ئازاد عوسمان، كارگێڕی مەڵبەندی هەولێری كۆمەڵی دادگەریی كوردستان، لە گفتوگۆی ئەم جارەی «بازنەی گفتوگۆ»دا (پرۆسەی سیاسیی هەرێمی كوردستان و ئاستەنگەكانی) بەم جۆرە دید و تێڕوانین و بۆچوون و پێشنیارەكانی خۆی خستە ڕوو.

 

بە ناوی خودای بەخشندە و میهرەبان

زۆر سوپاس بۆ ڕێكخەرانی ئەم گفتوگۆیە، یان ئەم بازنەی گفتوگۆیە، سوپاسی سەرجەم ئامادەبووان دەكەم، هەموو ئەو بەڕێزانەی كە لێرە ئامادەن لە ئاستی بەرپرسیاریدان، بێگومان ئامادەبوونی ئێوە نیشانەیەكی ڕوونی هەستكردنە بە بەرپرسیارێتی، پێموایە ئەمەش لە دڵسۆزییەوە سەرچاوەی گرتووە، هەم بۆ دۆخی گشتی و هەم بۆ دۆخی ئێستای هەرێمی كوردستان، بەتایبەتی كاتێك هەموومان هەست بە مەترسییەكانی ئەم بارودۆخە ناهەموارە دەكەین. ئەم مەترسییانە چ لەسەر ئاستی لایەنەكانی دەسەڵات كە خۆشیان هەست بە جۆرە دڵەڕاوكێ و ترسێك دەكەن، چ لەسەر ئاستی لایەنەكانی دەرەوەی دەسەڵات، چ لەسەر ئاستی گشتیی هاووڵاتیان، قەلەقی و دڵەڕاوكێیەكی ڕاستەقینەی دروست كردووە.

بێگومان قوربانیدانی بێشوماری هاووڵاتیانی كوردستان، تەنیا لەپێناو بەدەستهێنانی قەوارەیەكی سەربەخۆدا بوو، بەڵام ئەوەی ئەمڕۆ لێرە و لەوێ لە بارەی هەڕەشەكانەوە دەیبینین و دەیبیستین، تەنیا قسەیەك نییە لە سۆنگەی ئارەزووی كەسییەوە بێت، بەڵكو دەرئەنجامی ئەوەیە كە دەسەڵاتدارانی كوردستان وەك پێویست نەیانتوانیوە دەسەڵات و حوكمڕانیی خۆیان پەیڕەو بكەن. مەبەستم لە ئاستی دڵسۆزییانە، چونكە بەداخەوە پێش ماوەیەك كۆبوونەوەی لایەنە سیاسییەكان لە بارەگای حزبی شیوعی ئەنجام درا، پێموایە ڕێك دوو مانگ لەمەوبەر بوو، زۆربەی لایەنەكان لەوێ بوون، بەڵام بەداخەوە برایانی پارتی ئامادە نەبوون. لە یەكێك لە كۆڕەكاندا لەگەڵ بەڕێز مامۆستا شوان ڕابەر لەوێ بووین، لە دكتۆر پشتیوانمان پرسی: خێرە بوو بەشداریتان نەكرد؟ گوتی: بە خودا من ئاگادار نەكراومەتەوە، ئەگینا بێگومان دەهاتم.

مەبەستم ئەوەیە، ناكرێت ئێمە ئەوانەی دڵسۆزی نیشتمانن و ڕەخنە دەگرن، بە دوژمن سەیریان بكەین، چونكە ئەوان دەیانەوێت بارودۆخەكە چاك بێت. لە كۆتاییدا لە سەربەخۆیی نیشتماندا، بچووكترین هاووڵاتی سوودمەند دەبێت نەك تەنیا حزبەكان. هەرچی دەگوترێت و دەكرێت، لەپێناو ئەوەیە هەوڵێك بدەین تاوەكو هاووڵاتیانی لێقەوماوی كورد لەم بەشەی كوردستاندا، كەمێك بحەسێنەوە و بە ئاسوودەیی و بەختەوەرییەوە ژیانی ئاسایی خۆیان بەرنەسەر، بەڵام بەداخەوە، دیسان دەیڵێینەوە، بە هۆی خراپیی شێوازی بەڕێوەبردنی دەسەڵاتەوە، هاووڵاتیانی هەرێمەكەمان لە دڵەڕاوكێیەكی بەردەوامدان، چونكە هەموومان كێشەكان بە ڕوونی دەبینین.

كێشەی ناڕوونی لە بوودجە، داهات و خەرجییەكان و نەبوونی مووچە، بەڕاستی بوونەتە هۆی نیگەرانییەكی قووڵ بۆ هاووڵاتیان. هاووڵاتی لەم كوردستانەدا كارگوزاری تەنیا ئەوەیە چاوەڕێی هەواڵێك بكات، بزانێت ئایا مووچەكەی دێت، یان نا، زۆرجاریش كاتێك هەواڵەكە دەبیستێت كە بە تەواوی بێ ئومێد بووە، لە كاتێكدا باری سەرشانی خەڵك یەكجار قورس كراوە، لەبری ئەوەی دەستی بگرن بۆ ئەوەی بتوانێت پەلەقاژەی ژیان بكات، ڕێگاكانی لێ دەبڕن، ئەمەش كارەساتە، پێویستە سەرجەم حزبەكان، بەتایبەت ئەوانەی لە ئاستی بەرپرسیارێتیی یەكەمدان، كە پارتی و یەكێتین بە پلەی یەكەم -چونكە ناویان هەمیشە وەك كێش و سەروا لە هەموو باس و بابەتێكدا پێكەوە دێت - لە پێشەوەی بەرپرسیارێتییەكەدا بن.

ناكرێت تۆ خاوەنی خاك و قەوارەیەك بیت كە تێیدا دەژیت، بەڵام نەتوانیت لەگەڵ هاووڵاتیانی خۆتدا ڕاستگۆ بیت، ئەگەر بەربەستێك هەیە و لایەنی دەرەكی ڕێگرە لە یەكگرتوویی پارتی و یەكێتی، با بە ڕاشكاوی بە میللەتەكەی خۆیانی بڵێن، ئەگەر كێشەی دەرەكییش نییە، ئەوا پێویستە لە ئاستی بەرپرسیارێتیدا بن و بیر لە گوزەرانی خەڵك و چارەنووسی ئەم هەرێمە بكەنەوە، چونكە ئەگەر ئەم هەرێمە زیانی پێ بگات، كێ لە دەرەنجامەكە بەرپرسیار دەبێت، بێجگە لەوانەی سێ دەیەیە حوكمڕانیی ئەم وڵاتە دەكەن؟

لەكاتی بەشداریكردنمان لە كۆبوونەوەی لایەنە سیاسییەكاندا، بە ڕاشكاوی ئاماژەمان بەوە كرد كە ئەگەر ئیرادەیەكی ڕاستەقینە بۆ چارەسەركردنی كێشەكان لەئارادا نەبێت، دانیشتن لەسەر مێزی گفتوگۆ بێسوود دەبێت. لەو چوارچێوەیەدا پێشنیاری ئەوەمان كرد كە ئەنجومەنێكی نیشتمانی لە دەرەوەی پەرلەمان و حكومەت پێك بهێنرێت بە سەرۆكایەتیی بەڕێز مەسعود بارزانی و بە بەشداریی سەرجەم سەركردەی حزبە سیاسییەكان، ئامانج لەم پێشنیارە ڕەخساندنی بوارێك بوو بۆ ئەوەی هەمووان بتوانن بە ئازادی و بەبێ ترس لەوەی وەك نەیار تەماشا بكرێن، پێشنیار و تێبینی و سەرنجەكانی خۆیان لەسەر شێوازی بەڕێوەبردنی وڵات بخەنە ڕوو. ڕەخنەگرتن نابێت ببێتە هۆی دروستبوونی دوژمنایەتی، بەڵكو دەبێت وەك ئامرازێك بۆ ڕاستكردنەوەی هەڵەكان و گێڕانەوەی متمانە و ئومێد بۆ هاووڵاتیان سەیر بكرێت، تاوەكو خەڵك دڵنیا ببێتەوە لەوەی كە بەرپرسان بە جددی ئامادەن ڕووبەڕووی ئەرك و بەرپرسیارێتییەكان ببنەوە.

مێزگرد و كۆبوونەوە فەرمییەكان نابێت تەنیا ببنە شوێنێك بۆ گوزارشتكردن لە دەردەدڵ و سكاڵا، چونكە گوتنی ئەم قسانە لە ناوەند و دانیشتنە كۆمەڵایەتییەكانیشدا دەكرێت. ئەركی سەركردایەتیی سیاسییە كە بە دیدگایەكی فراوانتر و وردتر سەیری دۆخەكە بكات و خۆی بە بەرپرسیاری یەكەم لە چارەنووسی ئەم نیشتمانە بزانێت. ناكرێت لە كاتی تەنگژەكاندا سەركردەكان خۆیان بێبەری بكەن و لە ئەگەری هەر بارودۆخێكی نەخوازراودا بڵێن «ئێمە بەرپرسیار نەبووین»، لە كاتێكدا لە ماوەی سێ دەیەی ڕابردوودا، سەرچاوەكانی ئەم وڵاتە لە دەستی ئەواندا بووە و سەرجەم جومگە سەرەكییەكانی دەسەڵاتیان بەڕێوە بردووە.

مەبەستی سەرەكیی ئێمە لە دەستنیشانكردنی كێشەكان، دۆزینەوەی چارەسەری بنەڕەتییە، نەك تەنیا ئاخافتن، لەبەر ئەوە لە كۆبوونەوەكاندا جەختمان كردەووەتەوە كە نابێت كۆبوونەوەیەك تەنیا بۆ ئامادەكاری بۆ كۆبوونەوەیەكی دیكە بێت، بەڵكو پێویستە بڕیاری كردارییان لێ بكەوێتەوە. پێشنیاری جێگیركردنی ئەنجومەنێكی سیاسی لە بەیاننامەی كۆتاییدا یەكێك بوو لەو هەنگاوانە، كە بەرپرسی پەیوەندییەكانی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستانیش لەوێ ئامادەیی نیشان دا بۆ گەیاندن و تاوتوێكردنی پێشنیارەكە لەگەڵ سەركردایەتی حزبەكەی.

گرفتەكانی ئێمە زۆر و هەمەلایەنەن، لە نەبوونی بوودجە و شایستە داراییەكان و مووچەی فەرمانبەرانەوە بگرە، تا دەگاتە پرسی هێزی پێشمەرگە، پەیوەندییەكان لەگەڵ بەغدا، لە هەمووشیان گرنگتر، نەبوونی لێكتێگەیشتن و خۆدزینەوە لە بەرپرسیارێتی نیشتمانی، ئەمانە هەموو ئەو ئاستەنگانەن كە پێویستیان بە بڕیاری ئازایانە و یەكدەنگی هەیە بۆ تێپەڕاندنیان.

هێنانە كایەی گۆڕانكاریی ڕاستەقینە و بونیادنەر لە كۆمەڵگە و سیستمی سیاسیدا، پێویستی بە ئیرادەیەكی بەهێز و قوربانیدانی ڕاستەقینە هەیە. ئێمە لەسەر ئاستی سەركردایەتیی سیاسیی خۆمان، بەتایبەت لە لایەن جەنابی مامۆستا عەلی باپیر و ئەندامانی مەكتەبی سیاسی، وەك هێزێكی بەرپرسیار هەمیشە بە دڵسۆزییەوە ئەم ڕاستییەمان ڕاگەیاندووە. لەو پانێڵە گرنگەشدا كە لە شاری سلێمانی بەڕێوە چوو، بەڕێز مامۆستا بە ڕوونی ئاماژەی بە كێشە و گرفتە بنەڕەتییەكان كرد و داوای چارەسەری كردەنیی كرد.

ئێمە لەو بڕوایەداین كە ڕێككەوتنی لایەنەكان نابێت تەنیا لەسەر بنەمای دابەشكردنی دەستكەوت و پۆستەكان بێت، چونكە ئەو جۆرە سازشە كاتییانە نەك چارەسەر نین، بەڵكو ستەمێكی گەورەن كە لە هاووڵاتیان و پرۆسەی سیاسی دەكرێن، بەڵكو پێویستە لایەنەكان لەسەر چارەسەركردنی ڕیشەیی كێشەكان ڕێك بكەون و بە ڕاستگۆییەوە گوێ لە یەكتری بگرن. پرسیارە جددییەكە لێرەدا ئەوەیە: بۆچی هەمیشە وا بین كە چاوەڕێی لایەنی دەرەكی بكەین بۆ ئەوەی ڕێگەچارەمان پێ نیشان بدات، یان ناچارمان بكات بە لێكتێگەیشتن؟ بۆچی خۆمان ڕێز لە پێگەی یەكتر نەگرین؟ بێگومان بینینی نوێنەرانی لایەنە سیاسییەكانی هەرێمی كوردستان لە كۆبوونەوەیەكی هاوبەشدا، نموونەیەكی جوانی برایەتی و بەرپرسیارێتییە، چونكە خەڵك تەماشای سەركردە و نوێنەرەكانی خۆی دەكات و چاوەڕێی هەڵوێستی بەرپرسانەیان لێ دەكات. بۆ دەربازبوون لەم چەقبەستووییە سیاسییە، پێشنیاری ئێمە ئەوەیە كە بەڕێزان كاك مەسعود بارزانی و كاك باڤڵ تاڵەبانی، بەتایبەتی جەنابی كاك مەسعود بارزانی، نەخشەڕێگەیەكی گشتگیر و نیشتمانی دابڕێژن و پێشكەشی سەرجەم لایەنە سیاسییەكانی بكەن بەبێ جیاوازی. یەكەمین و گرنگترین خاڵ لەم نەخشەڕێگەیەدا دەبێت گێڕانەوەی متمانە بێت بۆ هاووڵاتیان، چونكە بەداخەوە لە ئێستادا متمانەی هاووڵاتی بە دامەزراوەكانی حكومەت، دەسەڵات و قەوارەی سیاسی لاواز بووە، ئەركی هەمووانە بە هەنگاوی كرداری بیسەلمێنین كە دڵسۆزی خەڵك و نیشتمانین، ئەمەش بێگومان پێویستی بە سازش و قوربانیدانی هێزە سیاسییەكان هەیە لە پێناو بەرژەوەندیی گشتیدا.

داواكاریی سەرەكیمان ئەوەیە ئەم نەخشەڕێگەیە بە ڕاوێژ و هاوبەشی لەگەڵ سەرجەم لایەنە سیاسییەكان گەڵاڵە بكرێت، تاوەكو لە ڕێگەی كۆبوونەوەیەكی فراوانەوە هەم هەڵوێستی ناوخۆییمان ڕوون بێت و هەم لە بەغداش یەك دەنگ و یەك هەڵوێست بین بۆ دیاریكردنی چارەنووسی گەلەكەمان. لە كۆتاییدا، ناكرێت و ڕێگەپێدراو نییە هێزی پێشمەرگە كە ساڵانێكی درێژە قوربانی دەدات، بە میلیشیا ناو ببرێت، یان چەك بكرێت و بخرێتە پاڵ سوپایەكەوە كە لە داهاتوودا ئەگەری هەیە دژی قەوارەی هەرێمەكەمان بەكار بهێنرێتەوە، پێویستە پاراستنی پێگە و شكۆی هێزی پێشمەرگە لە سەرووی هەموو ململانێیەكی سیاسییەوە بێت.