Krîstiyan Îlyas Hawêl cotkarê nimûne li parêzgeha Dihokê: Ti çavdêriyeke kontrola kalîteyê li ser bin tov nîne, ew tiştên ku tên anîn nav bazarên Herêma Kurdistanê, hemû dema wan bihurî û xerab in.

Krîstiyan Îlyas Hawêl, yek ji cotkarên nimûne yên parêzgeha Dihokê ye û ji bilî ku xwediyê zeviyeke mezin a çandiniyê ye, di heman demê de hewl daye ku berhemên çandiniyê bike pîşesazî û çendîn corên sirkeyên cuda jê çêbike, û bi şêweyekî pir modern di asta markayên cîhanî de berhemê bide. Di guftûgoya vê carê ya "Xeleka Guftûgoyê" de (bername û plan ji bo pêşxistina sektora çandiniyê li Herêma Kurdistanê), ji nav pirsgirêkên rastîn ên zeviyan û hêvî û daxwazên cotkarên westiyayî, bi vî awayî li ser astengî û pirsgirêkên sektora çandiniyê axivî û bi vî rengî dîtin, nêrîn û pêşniyarên xwe pêşkêş kirin.

Bi rastî mirov hêviyek ji bo pêşxistina sektora çandiniyê li Herêma Kurdistanê jê re çêdibe, dema ku li hola Beşa Rewşenbîrî û Ragihandinê ya Mekteba Siyasî ya Partiya Demokrat a Kurdistanê, ev guftûgoya asta bilind li ser pêşxistina sektora çandiniyê tê organîzekirin.

Di vê guftûgoyê de li ser hemû aliyên sektora çandiniyê, tevî samanê riwekan, samanê ajalan, samanê kedxaneyan (balindeyan) û masiyan, pir bi eşkereyî hat axaftin û ez naxwazim gotinên wan birêzan dubare bikim, û hewl didim li ser hinek pirsgirêkan rawestim, ku em wek cotkar rasterast li nav zeviyan rûbirûyê wan dibin, ku ev in:

1- Pirsgirêka derman û madeyên kîmyewî yên qirker.
Ji bo parastina berhemên çandiniyê ji wan zîndewerên xerab ên ku zirarê didin berhemên me, em serî li derman û madeyên kîmyewî yên qirker didin, da ku wan zîndeweran qir bikin û berhemê xwe bigihînin. Lê mixabin niha li bazarên Kurdistanê hemû ew derman û madeyên qirker bê destûr in û kalîteya wan pir xerab e. Dema ku em neçar dibin serî li derman û madeyên kîmyewî yên qirker bidin, em dibînin ku li şûna bandoreke baş li ser berhemê bike, bandoreke xerab li ser tenduristiya cotkaran jî dike. Ez bi xwe yek ji wan cotkaran im ku min ew madeyên kîmyewî yên qirker kirîn û darên xwe pê reşandin, lê ev du sal in bandora wan madeyên kîmyewî ez tûşî hestiyarî û alerjiyê kirime. Ji vê jî xerabtir, ev madeyên kîmyewî li her derê wek "şitilgeh, dikan, market û hwd." bê çavdêrî tên firotin.

2- Pirsgirêka bin tov (tov).
Bin tov ku pir girîng e û cotkar ji bo berhemanîna berhemê xwe pişta xwe pê girêdide, di vî warî de jî ti çavdêriyeke kontrola kalîteyê li ser bin tov nîne. Ew tiştên ku tên anîn nav bazarên Herêma Kurdistanê, hemû dema wan bihurî û xerab in. Cotkarên me gelek gilî û gazincên wan li ser bin tovan hene û salane zirareke mezin digihîje wan.

3- Anîna şitilên xerab.
Şitilgehên me hinek şitilan tînin ku bê kalîte ne. Gelek caran dema em wan şitilan dikirin, em 3-4 salan çavdêriya wan dikin û xizmeta wan dikin, lê ti berhemek wan nabe. Ji ber vê yekê, pêwîst e çavdêrî li ser anîna şitilan bê kirin û rê neyê dayîn ku şitilên xerab bên anîn nav şitilgehan.

4- Ciyawaziya di navbera cotkar û bazirganê erdê de.
Ez cotkarekî rastîn im, ne bazirganê erdê. Ez diçim daxwazekê pêşkêş dikim da ku jûrekê ji bo malbata xwe ava bikim, ji aliyê din ve bazirganekî erdê tê du donim li kêleka erdê min dikire û dike mezra (çewlik). Ev yek dike ku erdê çandiniyê pir kêm bibe.

5- Kêmbûna bûdceya Wezareta Çandiniyê.
Wezareta Çandiniyê ji bo Herêma Kurdistanê bi qasî wezaretek serwerî (siyadî) girîng e, ji ber ku sektora çandiniyê ji bo Herêma Kurdistanê bi ewlehiya xwarinê ve girêdayî ye. Ji ber vê yekê, nabe bi vî rengî muamele li gel Wezareta Çandiniyê bê kirin ku îmkaniyeteke wisa kêm di destê wê de be ku nikaribe piştgiriya cotkaran bike.

6- Dabînkirina kehrebeyê (elektrîkê) ji bo cotkaran.
Girîng e kehrebe ji bo cotkaran bê dabînkirin, ji ber ku hebûna kehrebeyê dibe sedem ku cotkar baştir di nav zeviya xwe de kar bike û darên xwe av bide. Lê eger kehrebe nebe, kar pir zehmet dibe.

7- Dabînkirina bazarê ji bo berhemên çandiniyê.
Cotkar ne piştrast in ku ew pereyê ku ji bo berhemanîna berhemên xwe xerc dikin, piştî gihîştina berhemên wan dê bê firotin û qezencê jê bikin. Ji ber vê yekê, cotkar, bi taybetî yên ku darayiya wan sînordar e, ditirsin ku ew sermayeya kêm a di destê wan de ye ji bo berhemê xerc bikin, ji ber ku ditirsin berhemên wan neyên firotin û ew sermayeya sînordar a ku heye jî ji destê wan biçe. Ji ber vê yekê girîng e ku hikûmet bazareke misoger (garantîkirî) ji bo cotkaran dabîn bike.

 

Gulan