی کوردیبوونی کەرکووک) نابێت، بە دروستکردنی شانەی تێکدەرانە و هەوڵی تیرۆرکردنی سەرکردە کوردەکان (وەک هەوڵی تیرۆرکردنی ئیدریس بارزانی) دەستی بە تێکدانی ڕێککەوتنەکە کرد.

لە ٢٩ی ئەیلوولی ١٩٧١دا، ڕژێم شاندێکی تەکتیکی کە لە ٩ پیاوی ئایینی و ۲ شۆفێر (کە لە سەرچاوە مێژوویییەکاندا بە شۆفێری دەزگای ئەمن ناویان براوە) پێکهاتبوو، ڕەوانەی بارەگای بارزانی کرد. ئەندامانی شاندەکە (کە چوار لەوانی پێشتر لە حاجی ئۆمەران سەردانی بارزانییان کردبوو) لیستێکی نافەرمییان بۆ دروستکردنی کەشوهەوای ئاشتی پێشکەش کردبوو.

بەپێی بەڵگەنامە ئەرشیڤییەکانی رۆژنامەی واشنتۆنی "میدل ئێست مۆنیتۆر" (Middle East Monitor) لە ١٥ی ئۆکتۆبەری ١٩٧١ و سەرچاوە یاسایی و مێژوویییەکان:

تاوانباران دوو ئۆتۆمبێلی (تۆیۆتا ستێشن و شۆڤرلێت)یان لە پەنجەرەی ژووری میوانداریی بارزانی ڕاگرتبوو.
دە خولەک دوای دەستپێکردنی کۆبوونەوەکە، کاتێک شاندەکە داوایان کردبوو دەنگی بارزانی تۆمار بکەن، تۆمارکەرەکە یان بۆمبێکی چێنراوی ڕێکخراو لەناو ژوورەکەدا تەقییەوە.
دوای تەقینەوەکە، سەرەڕای ئاڵۆزییەکان، بارزانی فەرمانی کرد کە کەس لە هێرشبەران نەکوژرێت تاوەکو ڕاستییەکان ڕوون ببنەوە، بەڵام هاوێشتنی بۆمبێکی تر و ڕووبەڕووبوونەوەی چەکداری لەگەڵ پاسەوانەکاندا بووە هۆی کوژرانی تەواوی ١١ ئامادەبووە پیلانگێڕەکە و شەهیدبوونی ٢ پێشمەرگە و برینداربوونی ١٤ی تر.
لە پشکنینی ئۆتۆمبێلەکاندا، سەد کیلۆ ماددەی تەقەمەنی و دوو مووشەک دۆزرانەوە کە بە شێوەیەکی تەکنیکیی زۆر بەرز چێنرابوون؛ ئەمه‌ش سەلمێنەری ئەوە بوو کە گرووپێکی لەو جۆرە بێ پشتیوانیی ئاستی بەرزی دەزگە ئەمنییەکانی بەعس نەیانکوردووە ١٠ خاڵی پشکنینی دەوڵەت بڕبکەن.
٢. هەڵوێستی بارزانی: دانبەخۆداگرتن و ئەقڵانییەتی سیاسی

خاڵی وەچەرخانی مێژوویی لەم ڕووداوەدا، وەڵام و هەڵوێستی ڕابەرایەتیی بارزانی بوو. دوای ڕووداوەکە، بەعس برووسکەیەکی هاوخەمیی تێکەڵ بە بەهانەی نارد بۆ دروستکردنی تەمومژ لەسەر ڕووداوەکە. بارزانی لە وەڵامی برووسکەکەی بەعسدا، بە هوشیارییەکی سیاسیی بەرچاوەوە ئاماژەی بەوە کرد کە:

"دەستدرێژکەران لە بەغداوە هاتبوون و ۱۰ خاڵی پشکنینی حکوومەتییان بە دوو ئۆتۆمبێلی بارگاوی بڕیبوو... لەبەر ئەوە کاری لێکۆڵینەوە بۆ دەسەڵاتدارانی پەیوەندیدار جێدەهێڵین."

سەرەڕای ئەوەی مەکتەبی سیاسیی پارتی داوای وەڵامدانەوەی سەربازی و هەڵگیرساندنەوەی جەنگی کرد، بارزانی ڕێگەی نەدا هەڵەی ڕژێم بە کێشەی کەسیی خۆی هەژمار بکرێت و فەرمووی: «ئەگەر لەسەر من شەڕ دەکەن مەیکەن، لەسەر کەرکووک شەڕ بکەنەوە.» ئەم هەڵوێستە نیشانیدا کە بارزانی هیچ کات ڕێگەی نەداوە کردەوەی تیرۆریستی ڕێڕەوی خەباتی نەتەوەیی بە لاڕێدا ببات.

٣. ڕەنگدانەوەی ڕووداوەکە لە ڕای گشتی و ئەدەبیاتی کوردیدا

هەوڵی تیرۆرکردنی بارزانی لە سالی ١٩٧١، نەبووە هۆی ترس، بەڵکو شەپۆلێکی بەهێزی هاوسۆزی و یەکگرتوویی جەماوەریی لە سەرتاسەری کوردستاندا دروستکرد. ئەم ڕووداوە ڕەنگدانەوەیەکی قووڵی لە ئەدەبیاتی کوردیدا هەبوو.

مامۆستا شێرکۆ بێکەس، شاعیری گەورەی کورد، هەست و ئیرادەی ئەو ڕۆژگارەی جەماوەری لە شاکارە بەناوبانگەکەیدا «بۆ بارزانی» کورت کردەوە و نووسی:

"خۆشمان ئەوێی / بەقەد داوی پیلانی ژێر مێزەر و جبەی پێراریان...

ئەمانەوێی / وەکو پێشمەرگە بۆ کەژ و کێوەکانمان...

لەگەڵتاین، چۆن بنار لەگەڵ لوتکەدایە."

حوزووری ئەم ڕووداوە لە شیعری شاعیرانی وەک ئەحمەد شوکری (دکتۆر شۆ) و ئەوانی تردا، بەڵگەی ئەوە بوو کە جەماوەری کورد بارزانییان وەک قەڵغانی پاراستنی مافە نەتەوەیییەکان دەبینی، نەەک تەنها وەک سەرکردەیەکی سیاسی.

ئەنجامگیری

پیلانی ۲۹ی ئەیلوولی ١٩٧١ سەلماندی کە داگیرکەران لە بەرامبەر ئیرادەی ڕەوای گەلی کورددا هەمیشە دەستەوەستان بوونە و پەنایان بۆ شێوازی ناڕەوا و نامۆڕاڵی بردووە. بڕیاری ئیلاهی، وشیاریی ناوخۆیی و وریا بوونی پاسەوانەکانی وایکرد مستەفا بارزانی لەو پیلانە مەترسیدارە بە سەلامەتی ڕزگاری بێت. ئەم ڕووداوە وەک لاپەڕەیەکی ڕەش لە تۆماری تاوانەکانی ڕژێمی بەعس و وەک وێستگەیەکی گەورەی سەلماندنی ئەقڵانییەتی سیاسیی بارزانی لە مێژووی هاوچەرخی کوردستاندا تۆمار کراوە.