سالم تۆما كاكۆ، سیاسەتمەدار و ئەندامی پێشووی پەرلەمانی كوردستانە و ئەندامی مەكتەبی سیاسیی بزووتنەوەی ئاشووری دیموكراتی بووە، لە بواری كاری ڕێكخراوەكانی كۆمەڵگەی مەدەنیشدا ئەندامی چەندین ڕێكخراوی مەدەنی و ئایینی كریستیانی بووە. لە گفتوگۆی ئەمجارەی «بازنەی گفتوگۆ»دا (كوردستان لەناو گێژاوی شەڕێكی نەخوازراودا) بەمجۆرە دیدو تێروانین و بۆچوون و پێشنیارەكانی خستەڕوو.

 

زۆر سوپاسی بازنەی گفتوگۆی بەشی ڕۆشنبیری و ڕاگەیاندنی پارتی دیموكراتی كوردستان دەكەم بۆ ڕەخساندنی ئەم دەرفەتە و كۆكردنەوەی ئەم دەستەبژێرە سیاسییە لێهاتووە. كۆبوونەوەی ئێمە لەم ساتەوەختەدا، بۆ تاوتوێكردنی پرسێكی یەكجار هەستیار و چارەنووسسازە، ئەویش پێگەی كوردستانە لە ناو جەرگەی ئەو گێژاو و جەنگە نەخوازراوانەی ناوچەكەی گرتووەتەوە. خۆشحاڵم كە لێرەدا پێكەوە گفتوگۆ دەكەین و گوێبیستی سەرنج و دیدگا جیاوازەكان دەبین، سەبارەت بەو پێشهاتە سیاسی و سەربازییانەی كە بە كردەیی ڕوودەدەن. ئەو ڕووداوانەی كە ئێمە وەك لایەنێكی ڕاستەوخۆ دەستمان لە دروستكردنیاندا نییە، بەڵام كاریگەرییە كتوپڕەكانیان لەسەر ژیان و ئایندەمان ڕەنگ دەداتەوە.

لە جیهانی سیاسەتی هاوچەرخدا، هاوكێشەكان تەنیا لەسەر بنەمای بەرژەوەندییە باڵاكان دادەڕێژرێن. ئەگەر سەیری مێژوویەكی نزیك بكەین، دەبینین كاتێك بەرژەوەندییەكانی ئەمریكا و ئێران لە خاڵێكی دیاریكراودا یەكیان گرتەوە، وەك هاوپەیمانێكی ناڕاستەوخۆ دەركەوتن و لە ئەنجامی ئەو هەماهەنگییە بەرژەوەندیخوازانەیەدا، ئەمریكا عێراقی تەسلیمی هەژموونی ئێران كرد. بەڵام ئەمڕۆ دەبینین ڕێڕەوی سیاسەتی ئەمریكی بەرەو ئاراستەیەكی دیكە گۆڕاوە. واشنتۆن چیتر قبووڵ ناكات، هیچ هێزێكی ناوچەیی بە جۆرێك گەشە بكات، كە ببێتە هەڕەشە بۆ سەر ئاسایشی ئابووریی جیهانی. ئەمریكا خۆی بە «موختاری ئابووریی جیهان» دەناسێنێت و هەر جۆرە مەترسییەك بۆ سەر سەرچاوەكانی وزە و خۆراك، وەك هێڵی سوور دەبینێت و بە توندی بەرپەرچی دەداتەوە. ئەمە نیشانەی ئەوەیە كە جیهان لەسەر بنەمای هێز و پاراستنی ڕێڕەوە بازرگانییەكان بەڕێوە دەچێت.

ئەگەر باس لە جەوهەری بەرژەوەندییەكان بكەین، مێژوو پڕە لە نموونەی سەرسوڕهێنەر كە دەیسەلمێنن لە سیاسەتدا هیچ عاتیفەیەك بوونی نییە. لە كاتی جەنگی هەشت ساڵەی عێراق و ئێراندا، دەبینین ئیسرائیل و میسر بە شێوەی جیاواز چەكیان بە ئێران دەدا، لە كاتێكدا میسر بە ملیۆنان هاووڵاتیی لە ناو عێراقدا بوو و پەیوەندییەكی توندوتۆڵیشی لەگەڵ بەغدا هەبوو، بەڵام بەرژەوەندییەكانیان وای دەخواست چەك بدەنە هەردوولا. ئەمە گەورەترین وانەیە بۆ ئێمە؛ لە پەیوەندییە نێودەوڵەتییەكاندا «دۆستایەتی هەمیشەیی» بوونی نییە، بەڵكو تەنیا «بەرژەوەندی هەمیشەیی» هەیە. دەوڵەتان لەسەر ئەم ئەساسە پەیوەندییەكانی خۆیان دادەڕێژن و ئێمەش دەبێت بەم دیدگایەوە تەماشای دەوروبەرمان بكەین.

سەبارەت بە پێگەی هەرێمی كوردستان، وەك دیدگایەكی نیشتمانیی سەربەخۆ، پێویستە ستراتیژیەتێكی ڕوونمان هەبێت. ئەگەر دەمانەوێت خۆمان لەم ئاگر و ململانێیانە بەدوور بگرین و نەبینە سووتەمەنی جەنگی ئەوانی دیكە، دەبێت وەك یەك سەیری جەمسەرە ناكۆكەكان بكەین. بۆ من وەك هاووڵاتییەكی هەرێمی كوردستان، جیاوازییەكی ئەوتۆ نییە كێ كێشەی لەگەڵ كێ هەیە. ئەوەی بۆ من گرنگە، پاراستنی كیانەكەمانە. دراوسێیەكانمان واقیعی جوگرافیی ئێمەن و بەرژەوەندیی زۆرمان پێكەوە هەیە، لە هەمان كاتدا وڵاتانی پێشكەوتووی وەك ئەمریكاش هاوبەشی ستراتیژیی ئێمەن. مادام بڕیارمان داوە بێلایەن بین، كەواتە دەبێت سەیری هەردوولا بكەین، وەك هێزگەلێك كە لە دەرەوەی بازنەی بەرژەوەندییە تایبەتەكانی ئێمەن.

پێویستە پەیوەندییەكانمان لەسەر بنەمای «بەرژەوەندیی هاوبەش» و «ڕێزی دوولایەنە» بێت. نابێت ڕێگە بدەین دەستوەردان بكرێتە ناو كاروباری ناوخۆمان و لە بەرانبەریشدا ئێمە نابینە مەترسی بۆ سەر كەس. ڕاستە ڕەنگە ئێمە لە ڕووی سەربازییەوە ئەو توانایەمان نەبێت كە هەڕەشە لە دەوڵەتانی گەورە و ئیقلیمی بكەین، بەڵام ئەمە بەو مانایە نییە كە ئێمە لاوازین و دەبێت ڕێگە بدەین بچەوسێندرێینەوە. دەبێت هێزی خۆمان لە یەكدەستی و لۆژیكی سیاسیدا ببینینەوە.

كاتێك سەیری واقیعی عێراق دەكەین، ئێمە وەك هەرێمی كوردستان هێشتا بەشێكین لەم دەوڵەتە، بەڵام گرفتی سەرەكی ئەوەیە كە عێراق خۆی خاوەنی سەروەرییەكی تەواو نییە. دامەزراوەكانی عێراق، لە سەرۆكایەتییەكان و پەرلەمان و حكومەت، بەداخەوە نە خاوەنی بڕیاری سەربەخۆن و نە خاوەنی هەڵوێستێكی نیشتمانیی یەكگرتوون. لەم دۆخە پڕ لە ئاڵۆزییەدا، هەر لایەنەو دەیەوێت بە جۆرێك جێگەی خۆی بپارێزێت. زۆر كەس وا بیر دەكەنەوە، ئەگەر ئێمە لەگەڵ ئێران نەبین، دەبێت بۆردومان بكرێین، یان ئەگەر لەگەڵ ئەمریكا نەبین، سزا بدرێین. پەیامی من بۆ هەموو لایەك ڕوونە: ئێمە لەگەڵ هیچ لایەنێكتان نین دژی ئەویتر، ئێمە تەنیا لەگەڵ بەرژەوەندیی میللەتی خۆمانین.

ئێمە ئامادەی هەموو جۆرە هاوكارییەكی ئابووری و دۆستانەین وەك دراوسێ، بەڵام بە هیچ شێوەیەك نابینە بەشێك لە جەنگ. ناكرێت چاوەڕێمان لێ بكرێت هاوكاریی ئەمریكا بكەین دژی دراوسێكانمان، لە هەمان كاتدا توانای ئەوەشمان نییە ببینە بەشێك لە ئەجێندای سەربازیی ئێران. پێویستە هەموو لایەك ڕێز لەم بێلایەنییە بگرن و گوشارمان نەخەنە سەر. من لێرەم بۆ ئەوەی بژیم و وڵاتەكەم بونیاد بنێم، نەك بۆ ئەوەی ببمە لایەنگر لە شەڕێكدا كە تەنیا ماڵوێرانی بۆ گەلەكەمی لێ دەكەوێتەوە. هیوادارم ڕێز لەم ڕایەی ئێمە بگرن و كوردستان نەكەنە گۆڕەپانی یەكلاكردنەوەی ململانێ نێودەوڵەتییەكان.

بێگومان، لە نێوان ئێمە و كۆماری ئیسلامیی ئێراندا زنجیرەیەك بەرژەوەندیی قووڵ و مێژوویی هەن. گەلەكانمان ئاوێتەی یەكتر بوون و لە ئاستەكانی ئابووری، كۆمەڵایەتی و سیاسیشدا پەیوەندییەكی توندوتۆڵ كۆمان دەكاتەوە. بەڵام دەبێت ئەو ڕاستییە بڵێم: من لەو بەرەیە نیم كە بەرژەوەندییەكانم لەگەڵ ئێراندا بگاتە ئاستی هاوپەیمانیی سەربازی، بە جۆرێك كە هێزێكی گەورەی وەك ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا بكەمە دوژمنی سەرسەختی خۆم. ئەمە بژاردەیەك نییە كە بتوانین تەحەمولی لێكەوتە و باجە قورسەكانی بكەین.

لێرەدا پرسیار ئەوەیە: ئێمە لە ناوخۆی خۆماندا چۆنین؟ گرنگترین پێویستیی ئەم قۆناغە، ڕێكخستنەوەی ناوماڵی كورد و یەكدەنگییە. ئەگەر نەتوانین لەسەر یەك مێزی گفتوگۆ دابنیشین و بگەینە تێگەیشتنێكی هاوبەش، چۆن دەتوانین لەبەردەم باهۆزە دەرەكییەكاندا خۆمان ڕابگرین؟ جیاوازیی بیروڕا مافێكی سرووشتییە، بەڵام نابێت ناكۆكیی من لەگەڵ دیدگای تۆ ببێتە هۆی دژایەتیكردن و سڕینەوەی یەكتر. من هەرگیز پێم خۆش نییە هیچ لایەنێك (چ ئێران بێت یان ئەمریكا)، بۆردومان بكرێن، چونكە لە هەر جەنگێكدا مرۆڤی بێتاوان دەبنە قوربانی و بەرژەوەندیی گشتیی گەلان تێكدەچێت. ئەوەی لە كاتێكی كەمدا دەڕووخێت، پێویستی بە دەیان ساڵە بۆ ئەوەی دووبارە بنیاد بنرێتەوە.

ئەگەر بە وردی سەیری هاوكێشەكان بكەین، دەبینین سیستەمی سیاسیی ئێران نزیكەی ٤٧ ساڵە كار بۆ ئەم ڕۆژە دەكات و خۆی لە ڕووی چەك و تەكنەلۆژیاوە بۆ جەنگێكی لەم شێوەیە ئامادە كردووە. لە بەرانبەریشدا، ئەمریكا لەو ڕۆژەی عێراقی تەسلیمی هەژموونی ئێران كرد، پێشبینیی ئەم پێكدادانەی دەكرد. هەردوو جەمسەرەكە خۆیان بۆ ئەم ڕووبەڕووبوونەوەیە حازر كردووە، بەڵام مەترسییە گەورەكە ئەوەیە كە ئێمە ببینە قوربانیی ئەم ململانێیە و باجی جەنگێكی نەخوازراو بدەین.

ئەی ڕۆڵی دامەزراوەكانی ئێمە لەم نێوەندەدا چییە؟ بەداخەوە، حزبەكانمان زیاتر بە ململانێ ناوخۆییەكانی خۆیانەوە سەرقاڵن. پەرلەمان وەك بەرزترین دەزگای تەشریعی لە گۆڕەپانەكەدا غائیبە و حكومەتیش بەبێ پەرلەمانێكی كارا و پشتیوان، وەك جەستەیەكی پەككەوتەی لێدێت. كاتێك دەزگا فەرمییەكان دەستەوەستان دەبن، پێویستە لە ڕێگەی مینبەرە ئایینی و میدیاییەكانەوە كار بۆ هێوركردنەوەی دۆخەكە بكەین. نابێت ڕێگە بدەین ناكۆكیی وڵاتانی دەرەكی، خێزان و كۆمەڵگەی ئێمە بەسەر دوو بەرەی دژبەیەكدا دابەش بكات.

ئەمڕۆ تەواوی سێكتەرەكانمان، لە ئابوورییەوە تا كۆمەڵایەتی، لەژێر كاریگەریی نەرێنیی ئەم ئاڵۆزییانەدان. ئەركی ئێمەیە بە كەمترین زیان خۆمان لەم گێژاوە بەدوور بگرین. پەیامی ئێمە بۆ دراوسێكانمان دەبێت ڕوون بێت: ئەوەی كە ئەگەر ئێمە لەگەڵ بۆچوونی ئێوە نین، بەو مانایە نییە كە دوژمنی ئێوەین. هەرێمی كوردستان نابێت ببێتە گۆڕەپانی یەكلاكردنەوەی كێشەكان و نابێت لەبەر جیاوازیی هەڵوێست، خاك و خەڵكەكەمان ڕووبەڕووی بۆردومان و هەڕەشە ببنەوە. ئێمە تەنیا دەمانەوێت بەرژەوەندیی باڵای میللەتەكەمان بپارێزین.