Serwer Kemal Hawarî brîkarî wezaretî bazirganî û pîşesazî bo gullan: ‎ çaksazî û rêkxistineweyi kertî bazirganî le kabîneyi noyemî ḧkumetî herêmî kurdistanda werçerxanêkî abûrîye

 

prsî bazirganî û hengawekanî rêkxistineweyi em kerte bo pallpşitîkrdinî kertî pîşesazî û cêbecêkrdinî siyaset û berinameyi ḧkumetî herêmî kurdistan bo freçeşnikrdinî abûrî û çend babetêkî peywendîdarî dîkeyi bwarî bazarr û krrîneweyi genmî cûtiyaran, tewereyi serekîyi dîdarî govarî gullan bû legell serwer kemal hawarî brîkarî wezaretî bazirganî û pîşesazî û bemcore wellamî prsiyarekanî dayewe.

 

* bazirganî û pîşesazî dû kayeyi giringî pêşxistin û perepêdanî abûrîn, prsiyar lêreda eweye lem kabîneyeda taçend twanrawe kertî bazirganî bew arasteye werçerxênin, ke le xizimetî hawullatiyan û freçeşnikrdinî abûrîda bêt?

- şerrî da'ş û qonaxe sextekanî petayi korona û qeyranî darayî û dabezînî behayi newtman berrê krduwe, bellam grftî birrîn û nehatinî pşkî herêm le budce û şwênewarekanî şerrî rûsiya û okraniyaman berrê nekrduwe, ke karîgerî leser sstibûnî geşeyi abûrîyi cîhan û hellkşanî nrxî kalla û şmek û xorake serekîyekan heye, emeş hawkat bû legell daşkanî behayi dînar lelayen banikî nawendîyi 'êraqewe, rûberrûbûneweyi em kêşe û teḧedîyane û kemkrdineweyi şwênewarekan û çareserkrdinyan, karêkî herwa asan nîye. sereta pêş wellamdaneweyi prsiyareketan demewêt sallî 2020 be bîr êwe bihênmewe, ew demeyi le naw cergeyi kerentîne û billawbûneweyi korona û qeyranî tundî xorakî û tendrustîda, leser ferman û çawdêrî û bedwadaçûnî tundî rêzdar msirur barizanî serokî ḧkumetî herêmî kurdistan, bordêk bo çawdêrîyi bazarr û rêgirtin le egerî drustibûnî brsêtî û granî û gemekrdin be bazarr damezira, hemuwan ew berprsiyarêtîye mêjuwîyeman cêbecê krd û rêgeman neda, qeyranêkî tundî xorakî û brsêtî le nawxoyi herêmî kurdistanda rû bidat, nrx û kalla û xizimetguzarîyekan leser bekariber û bekarhêneran û xellkî bew radideye gran nebû ke bibête qeyranêkî gewreyi xorakî, ḧkumet le pênaw xellkekeyda destiberdarî zor le dahatekeyi bû le zemenêkda ke behayi bermîlêk newt le nzimtirîn astîda bû, le dwayi koronaş yekêk le kare başekanî kabîneyi noyemî ḧkumetî herêmî kurdistan grêdanî pêkeweyî herdû kertî bazirganî û pîşesazî bû, hengawekanî krdineweyi nawçeyi pîşesazîyi xorak û krrîneweyi genmî cûtiyaran û drustkrdinî saylo û karpêkrdinî kargekanî ard û deyan kargeyi xomallî, berhemî dîkeyi werçerxanî new'îye le abûrîyekda ke dekrêt pêyi bigutirêt abûrîyi dwayi şerr, le nawxoşda sercem berrêweberayetîyekanî bazirganî û çawdêrîyi bazarr le parêzga û îdare serbexokan û qezakan, rollêkî giringiyan bînî le pşkinîn û çawdêrîkrdinî kwalêtî û nrx û nehêşitin û lenawbrdinî madeyi mawebeserçû, szayi darayî û yasayî tundî serpêçîkaran û ew kesane drawe ke ziyan be xellkî û tendrustî û selametiyan geyanduwe, supasî hawullatiyanîş dekeyin ke astêkî berizî huşiyarîyan heye û hawkarîyi lêjinekaniyan krduwe. detwanm billêm le temenî kabîneyi noyemî ḧkumetî herêmî kurdistanda kêrvî bûjanewe ruwî le berizbûneweye û ḧkumetî herêm be şêweyekî lojîkane û zanistîyane rûberruwî hemû asteng û berbeste siyasî û eminî û abûrî û darayiyekan buwetewe û twanra gendellî û qorxkarî û karî nayasayî rabigîrêt û hengaw berew ḧkumetî elektironî û dameziraweyî binêyin.

her sebaret be peywendîyi başî nêwan herdû kertî bazirganî û pîşesazî, twanrawe karasanîyi baş leser bacî taybet be kompaniyakanî xorak pêşkeş bikeyin, le dhok nûsîngeyi henardekrdinman krdewe bo eweyi bazirganekan bo karekaniyan negerrênewe bo hewlêr, em karasanî û pallpşitîyane wayan krd, molletî hawrdekrdin zor ziyatir bêt û rêge le hellkşanî nrxekan bigirîn, lemeşda reçawî berhemî xomallî û karge pîşesazîyekanman krd û, zor le berhemî nawxoyî weku mirîşk û hêlke û berûbûmî dîkeyi kşitukallî ruwî le bûjanewe krd û ta radideyek geyşitine astî xobijêwî û nardine dereweş.

* giringtirînî ew karaneyi le temenî kabîneyi noyemî ḧkumetî herêmî kurdistanda ke le bwarî bazirganîda cêbecê krawn, çîn? aya dekrêt billêyin hengawekanî ḧkumet destpêk û seretayekî giring bû, bo bunyadinanî jêrxanêkî nwêyi abûrî?

- pallpşitî û handanî kertî taybet û weberhênan le bwarekanî kşitukall û pîşesazî û gftugo û danustane berdewamekanî wezaretman legell layene peywendîdarekanî 'êraq û, lêktêgeyşitin le nêwan herdû la, twanra siyasetî wezaretî bazirganî û pîşesazî berew pêşewe bibrêt, ew siyaseteyi ke brîtîye le «parastinî kargekan û dabînikrdinî pêdawîstîyi bazarr», lemeşda giringîdan be pîşesazîyi xorak û karasanî bo pallpşitîkrdinî berhemî xomallî le ruwî nrx û rêgirtin le hênanî hendêk berubûm û pêşkeşkrdinî karasanîyi bazirganî bo hênanî keresteyi xaw, seretayi ew werçerxaneyi drust krd, ke peykerî abûrîyi herêm pêwîstî pêyi bû, jmareyi kompaniya û kargekan ziyadî krduwe, planî 10 salleyi weberhênanîş be rêjeyekî zor beriz cêbecê kra. yasakanî parastinî berhemî xomallî û rênmayiyekanî taybet be hawrde û henarde û çawdêrîyi bazirganî û hemwarkranewe û peyrrewî parastinî kêbirrkê û nehêşitinî qorxkarî pesend kra û, yasakanî wezaretî bazirganî û yasayi jûre bazirganîyekanî kurdistan û yasayi barizganîyş hemwar kranewe û jmareyekîş yasayi nwêman le jêr dîraset û twêjînewedaye.

* serokî ḧkumetî herêmî kurdistan le çendîn boneda cextî leser giringîyi begerrxistinî destî karî xomallî û dozîneweyi helî kar krduwetewe, beşêk le karî êwe peywendîyi be saylo û kargekanî ard û bazarr û bazirganî û çendîn bwarî dîkewe heye, aya bazirganî çon beşdare le dozîneweyi helî kar?

- bazirganî û bazarr bwarêkî zor frawanî dabînikrdinî karin, lem sêktereda be hezaran kes le bazirgan û kasb û pîşewer û xawen dûkan û markêt û froşga û kompaniya kar deken, detwanîn billêyin zortirîn helî kar le kertî bazirganî û karî naw kompaniya û bazarrdaye, lelayekî dîkewe le kabîneyi noyemî ḧkumetî herêmî kurdistanda kargekanî kşitukallî û xorakî rûyan le ziyadbûn krduwe eweta le seruwî 553 mollet be kargeyi kertî taybet drawe û hêma bazirganîyekan û kompaniya tomarkrawekan bo seruwî 31 hezar kompaniya ziyad buwe û molletî hawrde û henardeş ziyad buwe. ême kertî bazirganîman be şêweyek rêk xistuwe ke ziyan be kertî kşitukall negeyenêt û, hawkat nebîne hoyi degmenîyi kalla û pêdawîstîye xorakîyekan û qeyranî hellkşanî nrx rû nedat, bemeş twaniyumane hawsengîyi destî kar le kertekanî bazirganî û kşitukall û pîşesazîda bparêzîn.

* bazirgan û balliyoz û kunisullixanekanî wllatanî cîhan be giringîyewe derrwanine pêgeyi herêmî kurdistan, aya peywendîyekanî êwe legell nwêneranî wllatan le çi astêkdaye, bew pêyeyi peywendîyi dostane û baş derwazeyi behêzbûnî karî bazirganîye?

- zorbeyi beşî abûrî û bazirganîyi balliyoz û kunisullixane û jûre bazirganî û pîşesazîyekan û gewrekompaniyakanî cîhan serdanman deken, le hemû danustan û gftugokanda amadeyîman derbirriywe bo pêşkeşkrdinî karasanî û, hemahengîyi başman heye legelliyanda, asteng û berbestekanî berdem bazirganî zorin, hendêkiyan derekîn û peywendî be milmilanêyi siyasî û doxî nawçekewe heye, hendêkîşî nawxoyiye û debêt çareserî bikeyin, weku berizîyi nrxî sûtemenî bo gwastinewe û berizîyi nrxî kareba le polî bazirganî û hemwarkrdineweyi zor le yasa bazirganî û rênmayiyekan, le sercem gftugokanmanda legell nwênerî wllatan cext leser giringîyi rêkxistin û çawdêrîyi karî bazirganî dekeyinewe, be taybetî leweyi ew kalla û şmek û xorakaneyi dêne herêmî kurdistan, debêt le rêgeyi gewre kompaniya û kesanî nasiraw û bawerrpêkrawî ewanewe bêt, bo eweyi bitwanîn biyanxeyine jêr berprsiyarêtîyewe û kallayekî kwalêtî beriz û tendrust û berdewam zamin bikrêt. bo nmûne be hoyi karasanî û peywendîye başekan le bwarî kertî bazirganîda astî alluwêrî bazirganîyi nêwan herêmî kurdistan û 'êraq bo turkiya geyşituwete seruwî 20 miliyar dolar, legell wllatî komarî îslamîyi êranîş be heman şêwe, cmucûllêkî bazirganîyi baş encam dedrêt, le nawxoyi herêmîşda le sercem kunisullixanekan beşî abûrî û bazirganî giringîyekî başî pê drawe, bêguman krdineweyi pêşanga û konfrranis û dîdare abûrî û bazirganîyekanîş peywendî û lêktêgeyşitinî başî le nêwan ême û ewanda lê kewtuwetewe.

* hewllekantan çirr krduwetewe bo kontirrollkrdinî berhem û embarkrdin û wergirtinî şayste darayiyekanî cûtiyaran, aya lem ruwewe çîtan krduwe?

- prsiyareketan çend tewerêk lexo degrêt, sereta hewllekanî drustkrdinî deyan prrojeyi corawcorî taybet be saylo û nawçeyi pîşesazî, karî baş encam drawe, eweta le bwarî saylokanda karî baş encam drawn, weku saylokanî (quşitepe û kelar û roviya) û drustkrdinî şar û şaroçkeyi pîşesazî le hewlêr û slêmanî û dhok û germiyan, eme wêrrayi eweyi 19 prrojeyi saylo û taqîge û koga û nawçeyi pîşesazîyi dîke pêşniyar krawn, legell her dû sayloyi xoşnaw û qeywan, ke twanayi hellgirtinî 500 hezar ten genmiyan heye, lelayekî dîkewe propozellêk bo drustkrdinî sayloyek bo parêzgayi hellebice amade krawe, be hemû em karane jêrxanî embarkrdinî genm û co pê denête qonaẍêkî pêşkewtuwewe.

sebaret be tewerî duwemî prsiyarekeşitan beşî noyemî pareyi cûtiyaranî herêm bo sallî 2021 diyarî krawe û, dwayi geyşitinî çekî pareke ew pareye dabeş dekeyin, wata bo sallanî 2017 û 2018 û 2019 û 2020 tewawî şayste darayiyekanî cûtiyaran drawe, bellam bo sallî 2014 û 2015 û 2016 birre pareyek ke le 308 miliyar dînar û 263 miliyon dînar mawe û hewllekanman çirr krduwetewe bo eweyi ew pareye bixirête naw budceyi sallî 2022ـewe. le êstada legell wezaretî kşitukall û serçawekanî aw serqallî komellêk rêkar û prrojeyin, bo ziyadkrdinî berhemî nawxoyî genm, bedaxewe be hoyi wşkesallîyewe le 'êraq û kurdistan ziyanî gewre ber em berheme stiratîjîye kewtuwe, bo em mebeste û le pênaw gran nebûnî ard, rêwşwênî tundman grteber û berrêweberayetîyi gşitîyi bazirganî û fermangekanî çawdêrîman agadar krduwe ke be hîç şêweyek rêge be qorxkarî û gemekrdin be nrxekan nedrêt û be tundî çawdêrîyi bazarr biken.

le serdanekanmanda bo saylokanî şêxan û ruviya û faydê û zaxoş, cextman leser cêbecêkrdinî rênmayiyekan krduwetewe û le nzîkewe bedwadaçûnî wrdman krduwe bo hawkarîkrdinî bra cûtiyarekan û karasanîyi başiyan pêşkeş krawe.

* têbînî û serincekantan leser beşe xorakî hawullatiyan çîye? aya ta êsta bê gerranewe bo herêm em bware berrêwe debrêt?

- beşe xorakî hawullatiyan lelayen ḧkumetî nawendî (wezaretî bazirganî 'êraq) bê gerranewe bo herêm berrêwe deçêt, budceyi prrojeke leser nefeqatî siyadî û ḧakîmeye û, lew budceye pşkî herêmîş dekrrdrêt, zorcar bê dîrase û twêjîneweyi zanistî birriyarekan û rênmayiyekan lem bwareda derdeçêt, legell emeşda hewllekanman berdewame bo wergirtinî tewawî mafî hawullatiyanî herêm û, le nzîkewe bedwadaçûn bo gaznde û gleyî hawullatiyan dekeyin, betaybetî eweyi peywendî be kwalêtî û reçawkrdinî hellgirtin û gwastinewe û dabeşkrdinewe heye, le kobûnewe û serdanekanmanda hemû ew kot û berbestaneyi debête hoyi dwakewtinî dabeşkrdinî beşe xorak hellgîrawe, be hîç şêweyekîş rêge be kemukurtî û kemterxemî nadeyin.