چەمكی «سیستمی داڕشتنی گوتار» وەك یەكێك لە دەروازە تیۆری و فەلسەفییە هەرە ئاڵۆز و پڕ كێشمەكێشەكانی ناو جیهانی فیكر، هەمیشە ئامانجی ئەوە بووە كە سۆراغی چرپە بێدەنگەكانی ڕووداوەكان بكات، بەڵام میتۆدی گفتوگۆكانی بازنەی گفتوگۆ هەوڵ دەدات گوێ لەو چرپە و دەنگە پەراوێزخراوانە بگرێت كە خودی سیستمی داڕشتنی گوتار دەیەوێت بیانشارێتەوە، یان نادیدەیان بگرێت. ئامانجی سەرەكی لە بەگەڕخستنی ئەم سیستمە، تەنیا ڕوونكردنەوەیەكی تیۆریی سادە نییە، بەڵكو گۆڕینی ئەو چرپە نەگوتراو و پەراوێزخراوانەیە بۆ هێڵە سەرەكی و ستراتیژییەكانی ناو گوتار، ئەمەش بەو مانایە دێت كە پێویستمان بە داڕشتنی گوتارێكی نیشتمانی و نەتەوەیی هەیە كە توانای ئەوەی هەبێت، ڕەنگدانەوەی كۆی ئایدیۆلۆژیا، تێڕوانین و بیروبۆچوونە سیاسییە جیاوازەكانی ئەمڕۆی ناو پرۆسەی سیاسیی كوردستان بێت، بە شێوەیەك كە هیچ كەس و لایەنێك هەست نەكات پەراوێز خراوە.

لەم سۆنگەیەوە، هەڵبژاردنی ناونیشانی «ناسیۆنالیزم و ئایدیۆلۆژیا. پرس و پەیوەندی»، بۆ یەكەمین گفتوگۆی وەرزی هەشتەمی «بازنەی گفتوگۆ»، تەنیا هەڵبژاردنی ناونیشانێكی كاتی، یان ڕواڵەتی نەبوو بۆ ئەنجامدانی گفتوگۆیەك لە كایەیەكی ئاساییدا، بەڵكو لە واقیعدا پڕۆژەیەكی هزری و ستراتیژی بوو بۆ بونیادنان و دووبارە پێناسەكردنەوەی ئەو چەمكە سۆسیۆ-سیاسییەی كە مێژووی هاوچەرخی كورد و واقیعی كوردستان پێی دەڵێت «ناسیۆنالیزمی بێ دەوڵەت». ئەم چەمكە لە ناو تیۆرییەكانی دەوڵەتسازیدا پێگەیەكی تایبەت و ناوازەی هەیە كە شایەنی لێكۆڵینەوەی بەردەوامە.

لە كاتێكدا كە لە زۆربەی قوتابخانە و تیۆرییە سیاسییەكانی ڕۆژئاوادا، چەمكی ناسیۆنالیزم بە توندی و بە شێوەیەكی ئۆرگانی گرێ دراوەتەوە بە دامەزراندنی چەمكی «دەوڵەت-نەتەوە» (Nation-State)، بەڵام ئەزموونی مێژوویی و خەباتی ڕزگاریخوازی گەلی كوردستان لەسەر ئاستی پڕاكتیكی، واقیعی ئەزموونێكی دیكەی فەرز كرد، بەوەی دەكرێت لە دەرەوەی پرۆسەی فەرمیی «دەوڵەت-نەتەوە»شدا، ناسیۆنالیزمێكی زیندوو، چالاك و كاریگەر بەرهەم بێت. ئەم واقیعە كوردستانییە هاوكێشە كۆنەكانی ڕۆژئاوای پێچەوانە كردەوە، لە جیاتی ئەوەی بەپێی تیۆرییە باوەكان «ناسیۆنالیزم نەتەوە دروست بكات»، مێژووی بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی كورد سەلماندی كە لێرەدا خودی «نەتەوە»یە، كە بەهۆی خەبات و پاراستنی شوناسی خۆیەوە، «ناسیۆنالیزم» بەرهەم دەهێنێت و گەشەی پێ دەدات.

خاڵی هەرە گرنگ و پڕبایەخ لە گفتوگۆی ئەم جارەی «بازنەی گفتوگۆ»دا، توانای كۆكردنەوەی نوێنەران و تێڕوانینە جیاوازەكانی سەرجەم پارچەكانی كوردستان و كۆی ڕەوتە ئایدیۆلۆژییە جیاوازەكانی وەك «چەپ، عەلمانی و ئیسلامی سیاسی» بوو لە دەوری یەك مێزی دیالۆگ. لایەنی درەوشاوەی ئەم گفتوگۆیە لەوەدا بەرجەستە بوو كە بەشداربووان لەسەر پرسی ناسنامەی كوردبوون و كوردستانیبوون تووشی ناكۆكی نەبوون، بەڵكو هاودەنگ بوون لەسەر ئەوەی كە هۆكاری سەرەكی پاشەكشێی پڕۆژەی «ناسیۆنالیزمی بێ دەوڵەت» ئەوەیە كە جیاوازییە سیاسییە ناوخۆییەكان زۆرتر زەق دەكرێنەوە و لە بەرانبەردا جەخت لەسەر خاڵە هاوبەشەكان ناكرێتەوە.

هەرچەندە جیاوازییە هزری و سیاسییەكانمان قووڵ بن، ناسیۆنالیزم، یان هەستی هاوبەشی نیشتمانیی دەتوانێت سەرجەم پێكهاتەكان پێكەوە كۆبكاتەوە، لەم نێوەندەدا، خاڵی سەرەكی لەم گوتارەدا ئەوە بوو كە هەموولایەك هاوڕا بوون لەسەر ئەوەی كە دەبێت هەموومان پاسەوان و پارێزەری ئەم خاكە بین، و وەك «سەربازی ون»  ئامادەی قوربانیدان بین لە پێناو مانەوە و سەربەخۆیی كوردستاندا.

دروشمی سەرەكیی بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی كوردستان كە بریتییە لە «كوردستان یا نەمان»، لە خۆڕا نەبووەتە پەیامێكی نەمر لە ویژدانی نەتەوەیی گەلی كوردستاندا، ئەم دروشمە كە هەڵقوڵاوی ڕاستەقینەی بیری نەتەوەیی و ناسیۆنالیزمی كوردییە، گوزارشت لەو ڕاستییە دەكات كە كورد بەبێ كوردستانێكی خاوەن قەوارە، ناتوانێت گەرەنتی مانەوەی ناسنامەی خۆی بكات، هەر بۆیە ئەم دروشمە وەك هاندەرێكی هەمیشەیی بۆ بەخشینی گیان لە پێناو پاراستنی خاك و بونیادنانی قەوارەیەكی سیاسی نیشتمانێكی سەربەخۆدا بە زیندوویی ماوەتەوە.

زەروورەت و گرنگیی دەوڵەت بۆ پێناسەكردنی نەتەوە، پرسێكی مێژوویی قووڵە. زیاتر لە سەدەیەك لەمەوبەر، شێخ عەبدولسەلامی بارزانی لە پێناو ئەم پرسە نەتەوەییەدا ڕووبەڕووی پەتی سێدارە بووەوە. دوای ئەویش، ڕابەرانی وەك شێخ مەحموودی حەفید و پێشەوا قازی محەمەد قوربانیی گەورەیان لەم پێناوەدا پێشكەش كرد. لە درێژەی ئەم هەوڵە نیشتمانییانەدا، جەنابی مستەفا بارزانی پرسی سەربەخۆیی و دەوڵەتسازیی كردە پرسێكی گشتی بۆ تەواوی كوردستان، كاتێك لە چلەكانی سەدەی ڕابردوودا لە باكۆی پایتەختی ئازربایجانی سۆڤیەتییەوە ڕایگەیاند كە ئامانجی كۆتایی بزووتنەوەی ڕزگاریی خوازیمان، دامەزراندن و ڕاگەیاندنی كۆماری گەورە و یەكگرتووی كوردستانە.

هەر لەسەر ئەم ئاراستەیە و بە مەبەستی گەیشتن بەم ئامانجە ستراتیژییە، سەرۆك مەسعود بارزانی لە ساڵی ٢٠١٦دا، ڕابەرایەتیی پڕۆسەی ڕیفراندۆمی سەربەخۆیی كوردستانی كرد، لۆژیكی سەرۆك بارزانی بۆ ئەم پرۆسەیە لەوەدا بوو كە ئەنجومەنی باڵای گشتپرسی لە نوێنەرانی تەواوی پێكهاتە نەتەوەیی، ئایینی و سیاسییە جیاوازەكان پێك هێنرا و پرۆسەكە لە تەواوی جوگرافیای كوردستانی باشوور ئەنجام درا، تاوەكو بیسەلمێنێت كە سەرەڕای هەموو ڕێگرییە هەرێمی و نێودەوڵەتییەكان، گەلی كوردستان خاوەنی یەك ئامانجی هاوبەشە، كە ئەویش سەربەخۆیی كوردستانە.

ئەوەی لەم گوتارەدا شایەنی جەختكردنەوەی بەردەوامە، ئەوەیە كە گوتاری نیشتمانیی ڕاستەقینە تەنیا بە یەكگرتوویی و تەواوكاریی كۆی بیروبۆچوونە جیاوازەكان بەدی دێت. ئەوەی لە چوارچێوەی «بازنەی گفتوگۆ»دا سەرنجی ئامادەبووانی ڕاكێشا، پێداگریی هاوبەشی نوێنەرانی تەواوی پارچەكان و كۆی ڕەوتە سیاسییەكان (چەپ، عەلمانی، ئیسلامی) بوو لەسەر بایەخی دەوڵەت، ئەمەش دەریخست كە گوتاری نیشتمانی دەتوانێت هەمووان لە دەوری یەك ئامانج كۆبكاتەوە.

بەشی ڕۆشنبیری و ڕاگەیاندنی پارتی دیموكراتی كوردستان، وەك دامەزراوەیەك بۆ تەرجەمەكردنی فكر و عەقیدەی بارزان، سێ بنەمای سەرەكیی ئەم ڕێبازە كە بریتین لە «مرۆڤدۆستی، نیشتمانپەروەری و خوداناسی» كردووەتە نەخشەڕێگەی بەڕێوەبردنی بەرنامەكانی خۆی. ئامانجی سەرەكی لێرەدا كۆكردنەوەی جیاوازییەكان و نیشاندانی هێزی ڕاستەقینەی ئەم گەلەیە بۆ گەیاندنی ئەو پەیامەی كە پێكەوەژیانی سەرجەم پێكهاتەكان لە چوارچێوەی یەك نیشتماندا، دەتوانێت مۆدێلێكی هاوسەنگ و گونجاو پێشكەش بە جیهان بكات.