باپیر كامەلا سكرتێری پارتی ڕەنجدەرانی كوردستانە و خاوەنی بڕوانامەی بكالۆریۆسە لە یاسا و لە سێ خولی پەرلەمانی كوردستان پەرلەمانتار بووە و ئەندامی لێژنەكانی «كاروباری پێشمەرگە و شەهیدان و قوربانیانی جینۆساید و، دەستپاكی» بووە. لە گفتوگۆی ئەمجارەی «بازنەی گفتوگۆ»دا (یەكبوونی كورد لەناو گۆڕانكارییەكانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا) زۆر ڕاشكاوانە و لەسەر پاشخانی ئەزموونێكی سیاسیی كەڵەكەبوو، بەم جۆرە دید و تێڕوانین و پێشنیارەكانی خۆی خستەڕوو.

 

 

زۆر سوپاس بۆ بەشی ڕۆشنبیری و ڕاگەیاندنی پارتی دیموكراتی كوردستان كە لەم كاتە هەستیارەدا ئەم هەموو دەستەبژێرە جیاوازەی لەسەر ئاستی هەرێمی كوردستان و پارچەكانی دیكەی كوردستان پێكەوە كۆكردووەتەوە بۆ ئەوەی گفتوگۆ لەسەر پرسێكی زۆر گرنگ بكەین كە ئەویش پرسی «یەكبوونی كوردە لەناو گۆڕانكارییەكانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا».

هەر بۆیە لەم دانیشتنە پڕ بایەخەدا، كە كۆبووینەوەتەوە بۆ گفتوگۆكردن لەسەر پرسێكی یەكجار هەستیار و چارەنووسساز كە پەیوەستە بە ئایندەی نەتەوەكەمان و دواڕۆژی گەلی كوردستان، دەبێت بزانین كە ئەم باسە تەنیا سنوورێكی جوگرافیی تەسك ناگرێتەوە، بەڵكو گشتگیرە و هەموو پێكهاتەكان و تەواوی پارچەكانی كوردستان لەخۆ دەگرێت. ئێمە لە بەردەم وەچەرخانێكی مێژوویی گەورەداین كە پێویستی بە وردبوونەوە و خوێندنەوەی واقیعییانە هەیە بۆ هەموو ئەو ئالنگارییانەی ڕووبەڕوومان دەبنەوە.

كاتێك باس لە یەكڕیزی و یەكهەڵوێستی نەتەوەیی دەكەین، بێگومان نموونەی هەرە دیار و زیندوو، ئەو هەڵوێستە بوو كە كورد بە یەك دەنگ و یەك ڕەنگ لە ڕووداوەكانی ڕۆژاوای كوردستاندا نیشانی دا. لەوێدا كورد توانی بۆ بەرگریكردن لە گەلێكی مەزڵووم هەستێتە سەر پێ و دەنگی خۆی بگەیەنێتە جیهان. گومان لەوەدا نییە كە سەركردایەتیی سیاسیی كورد و لە پێش هەموویانەوە، جەنابی كاك مەسعود بارزانی، ڕۆڵێكی مێژوویی و یەكلاكەرەوەیان لە ڕۆژئاوا هەبوو. هەروەها بەڕێز سەرۆكی هەرێمی كوردستان كاك نێچیرڤان بارزانی ڕۆڵكی گرنگی هەبوو بە هەوڵە دیپلۆماسی و سیاسییەكانی لە ئاستی نێودەوڵەتی و هەرێمی بۆ ڕاگرتنی داگیركاری و گەیشتن بە ڕێككەوتنی سیاسی و بەڕێز سەرۆكی حكومەتی كوردستانیش كاك مەسرور بارزانی دەستی واڵا كرد، بۆ گەیاندنی هاوكاریی بێ سنوور بۆ ڕۆژئاوا و ڕێگریكردن لە كارەساتی مرۆیی. ئەم ڕۆڵە تەنیا پەیوەست نییە بەم چەند ساڵەی دوایی، بەڵكو كاتێك سەیری مێژوو دەكەین، دەبینین سەرۆك بارزانی هەمیشە ڕۆڵی پێشەنگی هەبووە لە یەكڕیزیی نیشتمانی.

ئەم یەكەهەڵوێستییە هەمیشە لە ناخی ئەم نەتەوەیەدا هەبووە، بەڵام پێویستی بە جووڵاندن و دەستپێشخەری هەبووە. هەرچەندە زۆر جار هەوڵ دەدرێت وا پیشان بدرێت كە خەڵك بێ ئومێد بووە و ئینتیمای نیشتمانی لاواز بووە، بەڵام من هەمیشە پێچەوانەی ئەمە بیرم كردووەتەوە، تەنانەت لە ناو حزبەكەی خۆشمدا هەمیشە دەمگوت ئاستی هەستی نیشتمانی و هۆشیاریی گەلەكەمان زۆر لەوە بەرزترە كە لە كۆڕ و كۆبوونەوە كۆمەڵایەتی و سیاسیەكاندا باس دەكرێت، بەم شێوەیە دەربڕینم كردووە، ئاستی هەستی نیشتمانی و وشیاریی نەتەوەیی گەلەكەمان زۆر لەوە بەرزتر و قووڵترە كە لە ناوەندە سیاسییەكاندا باس دەكرێت. كێشەكە لە خەڵكدا نییە، بەڵكو پارتە سیاسییەكانن كە بە ناكۆكی و ململانێیە ناتەندروستەكانیان، دەبنە بەربەست لەبەردەم دەركەوتنی ئەو هەستە پاك و بێگەردەی كە لە ناخی هەموو كوردێكدا هەیە. دەستپێشخەرییەكەی جەنابی سەرۆك بارزانی بۆ ڕێگریكردن لە داگیركاریی ئەو ناوچانەی بە دەستی كوردەوە بوون، جارێكی دی ئەو ڕاستییەی سەلماند هەركاتێك بزوێنەر و مشوورخۆرێك هەبێت، هەموو گەل بۆ پرسی نەتەوەیی ئامادەیە و لەگەڵیدایە.

هاوكات لەگەڵ ئەم ڕۆڵە گرنگەی سەركردایەتیی سیاسیی كوردستان، لە هەمان كاتدا ڕاگەیاندنی كوردی بە هەموو كەناڵ و میدیا و سۆشیال میدیا و ئاراستە جیاوازەكانیەوە ڕۆڵێكی گرنگیان گێڕا. لێرەدا مەبەستم تەرەفگیری بۆ كەناڵێكی دیاریكراو نییە، بەڵكو هەموو میدیای هێزە سیاسییەكان جێگەی دەستخۆشین كە توانییان لەو كاتەدا هەستی نەتەوەیی بورووژێنن. هەروەها دەبێت ئاماژەی تایبەت بە دەزگای خێرخوازیی بارزانی بكەین. من لێرەدا نەك وەك برادەرێك بۆیان، بەڵكو وەك چاودێرێك كە دەمویست پێشتریش دەستخۆشییان لێ بكەم، دەڵێم كە ئەوان لە سێ وێستگەی گرنگدا هەستی نەتەوەییان بە كردار نیشان دا:

یەكەم: لە كاتی ڕووداوی بوومەلەرزەكەی باكووری كوردستان، كە ڕۆڵێكی یەكجار مەزنیان دی.

دووەم: لەو هەڵوێستە مرۆیی و نایابەی كاتی هاتنی لافاوی چەمچەماڵ نیشانیان دا لەمپەری دیكەیان لابرد و سنوورە دەستكردەكانیان شكاند و نیشانیان دا كە سلێمانی و هەولێر و دهۆك یەك جەستەن.

سێیەم: لەكاتی ڕووداوەكانی ڕۆژئاوای كوردستان، گەیاندنی هاوكارییەكان بە لێقەوماوان لە ماوەی كەمتر لە ٢٤ كاتژمێر وەك تاكە ڕێكخراوی خێرخوازی پێشەنگ لە فریاكەوتن .

ئەم جۆرە كارانە كاریگەریی ڕاستەوخۆیان كردە سەر تاك بە تاكی كۆمەڵگە و هاندەر و پاڵنەر بوون بەرەو هاوهەڵوێستی و یەكانگیریی نیشتمانی و هاوڕیزی.

بەراوردێكی مێژوویی لە هێز و وشیاریدا

 بۆ ئەوانەی گومانیان لە ئاستی وشیاری نەتەوەیی هەیە، من بە بەڵگەوە پێچەوانەكەی دەسەلمێنم. با بگەڕێینەوە بۆ پێش ڕاپەڕین. ئیمە تەنیا پێنج بۆ شەش هەزار پێشمەرگەی فعلیمان هەبوو لە شاخ و ناوچە جیاوازەكاندا، لە كاتێكدا ڕژێمی بەعس خاوەنی ٤٠٠ بۆ ٥٠٠ هەزار چەكدار بوو. كەچی ئەمڕۆ، ئێمە خاوەنی زیاتر لە ٢٠٠ هەزار پێشمەرگەین. ئەم بازدانە گەورەیە لە ژمارەی پێشمەرگە و گۆڕانی سوپای داگیركەر بۆ سوپای نیشتمانی، بەڵگەی حەتمی بەرزبوونەوەی ئاستی وشیاریی نەتەوەییە. حكومڕانی و ڕاگەیاندنی كوردی كاریگەرییان هەبووە، تەنیا ئەوەی پێویستە ئەوەیە كە ئەم وشیارییە ببووژێندرێتەوە. ئەگەر ناكۆكییە سیاسییەكان نەبن، زەمینەی یەكگرتوویی زۆر لەبارتر دەبێت.

خوێندنەوەیەك بۆ ڕابردوو و ئایندە: وانەكانی ساڵی 1986

بۆ ئەوەی بەرەو ئایندەیەكی گەش بڕۆین، پێویستمان بە پێداچوونەوەیەكی ورد هەیە. دەستكەوتی مەزنی ڕاپەڕینی بەهاری ١٩٩١ و دروستبوونی ئەم قەوارە سیاسییە، بەرهەمی ساڵی ١٩٨٦ بوو. لەو ساڵەدا، بە دەستپێشخەری خوالێخۆشبوو كاك ئیدریس بارزانی، ئاشتەواییەكی گشتی لە نێوان هێز و لایەنە سیاسییەكانی كوردستانی عێراق دروست بوو، كە بوو بە بەردی بناغەی «بەرەی كوردستانی». ئەوەی ئەمڕۆ دە‌یبینین، دووبارەبوونەوەی هەمان هەلومەرجی نێودەوڵەتییە كە ڕێگە بۆ دەستكەوتی گەورەتر خۆش دەكات، بەتایبەت بۆ ڕۆژهەڵاتی كوردستان.

ئەگەر سەیری مێژووی دوای جەنگی یەكەم و دوەەمی جیهانی بكەین، دەبینین كوردستان دابەش كرا. پاشان قۆناغی جەنگی سارد و سیستەمی دوو جەمسەری هاتە ئاراوە. لە ساڵی ١٩٩٠دا، كاتێك جیهان بوو بە یەك جەمسەری، كورد توانی لە سایەی بڕیارە نێودەوڵەتییەكان بەتایبەتی كارپێكردنی بەندی حەوتەم لە ئەنجومەنی ئاسایشی نێودەوڵەتی كە توانی نەفەسێك بدات و عێراق لە كوێت بە زەبری هێز دەربكرێت، كە ئەوە زەمینەی ڕاپەڕینی خۆش كرد. لەو كاتەوە پەیماننامەی سایكس-پیكۆ بەردەوام كاڵ بوونەوە و هەڵوەشانەوە.

دواتر قۆناغی شەڕی ئابووری كە لە ساڵی ٢٠٠٨ دەستی پێكرد. چین هەوڵی دا ببێتە زلهێزی ئابوری و نزیكەی ٥٩٨ ملیار دۆلاری وەبەرهێنان كرد لە فەنزۆێلا، بەڵام ئەم پڕۆژەیە ڕووبەڕووی خەسارەتێكی مەزن بووەوە. لە ساڵی ٢٠١٨وە ململانێیەكی چڕ هەبوو بۆ دروستكردنی جیهانێكی «فرە جەمسەری»، كە لە دوای كۆرۆنا و شەڕی ئۆكرانیا زیاتر دەركەوت. بەڵام، وەك لە ڕووداوەكانی ڤێنزوێلا و گرتن و ڕفاندنی سەرۆكی ڤەنزۆێلا لە ناوچەكەدا بینیمان، ئەو فرە جەمسەرییە شكستی هێنا و پاشەكشەی كرد. من بە دڵنیاییەوە دەڵێم، ئەمریكا وەك تەنیا هێز و جەمسەر لە جیهاندا بە تەنیا بڕیار دەدات و بۆ ٥٠ ساڵی دیكەش گەڕاوەتەوە وەكو تاكە جەمسەر. دوای شەڕی ئۆكرانیا و ڕووداوەكانی ٧ی ئۆكتۆبەر، ئەوروپا و ئەمریكا گەیشتنە ئەو بڕوایەی كە دەبێت دەست بەسەر جومگە هەستیارەكانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا بگرنەوە.

ئەم ململانێ نێودەوڵەتییە گەیشتووەتە قۆناغێك بەتایبەتی كە لە گۆڕانكارییەكانی ئەم دواییە شەڕی ئەمریكا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران دەیبینین، گۆڕانكاری ڕیشەیی لە ناوچەكەدا بووەتە شتێكی حەتمی، لەم گۆڕانكارییە گەورەیەدا، كورد لە ڕۆژهەڵاتی كوردستان تەنیا هێزی ئامادە و كارایە. ئۆپۆزسیۆنی فارس و پێكهاتەكانی دیكەی ئێران و لایەنەكانی دیكە لە تاران دوورن و هیچ بوونێكیان لەسەر سنوورەكان نییە، بۆیە حەتمەن پشتیوانی لە هێزی كورد دەكرێت. ئەمەش شەڕەكە بەرەو قۆناغێكی گەرمتر دەبات و ئومێدێكی گەورە هەیە كە پانتاییەكی فراوانی خاكی كوردستان ڕزگار بكرێت. ئەوەی كە چۆن لەم پانتایی خاكە قەوارەیەك جێگیر دەبێت، دەكەوێتە سەر هەوڵەكانی مانگ و ڕۆژانی داهاتوو.

سەرۆك بارزانی. تاكە ئومێدی كوردە

لە ناو ئەو ئاڵۆزی و تێكچڕژانە، كورد زیاتر لە هەر كاتێك پێویستی بە جەنابی سەرۆك مەسعود بارزانی هەیە. سەرۆك بارزانی ئێستا تەنیا سەرۆكی پارتی نییە، بەڵكو تاكە ئومێدی نەتەوەییە كە بۆ كورد مابێتەوە. لەناو سەركردە دیارەكانمان، دكتۆر قاسملوو شەهید بوو، مام جەلال (خودا لێی خۆش بێت) كۆچی دوایی كرد، عەبدوڵڵا ئوجەلانیش لە بەندیخانەدایە و ناتوانێت دەورێكی فعلی هەبێت. كەواتە سەرۆك بارزانی، بەو مێژوو و ئەزموونە گەورەیەی خۆی و بنەماڵەكەی، جێگای ئومێدی هەموو كوردە و دەبێتە پشتیوانێكی مەعنەوەیی مەزن بۆ بزووتنەوەی سیاسی لە ڕۆژهەڵاتی كوردستان، كە ئێستا لە ورووژانێكی گەورەدایە. دڵنیام كە جەنابی سەرۆك بارزانی ئەو ڕۆڵەی لە ڕۆژئاوای كوردستان دیتی، لە داهاتوودا لە بەشەكانی دیكەی كوردستان ئەو ڕۆلە مێژووییە دەبینێت.

ئەوەی لێرەدا دەمەوێت چڕی بكەمەوە، ئەوەیە كە پارتی دیموكراتی كوردستان و یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان دەبێت لەم كاتەدا زیاتر لێك نزیك ببنەوە و ببنە بناغەی ئاشتی و تەبایی سیاسی و هاوڕیزیی نیشتمانی. یەكبوونی ئەوان لە باشوور، وەلامگۆی هەموو ئەو گۆڕانكارییانە دەبێت كە لە عێراقدا ڕوو دەدەن. من بە دڵنیاییەوە پێتان دەڵێم، ئەم گۆڕانكارییانە تەنیا عێراق ناگرێتەوە، بەڵكو ئێران و سووریا و توركیاش دەگرێتەوە. بێگومان لە ئێستادا ڕۆژهەڵاتی كوردستان بەرەو قۆناغێكی نوێ دەچێت، هاوشێوەی بەهاری ساڵی ١٩٩١ی هەرێمی كوردستان دێتە ئاراوە، ئەوجا وەك كەسێك كە لەناو جەرگەی ڕووداوەكانەوە هاتووم، ئەمە وەك زەروورەتێكی مێژوویی دەبینم.

لەم دەرفەتەدا و بۆ ئەوەی ئەو دیدگایانەی هەڵوەستەم لەسەركردن و ببنە واقیع و كاری لەسەر بكرێت، ئەم پێشنیارانە دەخەمە ڕوو:

• پێویستە پارتی دیموكراتی كوردستان و یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان هاوشێوەی ساڵی ١٩٨٦ لاپەڕەیەكی نوێ هەڵبدەنەوە و ببنە چەتری كۆكەرەوەی هەموو هێزەكان بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی گۆڕانكارییەكانی عێراق و ناوچەكە.

• پێویستە جەنابی سەرۆك بارزانی وەك گەورەی هەموو لایەك سوود لە پێگەی سیاسی و كۆمەڵایەتی مێژوویی ببینرێت لە ئاستی نێودەولەتی.

• داڕشتنی پلانێكی نیشتمانی بۆ پشتگیریكردنی بزووتنەوەی سیاسی لە ڕۆژهەڵاتی كوردستان، نەك تەنیا لە ڕووی مەعنەوییەوە، بەڵكو لە ڕووی ڕێكخستنی جەماوەری و ئیداری و سیاسییەوە بۆ قۆناغی دوای ڕژێمی ئێران.

• پێویستە هێزی پێشمەرگەی كوردستان، بكرێتە هێزێكی دامەزراوەیی یەكگرتوو كە تەنیا فەرمان لە دامەزراوەی نیشتمانی وەربگرن، بۆ ئەوەی ببنە قەڵغانێكی پۆڵایین بۆ هەر ئەگەرێكی نەخوازراو.

• گرنگە ڕاگەیاندنی كوردی لە ململانێی حزبییەوە بگۆڕدرێت بۆ میدیایەكی هۆشیاركەرەوە، كە كار لەسەر بەهێزكردنی ئینتیمای نیشتمانی و وەڵامدانەوەی جەنگی دەروونیی نەیاران بكات.

• بەو پێیەی ئەمریكا وەك هێزی یەكەم گەڕاوەتەوە، دەبێت كورد وەك هاوپەیمانێكی ڕاستەقینە و متمانەپێكراو لە ناوچەكەدا خۆی نیشان بدات بۆ پاراستنی دەستكەوتەكان لە سووریا و عێراقدا.

• پشتگیریكردنی دەزگای خێرخوازیی بارزانی و دەزگاكانی دیكەی خێرخوازی بۆ ئەوەی پانتایی كارەكانیان لە باكوور و ڕۆژاوا و ڕۆژهەڵات فراوانتر بكەن، وەك ئامرازێك بۆ پتەوكردنی پەیوەندیی نێوان بەشەكانی كوردستان و پتەوكردنی پردی پەیوەندییەكان و پێكەوە كاركردن و هاوكاریكردن.