گروپی قەیرانی نێودەوڵەتی، قەیرانەكان چارەسەر دەكات یان دوایاندەخات؟ رەنگە ئەوە گرنگترین پرسیار بێ‌ كە لەو گروپەی بكەین لەبارەی رۆژئاوای كوردستان یان باشووری كوردستان و وەڵامەكەی لە یوست هیلتەرمان، بەڕێوەبەری خۆرهەڵاتی ناوەڕاست و باكووری ئەفریقیای ئەو گروپە وەربگرین.

رووداو: ئێوە ماوەیەك لەمەوبەر لە رۆژئاوای كوردستان بوون، ئایندەی ئەوێ‌ چۆن دەبینن؟

رەوشی رۆژئاوای كوردستان هاوشێوەی رەوشی هەرێمی كوردستانە لە 1991


هیلتەرمان: ئەمە دووەم سەردانم بوو بۆ رۆژاڤا لە ساڵی رابردوودا. رەوشی ئەوێ هاوشێوەی رەوشی 1991ی ئێرەیە. خەڵكی ئەوێ لە سەقامگیرییەكی رێژەییدا دەژین، بەڵام بێبەشن لە خزمەتگوزارییە بنەڕەتییەكان و لەلایەن یەك حیزبەوە حوكمڕانی دەكرێت كە پەیەدەیە. بێگومان لە كوردستانی عێراق ئەوكات دوو حیزبی حوكمڕان هەبوون: یەكێتی و پارتی. شتێكی روونە كە ناوچەكە بۆ ماوەیەكی زۆر فەرامۆشكراوە و ئێستا لە چاوەڕوانی داهاتوویەكی باشتر و بووژانەوەدایە. ناوچەكە نەوتی هەیە و بەرهەمی كشتوكاڵی لێیە. بەهیوای باشبوونی رەوشی سووریا كە سوودی بۆ خەڵكی رۆژئاڤاش دەبێ و ژیانیان باشتر دەبێت.

رووداو: هاوكات لەگەڵ سەردانەكەی ئێوە كۆمەڵێك بارەگا سووتێنران، هەندێك سەركردەی حیزبەكانی ئەنەكەسە دەستگیركران، دۆخەكە بەرەو كوێ‌ دەڕوات بەو شێوازە؟

هیلتەرمان: لە رۆژاڤا، لە رووی سیاسییەوە پێویستە زۆر شت گۆڕانكارییان تێدا بكرێت. روونە كە ئێستا ئەو حیزبەی لەڕووی سەربازییەوە كۆنترۆڵی ناوچەكەی لەدەستە، حوكمڕانی لەگەڵ پارتەكانی دیكە بەش ناكات. لەوێ، لەگەڵ پارتی دیموكراتی سووریا و پارتەكانی دیكە كۆبوومەوە. بەڵێ، ئێستا ئەوان بە كاتێكی زۆر سەختدا تێدەپەڕن. بەڵام پێموایە بۆ چارەسەركردنی كێشەكانی نێوان پەیەدە و حیزبەكانی دیكە، پێویستە لێكتێگەیشتن هەبێت لە نێوان هەرێمی كوردستان و پەكەكە لە قەندیل.

ئەمریكا هەندێك هاوپەیمانێتی سەیری كردووە بۆ نموونە لەگەڵ یەپەگە


رووداو: لە پەیەدەتان نەپرسی بۆچی هاوبەشی ناكەن لەگەڵ حیزبەكانی دیكە؟

هیلتەرمان: سەرەتا، لەڕووی ئەمنییەوە، ئەوان چوار پێنج ساڵە كۆنترۆڵی ناوچەكەیان لەدەستە. ئەوان تاكە لایەنن كە توانیویانە ئاسایش بەرقەرار بكەن. نایانەوێ هیچ حیزبێكی دیكە لە عێراقەوە یان هەر وڵاتێكی دیكەوە كۆنترۆڵی ئەو ناوچانەی سووریا بكات. ئێمە لەگەڵ پەیەدە باسی گرنگیی بەشداركردنی لایەنەكانی دیكەمان كردووە نەك تەنیا لە كۆنترۆڵی سەربازی، بەڵكو دەسەڵاتی سیاسی. چونكە راستییەكە ئەوەیە ئەوان ئەزموونی شەڕی گەریلاییان هەیە لە شەڕی دژی توركیا، بەڵام بۆ بەڕێوەبردن و حوكمڕانیی خەڵك باش نین، ئەوان فێری ئەوە نەكراون. بۆیە پێویستە هەماهەنگی لەگەڵ خەڵك و پسپۆڕە لۆكاڵییەكان بكەن كە مەشقیان پێكراوە. بەڵام بە داخەوە لەبەرئەوەی ئەوان كۆنترۆڵی سیاسییان بەدەستە، هەروەها خاوەنی ئایدیۆلۆژیایەكن كە زۆر كەس قبوڵی ناكات، زۆر لەوانەی خاوەن ئەزموونی بەرێوەبردنن ئامادەنین ئایدیۆلۆژیاكە قبوڵ بكەن. پێویستە ئەمە بگۆڕێت.

پەیەدە بۆ بەڕێوەبردن و حوكمڕانیی خەڵك باش نین


رووداو: وەڵامی پەیەدە چی بوو كە بۆچی تاكڕەوانە حوكمی رۆژئاوا دەكەن؟

هیلتەرمان: پەیەدە هەست دەكات گەمارۆدراوە، لە بەری عێراق و هەرێمی كوردستان لەلایەن پارتییەوە، هەروەها لەلایەن توركیاوە كە دوژمنی پەكەكەیە. پەكەكە پەیوەندیی باشی لەگەڵ رژێمی سووریاش نییە. كەواتە لەبەرئەوەی هەست بە گەمارۆدران دەكات، ترسی هەیە دەسەڵات لەگەڵ لایەنەكانی دیكە بەش بكات. پێموایە بۆئەوەی بگەینە رێككەوتنێكی سیاسی، سەرەتا پێویستە پەیەدە هەست بكات كە هیچ بژارەیەكی نییە جگە لە رێككەوتن لەگەڵ لایەنەكان. بەڵام رەنگە لەگەڵ هەرێمی كوردستان رێكنەكەوێت، بەڵكو لەگەڵ رژێمی سوریا و رووسیا رێكبكەوێت، بۆیە رەنگە هاوبەشیكردنی دەسەڵات روونەدات. پێموایە پێویستە گوشاری بخەینە سەر بەو ئاراستەیە، نەك تەنیا فشاری سەربازی، بەڵكو لەڕێی پاڵنەری ئەرێنییەوە.

رووداو: ئێوە بەرپرسانی ئەمریكاتان بینیوە و لەبارەی پەیەدە و هەرێمی كوردستان قسەتان لەگەڵ كردوون، رای ئەوان لەوبارەیەوە چییە؟

پەیەدە ترسی هەیە دەسەڵات لەگەڵ لایەنەكانی دیكە بەش بكات


هیلتەرمان: ئەمریكا خۆی خستووەتە نێو گێژاوێكەوە، لەبەرئەوەی ئامانج و بەرژەوەندیی یەكەمی ئێستای لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست شەڕكردنە لە دژی داعش. هەموو سەرچاوەكانی خۆی لەو پێناوەدا بەكاردێنێ، بۆیە هەندێ جار دەچێتە ناو هاوپەیمانێتی سەیرەوە. بۆ نموونە ئەمریكا بووە بە هاوپەیمانی یەپەگە كە سەر بە پەكەكەیە. پەكەكەش لە روانگەی حكومەتی ئەمریكاوە رێكخراوێكی تیرۆریستە.

لەهەمان كاتدا ئەمریكا پەیوەندییەكی بەهێز و درێژخایەنی لەگەڵ هەرێمی كوردستان و حیزبەكانی ئێرە هەیە. پێویستە هاوسەنگی لەنێوان هەردوولا رابگرێت، هەروەها لەگەڵ توركیاش كە هاوپەیمانی ناتۆیە. كەواتە ئەمریكا لە هەڵوێستێكی سەختدایە و هەوڵ دەدات هەموو لایەنەكان بەجۆرێك دڵخۆش بكات. هاوكاری سەربازیی یەپەگە دەكات بۆئەوەی بتوانێ شەڕی داعش بكات لە رەققە و منبج و دێرەزوور. ئەوە بەشێكە لە راگرتنی هاوسەنگییەكە، بەڵام هەر لەگەڵ كۆتایی شەڕی داعش، ئەمریكا دەكشێتەوە، ئەوكات كورد پێویستی بەوە دەبێت خۆی چارەسەرێك بۆ كێشەكانی بدۆزێتەوە.

ئەمریكا وەكو كۆمپانیایەكی ئەمنی مامەڵە لەگەڵ یەپەگە دەكات

رووداو: هەروەكو خۆت دەڵێی ئەوە كۆنتراكتێكی جەنگییە لە نێوان ئەمریكا و یەپەگە، شتی دیكەی لەپشتەوە نییە؟

هیلتەرمان: پەیەدە و یەپەگە تموحی سیاسیشیان هەیە. پێموایە خۆیان رێگەیان بەوە داوە وەك كۆمپانیایەكی ئەمنی مامەڵەیان لەگەڵ بكرێت. كۆمەڵێك كار دەكەن كە ئەمریكا داوایان لێدەكات، بەجۆرێك هیچ بەرژەوەندیی خۆیانی تێدا نییە. بۆ نموونە شەڕی رەقە و دێرەزوور. ئەو ناوچانە كوردی نین و بەرژەوەندییان تێدا نییە. بەڵام ئەو كارە دەكەن لەبەرئەوەی ئەمریكا چەكیان دەداتێ. بەو هیوایەن لەگەڵ پشتگیریی سەربازی، پشتگیریی سیاسیش بكرێن. بۆ نموونە ئەولەویەتی پەیەدە ئەوەیە كۆبانێ و جەزیرە و عفرین پێكەوە ببەستێتەوە، بەڵام ئەمریكا ئامادە نییە بۆ ئەو مەبەستە هاوكاریی بكات. وەك گوتم، هەر لەگەڵ نەمانی داعش، ئەمریكا ناوچەكە بەجێدێڵێت. پێموانییە پەیەدە بڕوای بەوە بێت. دڵنیا نیم.

ئەمریكا هاوكاریی پەیەدە ناكات بۆ یەكخستنی كانتۆنەكان


رووداو: ئێستا پەیوەندیی پەیەدە لەگەڵ پارتی دیموكراتی كوردستان خراپە، وەكو خۆشت ئاماژەت پێدا هەست بە جۆرێك لە مەترسی دەكەن لە دەوروبەریان، پەیەدە چی بكات بۆ ئەوەی هاوپەیمانێتییەكەی لەگەڵ ئەمریكا بەردەوام بێ‌. لەگەڵ هەرێمی كوردستانیش پەیوەندییەكی باشی هەبێ‌، بتوانێ‌ بكرێتەوە بەڕووی دەرەوەدا؟

هیلتەرمان: گفتوگۆ لەنێوان هەرێمی كوردستان و پەیەدە بەردەوامە، بەڵام هێشتا نەگەیشتوونە هیچ رێككەوتنێك كە بەردەوام بێت. رێككەوتنەكانی هەولێر یەك و هەولێر دوو، هەروەها رێككەوتنی دهۆك ئەنجامدران، بەڵام شكستیان هێنا. پێویستمان بە رێككەوتنێكی درێژخایەنە. بەداخەوەم كە دەڵێم ئێستا رەوشەكە روو لە ئاڵۆزبوونە نەك رێككەوتن، بەهۆی گرژییەكانی شنگالەوە. پێموایە ئەوەی پەیەدە دەخاتە نێو پرۆسەیەكی سیاسیی باشترەوە، ئەوەیە كە تێبگات لەوەی زۆربەی ئەندامانی پەیەدە و یەپەگە لە باكووری سووریا، خەڵكی سووریان، بەرژەوەندییان لەوەدایە لە سووریا چارەسەرێك بەدی بێت كە سوود بەوان و بە خەڵكی كوردستانی سووریا بگەیەنێت. ئەوەش مانای ئەوەیە هاوكاری هەر پرۆسەیەكی ئاشتی بن كە لە سووریا بەڕێوەبچێت. چونكە لە كۆتاییدا هەموو شتێك پشت بەوە دەبەستێ كە لە دەستوری نوێی سووریادا دەنووسرێت. ئەگەر لەناوخۆ بەوجۆرە مامەڵە بكەن، ئەوە دەبێ لەگەڵ دراوسێكانیش نەرم بن، بێگومان واتە لەگەڵ عێراقیش.

لەگەڵ نەمانی داعش، ئەمریكا ناوچەكە بەجێدێڵێت

رووداو: پێتوایە رۆژئاوای كوردستانیش وەكو هەرێمی كوردستان ببێتە هەرێمێكی دەستووری لە سووریا؟

هیلتەرمان: ئەو توانایەی هەیە. دەكرێ وای لێبێت، بەڵام جیاوازە. هەر بەشێكی كوردستان لە هەر چوار وڵاتەكە جیاوازە و خاوەنی تایبەتمەندیی خۆیانن. بەراوردكردنیان ئاسان نییە. لە رووی جوگرافی و تۆبۆگرافیشەوە كوردستانی سووریا شاخاوی نییە. ناتوانرێ لە كوردستانی سووریا شەڕی گەریلایی بكرێت. پێموایە رەوشەكە زۆرتر بەو لایەدایە كە پەیەدە ناچار بێت لەگەڵ هێزە گەورەكانی دەوروبەری كار بكات، بەتایبەتی رژێمی سووریا یان هەر دەسەڵاتێك كە شوێنی بگرێتەوە.


رووداو: بۆچوونتان چییە لەبارەی ئاڵۆزییەكانی نێوان پێشمەرگە و یەبەشە لە شنگال؟

هیلتەرمان: من 26 ساڵە هاتوچۆی ئێرە دەكەم. گۆڕانكاریی زۆرم بینیوە. گۆڕانكاری ئەرێنی و نەرێنی. هەروەها ئەوەی بینیومە ئەوەیە ئەم ناوچەیە بە سەردەمی پێشكەوتن و بەرقەراربوونی ئاشتی و بنیادنانی كۆمەڵگادا تێپەڕیوە. بەڵام بە قەیرانیشدا تێپەڕیوە. وەكو شەڕی ناوخۆ لەنێوان یەكێتی و پارتی لە ساڵانی نەوەتەكان كە سەردەمێكی ناخۆش بوو. پێموایە ئێستا لەسەردەمێكداین كە ئەگەر وریا نەبین دەكرێ دیسان شەڕ رووبدات. كێشەی ئێستا زۆر لەوەی پێشتر قورسترە. چونكە ئەو ململانێ لۆكاڵییەی لە شنگال هەیە ئێستا بووەتە ململانێیەكی هەرێمی لەنێوان چەند لایەنێك كە عێراقی نین، وەكو پەكەكە و توركیا و ئێران و پێشمەرگەی رۆژاڤا. كەواتە ململانێكە هەرێمییە. سەرەڕای ئەمانە ئەمریكاش بەشدارە.

پەیوەندیی نێوان رۆژئاوا و هەرێمی كوردستان روو لە ئاڵۆزبوونە نەك رێككەوتن


تەنیا دەتوانین بڵێین خۆشبەختانە هێشتا رووسیا یان چین بەشداری ململانێكە نین، بەڵام ململانێكە زۆر ئاڵۆز بووە. بۆ ئەوەی چارەسەر بكرێت پێویستی بە ناوبژیوانیی ئەمریكایە. لەبەرئەوەی پەیوەندیی باشی لەگەڵ یەپەگە یان پەكەكە و پارتی و یەكێتی هەیە. پێویستە پێش هەموو شتێك رێگەیەك بدۆزینەوە بۆ هێوركردنەوەی گرژییەكان. تاكە رێگەش بۆ ئەنجامدانی ئەو كارە ئەوەیە یەپەگە رازی بكرێت هێزەكانی لە شنگال بكشێنێتەوە. لەبری ئەوە هێزەكانی شنگال جا سەر بە یەپەگە بن یان حەیدەر شەشۆ، لەوێ بمێننەوە و ببنە بەشێك لە هێزێكی هاوبەش لەژێر فەرمانی وەزارەتی پێشمەرگەی هەرێمی كوردستان و وەزارەتی بەرگریی عێراق. چونكە هێشتا شنگال بەشێكە لە ناوچە ناكۆكی لەسەرەكان.

رووداو: كەواتە دەبێ‌ ئەمریكا بەشداری بكات، یان حكومەتی هەرێمی كوردستان بۆخۆی چ هەنگاوێك بنێ‌؟

پەیەدە ناچارە لەگەڵ هێزە گەورەكانی دەوروبەری كار بكات، بەتایبەتی رژێمی سووریا

هیلتەرمان: ئەمریكا بەشدارە. دەستیكردووە بە ناوبژیوانی لەنێوان یەپەگە و پارتی، هەروەها توركیا. ئەمریكا نایەوێ توركیا هێزی زۆرتر بنێرێتە عێراق، بەتایبەتی بۆ شنگال. تاوەكو ئەم كاتە ئەمریكا سەركەوتوو بووە لەو كارەدا، بەڵام رەوشەكە زۆر هەستیارە. توركیا لەبارەی دوو شت هۆشداریی داوە: یەكەم، بوونی پەكەكە لە شنگال، لە نزیك سنووری توركیا و سووریا. هەروەها ترسی لەوە هەیە پەكەكە هاوكاریی ئێران بكات بۆ دروستكردنی رێڕەوێك بەرەو دەریای ناوەڕاست. دەترسێت پەكەكە رۆڵێكی گرنگی هەبێت لەوەدا. ئەوە بۆ توركیا هێڵی سوورە و توركیا هەوڵ دەدات بەڕێگەی سەربازی رێ لەوە بگرێت. بۆیە گرنگە ئەمریكا چارەسەرێك بدۆزێتەوە بۆ شنگال. بەڵام پێموانییە ئەمریكا كێشەكە بە ناردنی هێزی خۆی چارەسەر بكات. پێویستە لەگەڵ میلیشیا لۆكاڵییەكانی ئێزدییەكان كار بكات.

رووداو: ئێستا پێویستە توركیا لەوبارەیەوە چی بكات؟

هیلتەرمان: توركیا چاوەڕێی گشتپرسییە لەسەر دەستوور بۆ گۆڕینی سیستمی سیاسی بەو جۆرەی كە ئەردۆغان دەیەوێت. تاوەكو ئەوكاتە رەوشەكە بە هەستیاری دەمێنێتەوە، لەبەرئەوەی ئەردۆغان هیچ هەوڵێك نادات بۆ گفتوگۆكردن لەگەڵ پەكەكە. لە رابردوودا بینیومانە گفتوگۆی ئاشتی لەنێوانیان هەبووە، كەواتە رێی تێدەچێت. لە كۆتاییدا چارەسەر بریتییە لە ئەنجامدانی گفتوگۆی ئاشتی و گەیشتن بە رێككەوتن لەنێوان توركیا و پەكەكە.

رووداو: لە 2010 گوتت سوپاس بۆ خودا كە سەرژمێری لە عێراق دواخرا، لەسەر ئەوەش رەخنەی زۆرت لێگیرا، چونكە پێیانوابوو ئێوە ناتانەوێت كێشەی كورد لە عێراق چارەسەر ببێ، ئێستا راتان لەوبارەیەوە چییە؟

هیلتەرمان: لەبارەی ناوچە ناكۆكی لەسەرەكان شتێك گۆڕاوە، بەڵام لە بنەڕەتدا هیچ نەگۆڕاوە. ئەوەی گۆڕاوە ئەوەیە دوای هاتنی داعش، پێشمەرگە لە ناوچە ناكۆكی لەسەرەكان رووبەڕووی داعش وەستایەوە. داعش نەیتوانی بگاتە هەرێمی كوردستان. پێشمەرگە لەو شەڕەدا سەركەوتوو بوو لەسەر حیسابی بەخشینی قوربانیی گەورە. لەهەمانكاتدا خاكی زۆریشی كۆنترۆڵ كرد، بەتایبەتی لە دەشتی نەینەوا و كەركووك. كێشەكە ئەوەیە ئەو ناوچانە تەواو كوردنشین نین، بەڵكو دانیشتووانی تێكەڵن.

كێشەی شنگال مەترسیدارە و دەبێ زۆر بە وریایی چارەسەر بكرێ


كەواتە لە كۆتاییدا پێویستە چارەسەرێكی سیاسی هەبێت بۆ ئەو ناوچانە، یاخود دەبێ چاوەڕێی سەرهەڵدانی ململانێ بكەین لەنێوان عەرەب و توركمانەكانی ناوچەكە و كورد. لەبەرئەوەی بێ لەبەرچاوگرتنی پشتگیریی عەرەبەكانی ناوچەكە بۆ داعش، خەڵكی ناوچەكە هەست دەكەن كورد خاكی ئەوانی داگیركردووە. دەزانم لەسەردەمی سەددامدا ئەو ناوچانە بە عەرەب كراون. بەباشی شارەزای مێژووم. دەزانم كورد لەو ناوچانە وەدەرنراون. لەهەمانكاتدا چەند ناوچەیەكیش هەن كە كوردی نین و ئێستا لە دەستی كورددان، ئەو ناوچانە تاوەكو ماوەیەكی درێژ ناكۆكییان لەسەر دەبێت. پێویستە چارەسەرێكی سیاسییان بۆ بدۆزرێتەوە، بەشێوەی تاكلایەنانە یان بەرێگەی سەربازی، ناكۆكییەكە چارەسەر ناكرێت.

رووداو: رای تۆ لەو كاتەدا ئەوە بوو كە سەرژمێری لە عێراق جیابوونەوە دروست دەكات، پێتوابووە دەبێ‌ عێراق بە یەكگرتوویی بمێنێتەوە؟ ئایا ئێستاش سەرژمێری لە ناوچە ناكۆكی لەسەرەكان عێراق پارچە پارچە دەكات؟

هیلتەرمان: كێشەكە زۆر هەستیارە، لەبەرئەوەی دوو رێگە هەن بۆ یەكلاكردنەوەی كێشەی ناوچە ناكۆكی لەسەرەكان: یەكەم، لەڕێی هێزی سەربازی، دووەم لەڕێی رێككەوتنی سیاسی. ماددەی 140ی دەستووری عێراق دەڵێت پێویستە سەرەتا رەوشەكە ئاسایی بكرێتەوە سەرژمێری بكرێت و پاشان گشتپرسی بكرێت. بەڵام هیچ وردەكارییەكی تێدا نییە لەبارەی شێوازی بەڕێوەچوونی پرۆسەكە. سەرژمێری شتێكی ئاساییە، عێراق هەر دە ساڵ جارێك سەرژمێریی كردووە، دەبووایە لەم ساڵانەشدا ئەنجامدرابا. ئەوە كێشەیە، دەبێ سەرژمێری بكرێت، هۆكاری ئەنجامنەدانی

كێشەی ناوچە ناكۆكی لەسەرەكان زۆر هەستیارە و تەنها دوو رێگە هەن بۆ چارەسەركردنی
سەرژمێری ئەوەیە كە خەڵك باش دەزانن ئەگەر بەگوێرەی ئیتنیك خەڵك بژمێردرێت، ئەوە ئەگەر 60%ی دانیشتووان كورد بن، دەگوترێ ناوچەیەكی كوردییە و دەبێ بخرێتە سەر هەرێمی كوردستان. ئەگەر 40%ی كورد بێت، ئەوە رەنگە بڵێن پێویستە شێوازێكی حوكمڕانی هاوبەش بدۆزرێتەوە. ئەگەر 5%ی كورد بێت، رەنگە بخرێتە سەر بەغدا.

ئەم ژمارانە گریمانەن، بەڵام ئەوە شتێكی مەترسیدارە. لەبەرئەوەی ئەگەر تەنیا لە دیموگرافی بڕوانین، رەوشەكە بەجۆرێكی لێدێت كە خەڵك هەمیشە ناكۆك دەبن و شەڕی ناوخۆ دروست دەبێت. گشتپرسییەك كە لەسەر ئەم بنەمایە بكرێت، هەمان كێشەی لێدەكەوێتەوە. شێوازێكی دیكە كە نەتەوە یەكگرتووەكان لەدوای ساڵی 2007 پێشنیازی كرد، ئێمەش وەك گروپی قەیرانی نێودەوڵەتی هاوڕابووین لەگەڵی، ئەوەیە بەغدا و هەرێمی كوردستان بگەنە رێككەوتنێكی سیاسی لە كەركووك و ناوچە ناكۆكی لەسەرەكانی دیكە. لەو ناوچانە گشتپرسی بكرێت و لە خەڵكی ناوچەكە بپرسن ئایا ئێوە رازین بەم رێككەوتنە سیاسییە یان نا؟ بێگومان ئەگەر رێككەوتنەكە باش بێت، خەڵك بە بەڵێ دەنگ دەدەن. ئەوكات چارەسەرێكی ئاشتیانە بۆ ئەو ناوچانە بەدی دێت.

رووداو: ئەگەر ریفراندۆم قورس بێ‌ بۆ ناوچە ناكۆكی لەسەرەكان، ئەی ریفراندۆم بۆ سەربەخۆیی كوردستان پێتوایە چییە؟

بارزانی لە دۆخێكی سەختدایە، چونكە خەڵك ئاوات و ئارەزووی سەربەخۆییە

هیلتەرمان: ئەوە بابەتێكی جییاوازە. بێگومان گشتپرسی بۆ سەربەخۆیی جیاوازە. پێویستە بڕیار بدرێت گشتپرسییەكە لە چ ناوچەیەك دەكرێت، پێویستە چەند بڕیارێك بدرێت. هەروەها پێویستە گشتپرسییەكی ئازاد بێت. بۆ ئەوەش پێویستە چاودێری نێودەوڵەتی بەشداری بكەن. هەروەها پێویستە خاوەنی شەرعیەتی نێودەوڵەتی بێت. دڵنیا نیم لەم كاتەدا نەتەوە یەكگرتووەكان ئامادە دەبێت بۆ ئەو گشتپرسییە، بەڵام ئەگەر بكرێت و خەڵك دەنگ بدەن، كاریگەرییەكی سمبولی و مۆڕاڵی دەبێت بۆ پرسی سەربەخۆیی كورد. بەڵام لە كۆتاییدا گرنگترین شت ئەوەیە وڵاتانی دەرەوە دان بە سەربەخۆیی كورددا بنێن. كلیلەكەش بەدەستهێنانی رەزامەندیی توركیا و ئێرانە. بەداخەوەم كە دەڵێم پێناچێ توركیا و ئێران سەربەخۆیی كورد قبوڵ بكەن. ئەوە كێشەی كورد بووە لە 100 ساڵی رابردوودا.

رووداو: لە مانگی ئایاری 2015 لەبارەی سەربەخۆیی كوردستان قسە دەكەی و دەڵێیت ئەگەری سەربەخۆیی راستەقینە بۆ كوردستان بەداخەوە دوورە. هەروەها دەڵێی رەنگە داوای بارزانی بۆ ریفراندۆم زیاتر مانۆڕێك بێت، ئایا مانۆڕە؟

گرنگترین شت ئەوەیە وڵاتانی دەرەوە دان بە سەربەخۆیی كورددا بنێن


هیلتەرمان: پێموایە بەڕێز بارزانی لە دۆخێكی سەختدایە. لەبەرئەوەی خەڵك ئاوات و ئارەزووی سەربەخۆییە. راشكاوانە دەڵێم، بۆچی نابێ رێگە بە سەربەخۆیی كورد بدرێت؟ هەر گەلێك لە جیهاندا مافی بڕیاردان لە چارەنووسی خۆی هەیە، بەڵام لێرەدا كێشەكە ماف نییە، كێشەكە جێبەجێكردنی ئەو مافەیە. واقیعی ئێستای ناوچەكە رێگە نادات. بەڕێز بارزانی كەسایەتییەكی سیاسی زیرەكە كە لە واقیعی ناوچەكە تێدەگات. دەشزانێت سەرەڕای هەبوونی مافی بڕیاردان لە چارەنووس، هەلومەرجەكان رێگەی پێنادەن. ئەگەر داوای سەربەخۆییش بكات، تەنیا بۆ ئەوەیە بە كۆمەڵگای نێودەوڵەتی بڵێت كورد مافی سەربەخۆیی هەیە، بەڵام بڕوا ناكەم بارزانی بڕوای وا بێت كە بەدەستهێنانی سەربەخۆیی ئاسانە.

رووداو: جاران دەتانگوت كەركووك بەرمیلە بارووتە، پێتانوایە ئێستا كوردستان بەرمیلە بارووتەكەیە بەتایبەت لە مەسەلەی سەربەخۆیی؟

هیلتەرمان: نەخێر پێموانییە. سەرەتا پێموانییە لەم كاتەدا سەربەخۆیی رابگەیەنرێت. خۆزگە دەخوازم وانەبووایە، بەڵام نایبینم رووبدات. بەڵام رەوشی كەركووك مەترسیدارە. وەك هۆكاری سەرەكی ململانێی نێوان بەغدا و هەولێر دەمێنێتەوە، پێویستە چارەسەر بكرێت. ئێستا نیگەرانی رەوشی شنگالیشم. چونكە ئەگەر بە وریایی مامەڵەی لەگەڵ نەكرێت دەكرێ ببێتە هۆی ململانێیەكی زۆر گەورە لەنێوان پەكەكە و پارتی، دواتر حیزبەكانی دیكەش بگرێتەوە.
گرووپی قەیرانی نێودەوڵەتی: دوای داعش پەكەكە دەبێتە هەڕەشە لەسەر هەرێمی كوردستان

رووداو: ئێوە بۆچوونتان چییە، پێویستە هێزەكانی ناوخۆی كوردستان چی بكەن؟

رەوشی كەركووك مەترسیدارە


هیلتەرمان: هەمیشە دەگوترێت لەگەڵ هاتنی دوژمنێكی هاوبەش، ململانێ ناوخۆییەكان بەشێوەیەكی كاتی چارەسەر دەبن و لایەنەكان لێك نزیك دەبنەوە. لەدوای ساڵی 2003 ، دوژمنی هاوبەش بەغدا بوو. بێگومان بە مانای وشە دوژمن نەبوو، چونكە لایەنە كوردییەكان چوونە بەغدا و بەشداریی حكومەت بوون. هەلێك بوو بۆ ئەوەی لایەنە كوردییەكان لەبەرامبەر بەغدا یەكبگرن بۆ دانانی كاریگەری و مسۆگەركردنی ئۆتۆنۆمی بۆ كوردستان. لەڕٍاستیدا پێموایە لەوەدا زۆر سەركەوتوو بوون. بەڵام دوای هاتنی داعش بۆ ناوچەكە، یەكێتی و پارتی نزیكتر نەبوونەوە، هۆكارەكەشی ئەوە بوو توركیا و ئێران راستەوخۆ دەستیان تێوەردا.

ئەو ناكۆكیانەیان قۆستەوە بۆ قوڵتركردنی گرژییەكانی ناو هەرێمی كوردستان. ئەوەش شتێكی زۆر مەترسیدارە. دوای كاڵبوونەوەی هەڕەشەی داعش كە ئێستا تەنیا بەرگری دەكات و هیوادارم زوو تێكبشكێت، هەڕەشەی نوێ پەكەكەیە. لە شنگال و مەخموور و كەركووك هێزی پەكەكە هەیە. بێگومان لە قەندیلیش. ئەوەش جیاوازە لەچاو رابردوو. ئێستا هەڕەشەیە بۆ سەر یەكێتی و پارتی. دەزانم ئێستا گفتوگۆ هەیە بۆ ئاشتكردنەوەی حیزبەكان، بەڵام چارەسەر تەنیا لەڕووی سەربازی نابێت، پێویستە پەرلەمان كارا بكرێتەوە. پێویستە هەڵبژاردن بكرێت و دەسەڵات بگوازرێتەوە.





سەرچاوە: رووداو