لە سەردەمێکدا کە میدیا و سۆشیال میدیا بوونەتە بەشێکی جیانەکراوەی ژیانی ڕۆژانە ، شێوازی گێڕانەوە و ناوەڕۆکی پێشکەشکراو ڕاستەوخۆ کاریگەری لەسەر تێڕوانینی گەنجان بۆ ژیان و داهاتوویان هەیە لە هەرێمی کوردستاندا ، چەندین میکانیزمی جیاواز لە ناو میدیادا پێکەوە کاردەکەن و دەبنە هۆکاری بێهیواکردن و لاوازکردنی لایەنی مەعنەوی گەنجان ، بەبێ ئەوەی پێویست بکات هۆکارەکە ڕاستەوخۆ سیاسی بێت.

یەکەمین کێشە لە شێوازی گێڕانەوەی زاڵدا خۆی دەبینێتەوە کە بەردەوام تیشک دەخاتە سەر گرفت و کێشەکان بەبێ هیچ هاوسەنگییەک ، کاتێک سەیری هەواڵ و بابەتەکانی میدیای ڕۆژانە دەکەین ، زۆربەی بابەتەکان باسی قەیرانی ئابووری ، بێکاری ، دواکەوتنی مووچە ، توندوتیژی کۆمەڵایەتی و گرفتە خزمەتگوزارییەکان دەکەن ، ئەمە لە کاتێکدایە کە بە دەگمەن بابەتێک دەبینین کە باسی چارەسەر یان سەرکەوتنی تاکەکەسی یان دەستکەوتی گەنجان بکات. ئەم ناهاوسەنگییە لە گێڕانەوەدا وای کردووە کە گەنج وردە وردە هەست بکات لە وڵاتێکدا دەژی کە تەنها کێشە و گرفتی تێدایە و هیچ ڕووناکییەک لە کۆتایی تونێلەکەدا نییە ، دەروونناسان بەم دیاردەیە دەڵێن " ناڵاندن"، واتە گەنج فێری ئەوە دەبێت کە هەرچەندە هەوڵبدات ، هیچ شتێک ناگۆڕێت و داهاتووش هەر وەک ئەمڕۆ خراپ دەبێت . ئەم هەستە بە تایبەت لە نێو ئەو گەنجانەدا بەهێزترە کە ڕۆژانە کاتژمێرێکی زۆر لە سۆشیال میدیا بەسەر دەبەن و بەردەوام ڕووبەڕووی هەواڵی نەرێنی دەبنەوە.

لایەنی دووەمی کێشەکە لەو کولتوورە خۆی دەبینێتەوە کە لە سۆشیال میدیا زۆر بووە یان بۆتە باوو و پەیوەندی بە پێشکەشکردنی وێنەیەکی ناواقیعی و خەیاڵی ژیانەوە هەیە. ئینفلوێنسەرەکان و ئەو پەیجانەی کە بەدوای کلیک و لایکی زۆردان بەردەوام ژیانێکی پڕ لە سەرکەوتن و سامان و بەختەوەری پێشان دەدەن کە لە ڕاستیدا هیچ پەیوەندییەکی بە ژیانی ئاسایی هاووڵاتیانی هەرێمی کوردستانەوە نییە ، گەنجێک کە ڕۆژانە لەگەڵ گرفتی بێکاری و کەمی دەرفەتدا دەجەنگێت ، کاتێک بەردەوام ئەم وێنانە دەبینێت ، هەست بە کەمێتی و شکست دەکات ، ئەم بەراوردکارییە ناڕاستەقینەیە وای لێدەکات کە بڕوای بە تواناکانی خۆی نەمێنێت و لەدەستی بدات و هەست بکات ژیانی ئاسایی خۆی کەڵکی نییە ، لە هەمان کاتدا ئەم ناوەڕۆکە ڕادەهێنرێت لەسەر مێشک و وای لێدەکات کە چیتر نەتوانێت بۆ ماوەیەکی درێژخایەن سەرنجی خۆی بداتە سەر بابەتێکی قوڵ و جددی ، ئەمەش زیان بە توانای فکری و شیکاری گەنج دەگەیەنێت.

لایەنی سێیەم پەیوەندی بەو ڕۆڵەوە هەیە کە ئابووری میدیا دەیگێڕێت لە شێواندنی ناوەڕۆکدا ، زۆربەی دەزگا میدیاییەکان بەهۆی نەبوونی مۆدێلێکی دارایی سەربەخۆوە ناچارن پەنا بۆ ڕیکلام و سپۆنسەر بەرن کە زۆر جار لەژێر کاریگەری بەرژەوەندی بازرگانی و کەسایەتییە باڵادەستەکاندان ، ئەمە وای کردووە کە میدیا لەبری ئەوەی ڕاستی بڵێت و بەرگری لە بەرژەوەندی گشتی بکات زیاتر وەک ئامێرێکی بازرگانی کاربکات لە ئەنجامدا گەنج هەست دەکات هیچ سەکۆیەکی ڕاستەقینە نییە بۆ دەربڕینی دەنگی خۆی و ئەو ناوەڕۆکەی پێی دەگات سانسۆر کراوە یان ئاراستە کراوە ، ئەم هەستە بە بێدەسەڵاتی و نەبوونی دەنگ یەکێکە لە هۆکارە سەرەکییەکانی بێهیوایی گەنجان.

لە کۆتاییدا دەبێت ئاماژە بەو بۆشاییە گەورەیەش بکەین کە لە دیمەنی میدیایی هەرێمدا هەیە و ئەویش کەمی میدیای چارەسەرئامێزە ئەو میدیایانەی کە تایبەت بن بە باسکردنی سەرکەوتنی گەنجان ، دەستکەوتە بچووکەکانی کۆمەڵگا و ئەو دەستپێشخەرییانەی کە گۆڕانکاری ئەرێنی دروست دەکەن کاتێک گەنج هیچ نموونەیەکی سەرکەوتووی ناوخۆیی نابینێت ناتوانێت خەیاڵی داهاتوویەکی جیاواز بکات ، میدیا دەتوانێت ڕۆڵێکی گەورە ببینێت لە دروستکردنی ئەم هیوایەدا ، بەڵام تا ئەو کاتەی کە بەردەوام تەنها تیشک دەخاتە سەر کێشەکان و هیچ چارەسەرێک پێشنیار ناکات گەنج لە بازنەیەکی بێکۆتای بێهیواییدا دەمێنێتەوە.

چارەسەری ئەم دۆخە پێویستی بە گۆڕانکارییەکی پێکهاتەیی لە شێوازی کارکردنی میدیادا هەیە پێویستە میدیا هاوسەنگییەک لە نێوان باسکردنی کێشەکان و پێشکەشکردنی چارەسەردا دروست بکات پێویستە سۆشیال میدیا ببێتە سەکۆیەک بۆ دەربڕینی بەهرە و دەستکەوتە ڕاستەقینەکان نەک تەنها پێشاندانی ڕواڵەتی ساختە و لە هەمووی گرینگتر پێویستە دەزگا میدیاییەکان ڕێگەیەک بدۆزنەوە بۆ سەربەخۆیی دارایی تا بتوانن بەبێ دەستوەردان ناوەڕۆکێکی ڕاستەقینە و بێلایەن پێشکەش بکەن تا ئەو کاتەی ئەم گۆڕانکارییانە ڕوونەدەن میدیا وەک ئاوێنەیەکی شێواو دەمێنێتەوە کە تەنها وێنەیەکی ناشرین و بێهیواکەر لە داهاتوو پێشان دەدات.