بە خوێندنەوەی ووردی دیمەنی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست دەردەکەوێت، کە ئەم ناوچەیە ڕووبەڕووی گۆڕانکاریی ڕیشەیی بووەتەوە و ململانێ نەرێنییە کاتییەکانی تێپەڕاندووە.

لە ڕواڵەتدا ناوچەکە بەرەو سەرلەنوێ داڕشتنەوەی نەخشەی ئاسایشی و جیۆپۆلیتیکی هەنگاو دەنێت.

ئەم وەرچەرخانانە تا ڕادەیەکی زۆر ئاراستەی سیاسەتی بەکارهێنانی هێزی سەربازی و سەپاندنی واقیعی نوێ دەسەلمێنن.

ئاراستەیەك کە ڕەگی مێژوویی لەسەر بنەمای "بەستنەوەی ئاسایش بە بێهێزکردنی دەوروبەر" و "سەپاندنی ئاشتی لە ڕێگەی هێزەوە" داڕشتووە و ئەمڕۆش هەمان ستراتیژ لە بڕیارەکانی تەلئەبیب ڕەنگی داوەتەوە و لەوانەیە ناوچەکە بەرەو جەنگێکی هەرێمیی فراوان پەلکێش بکات.

لەوانەیە ئاڵۆزییە سەربازییەکانی غەززە، لوبنان و سوریا تەشەنە بکەن بەرەو میسر و کەنداو و تورکیا، چونکە دوای بێهێزبوونی بەشێك لە هێزە کۆنەکان، ترسی ئەوە هەیە هێزی نوێ دروست بێت و دەسەڵاتی ناوچەکە بگرێتە دەست.

لە ناوەندی ئەم دینامیکیەتە نوێیانەدا و لە سایەی پاشەکشەی بەرچاوی ڕۆڵی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا وەکوو زامنێکی ڕەهای ئاسایش، هاوپەیمانیی بەرگریی نوێ لەسەر بنەمای "پەرپەرچدانەوە" و تەکامولی بەرگری بەرجەستە دەبن، وەکوو چۆن لە جەمسەری سعودیە–پاکستان (لە ڕێگەی دابینکردنی چەتری پەرپەرچدانەوەی ستراتیژی) و جەمسەری میسر–تورکیا (لە ڕێگەی گەڕاندنەوەی هاوسەنگی لە ڕۆژهەڵاتی دەریای سپیی ناوەڕاست) دەردەکەوێت.

لەناو ئەم ڕێکخستنە ئاسایشییە نوێیانەدا، پرسیاری سەرەکی ئەوەیە، ئەی پێگەی هەرێمی کوردستان لە کوێی ئەم هاوکێشەیەدایە؟

هەرێمی کوردستان لە ناوەندی ئەم گۆڕانکارییانەدا خۆی وەکوو ئەکتەرێکی ئاسایشی و سیاسیی جەوهەری لە هاوکێشەی سەقامگیریی شام و کەنداو دەبینێتەوە، بەڵام هاوكات ڕووبەڕووی ئاڵنگاریی سەخت دەبێتەوە، کە پێویستی بە سەرلەنوێ جێگیربوونەوەیەکی ورد هەیە.

لەگەڵ پاشەکشەی هێزە هەرێمییەکان بەرەو سنوورەکانی بەرگرییەکانی خۆیان، هەرێم ڕووبەڕووی گوشاری زیاتر دەبێتەوە بۆ پرکردنەوەی بۆشاییە ئاسایشییەکان، تاوەکو نەبێتە گۆڕەپانی یەکلاکردنەوەی حسابی نێوان هێزە گەورەکان.

گۆڕانی سروشتی جەنگەکان بەرەو لێدانی ئاسمانی و ستراتیژییە تەکنەلۆژییە پێشکەوتووەکان، وا لە سەرکردایەتی سیاسی کوردستان دەکات، دۆکتڕینی بەرگریی خۆی بە شێوەیەك ڕێکبخاتەوە، تاوەکو لەگەڵ هەماهەنگیی هەواڵگری و تەواوکاریی تەکنیکی ناو هاوپەیمانییە نوێیەکان بگونجێت.

ئاوێتەبوونی هەرێم لەم سیستەمە نوێیە بە مانای چوونە ناو هاوپەیمانیی هێرشبەرانە نییە، بەڵکو مەبەست لێی سوودوەرگرتنە لە "پەرپەرچدانەوە" بۆ پاراستنی قەوارە دەستوورییەکەی.

لە کاتێکدا وڵاتانی ناوچەکە بۆ ڕێگریکردن لە گۆڕینی جیۆپۆلیتیکی بە هێز هەوڵی چەسپاندنی هێڵە سوورەکان دەدەن، هەرێمی کوردستان پێویستی بە تۆکمەکردنی هاوبەشییە ئاسایشییەکانی هەیە لەگەڵ بەغدا لە لایەك، و لەگەڵ جەمسەرە هەرێمییە سەقامگیرەکان لە لایەکی ترەوە، تاوەکو خۆی لە ململانێی هەژموونگەری بێلایەن بپارێزێت.

لێرەدا بە پێویست دەزانرێت ئاماژە بە ژمارەیەك خاڵی ستراتیژ بکرێت، کە هەرێمی کوردستان دەتوانێت لە بەرچاویان بگرێت:

-        یەکخستنی دامەزراوەیی و سەربازی (بەرەی ناوخۆیی): خێراکردنی پرۆسەی یەکخستنەوەی ڕاستەقینەی هێزەکانی پێشمەرگە لەژێر چەتری وەزارەتی پێشمەرگە، چونکە بەهێزکردنی ناوخۆ مەرجی یەکەمە بۆ ئەوەی هاوپەیمانە نێودەوڵەتییەکان وەکو هاوبەشێکی سەقامگیر تەماشای هەرێم بکەن.

-        داڕشتنەوەی هاوبەشی لەگەڵ حکومەتی فیدراڵ: کارکردن لەسەر دروستکردنی جەمسەری بەرگریی هاوبەش لەگەڵ بەغدا بۆ پاراستنی ئاسمانی عێراق و هەرێم، و بەکارهێنانی دەستوور وەکو قەڵغانێکی یاسایی تاوەکو هەرێم نەبێتە قوربانیی ڕێککەوتنە ئاسایشییە دووقۆڵییە دەرەکییەکان.

-        دیپلۆماسیەتی هاوسەنگی هەرێمی: پاراستنی ئاستێکی هاوسەنگ لە پەیوەندییەکان لەگەڵ جەمسەرە نوێیەکان (تورکیا-میسر و سعودیە-پاکستان) بێ چوونە ناو کێبڕکێی جەمسەربەندییەوە، بە مەبەستی ڕاکێشانی وەبەرهێنانی ئاسایشی و تەکنەلۆژی.

-        پەرەپێدانی توانای سایبەری و هەواڵگری: گواستنەوەی گرنگیپێدانی سەربازی لە هێزی مرۆیی کلاسیکەوە بەرەو سیستەمی بەرگریی ئاسمانی، درۆن، و ئاسایشی سایبەری لە ڕێگەی هەماهەنگیی هەواڵگری لەگەڵ هاوپەیمانان.

-        بەکارهێنانی کارتی وزە و ئابووری:  بەستنەوەی ئاسایشی هەرێمی کوردستان بە بەرژەوەندی ئابووری و وزەی وڵاتانی کەنداو، تورکیا و ئەوروپا، تاوەکو سەقامگیریی هەرێم ببێتە بەرژەوەندییەکی جیۆ-ئابووریی نێودەوڵەتی، کە ڕێگر بێت لە دەستوەردانی سەربازیی دەرەکی.

(*)

پسپۆڕی پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکان و دیپلۆماسییەت