نیشتمان كەمال، ئەندامی مەكتەبی سیاسیی حزبی زەحمەتكێشانی كوردستانە و، یەكێكە لەو چالاكە سیاسییانەی كە بەردەوام لە بەرانبەر ڕووداوەكان هەڵوێستی سیاسیی خۆی هەبووە. لە گفتوگۆی ئەم جارەی «بازنەی گفتوگۆ»دا (پرۆسەی سیاسی لە هەرێمی كوردستان و ئاستەنگەكانی)، بەم جۆرە دید و بۆچوون و پێشنیارەكانی خۆی خستە ڕوو.

زۆر سوپاسی بازنەی گفتوگۆی بەشی ڕۆشنبیری و ڕاگەیاندنی پارتی دیموكراتی كوردستان دەكەم كە بۆ گفتوگۆكردن لەسەر ئەم پرسە گرنگە (پرۆسەی سیاسی لە هەرێمی كوردستان و ئاستەنگەكانی) ئەم گفتوگۆ فراوان و هەمەلایەن و ئاست بەرزەی ڕێكخستووە، خۆشحاڵم لەگەڵ ئەم كەسایەتی و سیاسەتمەدارانە لەم گفتوگۆیەدا بەشدارم و لەسەر ئەم پرسە هەستیارە بیر و بۆچوونی خۆم دەخەمە ڕوو.

بێگومان ئەو دۆخە چەقبەستووەی ئەمڕۆ لە هەرێمی كوردستاندا بەدی دەكرێت، بەرهەمی قۆناغی ئێستا نییە، بەڵكو ڕەگ و ڕیشەیەكی مێژوویی هەیە كە دەگەڕێتەوە بۆ یەكەمین ئەزموونی هەڵبژاردنی پەرلەمانی لە ساڵی ١٩٩٢دا، كاتێك لە سەرەتای دامەزراندنی ئەم قەوارەیەدا بڕیاری پەیڕەوكردنی سیستمی «پەنجا بە پەنجا» درا، لە ڕاستیدا بناغەی پرۆسەی دیموكراسی بە لاری دانرا، ئەو بڕیارە بە واتای نەخوێندنەوە و پشتگوێخستنی ڕای دەنگدەران و دەرئەنجامە ڕاستەقینەكانی سندووقی دەنگدان بوو. هەرچەندە لەو قۆناغەدا، بە هۆی بارودۆخی تایبەتی ناوچەكە و نەبوونی ئەزموونی پێشوو لە بەڕێوەبردنی دەوڵەتدا، جۆرێك لە لێكتێگەیشتن و سازش لە لایەن كۆمەڵگەوە هەبوو، بەڵام ئەمە نەبووە هۆی بنیادنانی سیستمێكی تەندروست. ئێمە وەك گەلی كورد بەهۆی نەبوونی مێژوویەكی سەربەخۆی دەوڵەتداری و دامەزراوەیی، نەمانتوانی پرۆسەی سیاسی و دیموكراسی بەو شێوازە مۆدێرنە پەیڕەو بكەین كە لە دەوڵەتە خاوەن مێژوو و سەقامگیرەكاندا پەیڕەو دەكرێت.

سەرەڕای ئەوەی هاووڵاتیان بە هۆی هەستیاریی بارودۆخەكەوە تێگەیشتنیان بۆ ئەم كەموكووڕییانە هەبوو، كەچی هێزە باڵادەستەكان، بەتایبەتی پارتی دیموكراتی كوردستان و یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان، ئەم دۆخەیان بۆ بەرژەوەندیی تەسك و پاراستنی هەژموونی حزبیی خۆیان قۆستەوە. ئەوەی ئەمڕۆ لە گۆڕەپانی سیاسیی هەرێمدا دەگوزەرێت، ململانێیەكی نیشتمانی، یان ستراتیژییەكی ڕوونی حوكمڕانی نییە، بەڵكو تەنیا شەڕی دابەشكردنی دەسەڵات و پشكپشكێنەی حزبییە. كاتێك لایەنە سیاسییەكان پێوەرە نیشتمانییەكان فەرامۆش دەكەن و تەنیا لەسەر بنەمای پشكی حزبی گفتوگۆ دەكەن، دەرئەنجامەكەی لاوازبوونی دامەزراوە گشتییەكان و زاڵبوونی بەرژەوەندیی تاقمێك بە سەر بەرژەوەندیی گشتیدا دەبێت.

بۆ ئێمەی هاووڵاتیان ڕوون بووەتەوە كە لە هەرێمی كوردستاندا، بڕیارە چارەنووسسازەكان لەسەر بنەمای ژمارەی دەنگەكان، یان كورسییەكانی پەرلەمان نادرێن، بەڵكو پێوەرە ڕاستەقینەكانی بڕیاردان بریتین لە مێژووی خەباتی چەكداری، هێزی سەربازی و پێگەی حزبەكان لە هاوكێشە ناوچەییەكاندا، ئەم دۆخە لە كاتێكدایە كە دۆسیەی كورد لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا لەگەڵ بەرژەوەندیی دەوڵەتانی دەوروبەردا یەك ناگرێتەوە، ئێمە لە جوگرافیایەكدا دەژین كە لە لایەن دەوڵەتانێكەوە گەمارۆ دراوین كە لە مێژوو و ئێستاشدا خاوەنی سیاسەتێكی نەیارانەن بەرانبەر بە مافەكانی گەلی كورد و مێژوویەكی تاڵ و پڕ لە ململانێمان لەگەڵ ئەم دراوسێیانەدا هەیە. تا ئێستا نە ئەو دەوڵەتانە ئامادەن هاوشێوەی كارەكتەرێكی نێودەوڵەتیی خاوەن سەروەری مامەڵەمان لەگەڵ بكەن و نە خۆشمان لە ناوخۆدا توانیمانە نموونەیەكی سەركەوتووی حوكمڕانیی باش، دادپەروەری و یاساكاری پێشكەش بكەین، كە ناچاریان بكات، ڕێز لە پێگەمان بگرن. لاوازیی پێگەی ناوخۆیی و نەبوونی دامەزراوەی نیشتمانیی یەكگرتوو، وای كردووە هەمیشە وەك كارتی فشاری سیاسی بەكار بهێنرێین، پێویستە بڕیاربەدەستانی هەرێم هەمیشە ئەو ڕاستییە لەبەرچاو بگرن كە لە نەبوونی حوكمڕانییەكی تەندروست و یەكڕیزییەكی ڕاستەقینەدا، هەرێمی كوردستان لە هاوكێشە نێودەوڵەتییەكاندا دەبێتە كارتی لاواز و بە ئاسانی دەكرێتە قوربانی، ڕێك بەو شێوازەی كە پێشتر لە ئەزموونی ڕۆژئاوای كوردستاندا بینیمان.

پرسیارێكی بنەڕەتی و جێگەی سەرنج لێرەدا ئەوەیە: بۆچی لە ڕابردوودا ئەمریكا فشاری دەكرد تا بەڕێزان مەسعود بارزانی و مام جەلال پێكەوە كۆ ببنەوە و ڕێككەوتن واژۆ بكەن، بەڵام ئێستا ناتوانێت، یان نایەوێت هەمان ڕۆڵ بگێڕێت؟ ئایا بارودۆخی ئێستای كورد لە ناوچەكەدا پێویستی بە هێزێكی دەرەكی هەیە تا فشارمان بۆ بهێنێت بۆ سەر مێزی گفتوگۆ، یان پێویستە بەرژەوەندییە نیشتمانی و نەتەوەییەكانمان ببنە هاندەری سەرەكی بۆ یەكڕیزی؟ ڕاستی ئەوەیە تا لە بیركردنەوەی حزبیی تەسك و خۆبەزلزانینی سیاسی ڕزگارمان نەبێت، ناتوانین هیچ هەنگاوێكی كرداری بەرەو پێشەوە بنێین. لەم چوارچێوەیەدا قسەكانی كاك ڕێباز و ئەو ددانپێدانانە ڕاشكاوانەیەی سەبارەت بە كێشە و ئاستەنگەكان خستیە ڕوو، هەنگاوێكی ئەرێنی بوو بۆ دەستنیشانكردنی بەشێك لە برینەكان، هیوادارم ئەم تێڕوانینە ببێتە هەڵوێستی فەرمی و گشتیی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان و تەنیا لە چوارچێوەی ڕایەكی شەخسیدا نەمێنێتەوە. هاوكات، پارتی دیموكراتی كوردستانیش بە هەمان شێوە پێویستی بە پێداچوونەوە، ڕەخنەگرتن لە خۆ و ددانپێدانانی هاوشێوە هەیە، تەنیا كاتێك هەردوو لایەنی سەرەكی بە قبووڵكردنی كەموكووڕییەكانی خۆیان دەست پێبكەن و كێشە ناوخۆییەكانیان بناسن، دەتوانن زەمینەیەكی ڕاستەقینە و دروست بۆ دیالۆگ و چارەسەركردنی تەنگژەكان بڕەخسێنن.

خاڵێكی دیكەی سەرەكی كە پێویستە ئاماژەی پێ بكەین، پەیوەستە بە ڕۆڵ و بەرپرسیارێتیی پارت و لایەنە سیاسییەكانی دەرەوەی یەكێتی و پارتی. چونكە ئێمە ئێستاش باوەڕمان وایە خاڵە هاوبەشەكانی نێوان پارتی دیموكراتی كوردستان و یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان بۆ ڕێككەوتن سەرەكی و زیاترن لە خاڵی ناكۆكیی نێوانیان كە لاوەكین، بۆیە ئەگەر ئیرادەیەك بۆ رێككەوتن هەبێت، ئەوا پرۆسەی سیاسیی دیموكراسی زۆر ئاسایی و سرووشتی دەچێتە پێشەوە، بەڵام ڕاستیی ڕووداوەكان ئەوەمان پێ دەڵێن كە لایەنەكانی دیكەش لە دروستبوونی ئەم بارودۆخە نالەبارەدا بە تەواوی بێبەری نین، لەماوەی ساڵانی ڕابردوودا لایەنە ئۆپۆزسیۆن و هێزەكانی دەرەوەی پارتی و یەكێتی نەیانتوانیوە لەسەر پڕۆژەیەكی نیشتمانیی هاوبەش ڕێك بكەون، ئەگەرچی پارتی و یەكێتی خاوەنی مێژوو، ستراتیژ و بەرژەوەندیی جیاوازن و ڕەنگە نزیكبوونەوەیان تا ڕادەیەك ئاڵۆز بێت، بەڵام پرسیارەكە لێرەدایە: بۆچی ئێمە كە لە دەرەوەی بازنەی دەسەڵاتی ئەوانداین، ناتوانین پێكەوە كۆ ببینەوە و بەرنامەیەكی كارا دابڕێژین، كە وەك كارنامەیەكی یەكگرتوو ببێتە هێزێكی فشاری ڕاستەقینە لەسەریان؟ ئەركی سەرشانی ئێمەیە بە ڕوونی پێیان بڵێین كە هەرێمی كوردستان موڵكی تایبەتی هیچ لایەن و دەستەبژێرێك نییە، بەڵكو نیشتمانی هەمووانە، ڕاستە ئەوان خاوەنی هێز و جەماوەر و دەسەڵاتی حوكمڕانین لە هەرێمدا، بەڵام هەر زیانێك بەر ئەم ئەزموونە بكەوێت، دەرەنجامەكەی بەسەر هەموو لایەكدا دەشكێتەوە. لە ئەگەری هەر شكستێكدا، پێش هەمووان خودی پارتی و یەكێتی زەرەرمەندی یەكەم دەبن و پێگە و دەسەڵاتیان لەدەست دەدەن، بەڵام لە كۆتاییدا گەل و نیشتمانیش بە گشتی دەبنە قوربانی، بۆیە ناكرێت تەنیا تەماشاكەر بین، دەبێت بەرپرسیارێتییە نیشتمانییەكەی خۆمان بگرینە ئەستۆ.

جێی تێڕامانە كە زۆرجار ڕەخنە لە پارتی و یەكێتی دەگیرێت كە لە بەغدا داوای مافە دەستوورییەكان دەكەن، بەڵام خۆیان لە ناوخۆدا جێبەجێی ناكەن، بۆیە پێویستە ئاوڕێك لە خۆشمان بدەینەوە، چونكە ئێمەش بە هەمان شێوە داوایان لێ دەكەین، بێ ئەوەی لەسەر ئاستی خۆمان هەنگاوی یەكگرتووانە و بەرپرسیارانە بنێین. لەم سۆنگەیەوە، ئەگەرچی پشكی شێری بەرپرسیارێتییەكە و ئەركە سەرەكییەكە دەكەوێتە سەر شانی پارتی و یەكێتی وەك دەسەڵاتدارانی یەكەم، بەڵام ڕزگاركردنی بارودۆخەكە ئەركێكی بە كۆمەڵە، كە دەبێ هەمووان پێكەوە پێیەوە پابەند بین.

ئەو پرسیارە جەوهەرییەی ئاراستەی پارتە ئۆپۆزسیۆنەكان و هێزەكانی دەرەوەی دەسەڵات دەكرێت، ئەوەیە كە بۆچی ناتوانن فشارێكی مەدەنیی كاریگەر و بەردەوام دروست بكەن؟ لە كاتێكدا بارودۆخی گشتیی هەرێم پێویستی بە هەڵوێستی ڕوون و كردارەكی هەیە، بۆچی فشارێكی ڕاستەقینە لەسەر لایەنە دەسەڵاتدارەكان (بە تایبەت یەكێتی و پارتی) نییە؟ بێگومان ئەمە ڕەخنەیەكی جددی و دروستە كە ڕووبەڕووی لایەنەكان دەبێتەوە.

لەم چوارچێوەیەدا، ئاستەنگی سەرەكی ئەوەیە كە بواری پێویست بۆ چالاكیی مەدەنی نەهێڵدراوەتەوە، ئێمە وەك لایەنگرانی چاكسازی و هاووڵاتییانی دڵسۆز، ئامادەییمان تێدایە لە پێناو مافە ڕەواكانماندا هەفتانە چەندین جار بڕژێینە سەر شەقامەكان، بەڵام واقیعەكە بە جۆرێكە كە پێش دەستپێكردنی هەر جووڵەیەك، هێزە ئەمنییەكان لە شوێنەكە جێگیر دەكرێن و ڕێگری لە هەر گردبوونەوە و ناڕەزایەتییەك دەكەن، ئەم ڕەفتارانە دەیسەلمێنن كە كایەی ئازادی لە هەرێمی كوردستاندا بە ڕادەیەك بەرتەسك كراوەتەوە كە خەریكە كۆمەڵگە بەرەو بێهیوایی دەبات.

ئەو ڕەخنە و دڵگرانییانەی دەریان دەبڕین، دژایەتیكردن نییە، بەڵكو لە سۆز، خۆشەویستی و دڵسۆزیمانەوەیە بۆ خاك، گەل و قەوارەی هەرێمەكەمان. ئاواتی گەورەی ئێمە ئەوە بوو كە لە دوای ڕاپەڕین و پرۆسەی ڕزگاری و پێكهێنانی حكومەتی خۆماڵی، كۆمەڵگەیەكی ئاسوودە، لەسەرپێ وەستاو لە ڕووی ئابوورییەوە، و خاوەن پێگەیەكی سیاسیی بەهێز بین، تاوەكو لەسەر ئاستی ناوچەكە و نێودەوڵەتی وەك قەوارەیەكی هاوشێوەی دەوڵەت مامەڵەمان لەگەڵدا بكرێت، بەڵام بەداخەوە ئێستا دەبینین دەستكەوتە مێژووییەكانمان بەرەو پاشەكشە دەچن، گوزەرانی خەڵك لە ناخۆشترین دۆخی خۆیدایە و ئەزموونی سیاسیی هەرێمەكەمان لەژێر هەڕەشەیەكی ڕاستەقینەدایە.

لەم سۆنگەیەوە، هەر دەستپێشخەرییەك كە بێتە ئاراوە، هەرچەندە ڕێز لە لایەنە ئەرێنییەكانی دەگرین، بەڵام ئەگەر نەتوانێت گرێ كوێرەی بنەڕەتیی كێشەكانی پێشوو بكاتەوە، تەنیا وەك مانۆڕێكی سیاسیی ڕووت دەمێنێتەوە و نابێتە هۆكارێك بۆ چارەسەری ڕاستەقینە، بۆیە پێویستە هەر هەنگاوێكی نوێ، ڕاستەوخۆ دەست بخاتە سەر كێشە جەوهەرییەكان و ئەو بەربەستانە لابدات كە پڕۆسەی چاكسازییان پەك خستووە، تاوەكو بتوانین لەسەر بنەمای بەرژەوەندییە نیشتمانییەكان حوكمڕانییەكی دروست و نیشتمانی بنیاد بنێین، نەك لەسەر بنەمای دابەشكاریی حزبی و پشككاریی سیاسی.