ئەسپ و ئەسپسواری لە ناو فەرهەنگ و رەسەنایەتی كوردیدا جێگەیەكی تایبەتی هەیە، چونكە لە سەرەتای شارستانیەتەوە ئەسپی بەكارهێناوە و ئەسپسواری كردووە، ئەوەی ئێستاش دەبینرێ لە تەواوی جیهاندا ئەسپ گرنگیەكی تایبەتی پێدەدرێت و سەدان گۆڕەپانی نێودەوڵەتی بۆ ئەسپسواری تەرخان كراوە، پێشبڕكێ و ركاربەریی جۆراوجۆریش لەسەر باشترین و جوانترین ئەسپ دەكرێ.
ئەسپسواری تەنها یاری نییە، بەڵكو ئارەزووی زۆر كەسە كە دەیانەوێت فێری ئەسپسواری بن و لە ناو باخ و كێڵگەكانیشیان ئەسپ بەخێو دەكەن.
لە كوردستان رەنگە بە شێوەیەكی زۆر گرنگی بە ئەسپسواری نەدرابێت، بەڵام لە چەند ساڵی پێشوو چەند هەوڵێكی كەرتی تایبەتمان بینی كە لە رووبەر و گۆڕەپانی بچووك ئەسپسواری دەكەن و خەڵك لەوێوە خۆیان فێری ئەسپسواری دەكرد، بەڵام ئەو هەوڵەی ئەمجارە كە بریتییە لە دروستكردنی گۆڕەپانی ئەسپسواریی نێودەوڵەتی لە شاری هەولێر، دەبێتە هۆكارێكی كاریگەر بۆ بەرەوپێشبردنی ئەسپسواری و گرنگیدان بەو وەرزشە، هەموو ئەو كەسانەش كە خولیای ئەسپسوارین، دەتوانن لەو گۆڕەپانە نێودەوڵەتییە خۆیان فێری ئەسپسواری بكەن.