دروستبوون و هەبوونا شەڕان هەرەم کاریگەریێن خو یێن خراب ل سەر خەلک و ژینگەهێ دکەن و دەرئەنجامێن خراپ ژی لێ پەیدا دبن و بێ ئەگــــەرێن خراپیێ نابۆریت ئەو شەڕە ئەفجا هەر لایەکێڤە بیت.

هەبوون و دروسبوونا هەر ئاڵۆزیەکی یان شەڕەکێ دبینن کو کاریگەریا خۆ یا ڕاستە ڕاست ل سەر هەبوونا ژینگەه و سروشتی دکەت، کەواتە ئەڤ چەندە ژی نابۆریت ل سەر کاریگەریا خۆ یا خراپ ل سەر ساخلەمیا مرۆڤان.
درەستبوونا شەڕان، ئەوە کو نە تنێ ل سەر وێ دەڤەرێ دێ کاریگەریا خۆ هەبیت بەڵکو دێ کارتێکرن ل سەر دەولەت و دەڤەرێن هەڤسنوور کەت و دبیتە ئەگەرێ دەستدانا سەدەها تشتی ڕهــ و بێ رهــ.
ئەنجامێن شەڕی بێ کو هندەک کەس بهێنە کوشتن، د ئەنجامێ وی دا دبینن کو
ــ باژێر و گوند وێران دبن و د وی دەمیدا پاشکەفت و زڤرینەکا ئابووری دروست بیت .
ــ کوشتنا زارۆک و ژن و کەسێن بێ خودان و بێ خاڵ و خەرەز دهێنە ئازاڕ دان و دەربەدەر دبن.
ــ دیسان کاریگەریا وێ ل سەر داکەفتنا گشت کەرتا وەکو” ئابووری و چاندن، پیشەسازی، گەشتیاری و کەرتێن دیتر ژی کو ئەو تیشکا پێشڤەچوونێ دێ لاواز بیت و نامینتت وەک خو.
ــ هەروەها، ئەڤە د بیتە ئەگەرێ تێکدانەکا زۆر ل سەر ژینگەها وێ و دەڤەرێن نزیکی وێ، ئەو ژی نەمانا گشت وان تشتێ ناڤ سروشتی دا هەین وەکو: گیا و دارو بار، رەزو باغ، بەرهەمێن ناڤدا هەین و دەستدانا وان باڵندە و گیانەوەران و دگەل وان هەموو جهین پیرۆز و شینەواری، چونکە ئەڤێ دێ کاریگەریەکا زۆر ل سەر ژینگەهێ هەمیێ دروست کەت و هێتە وێران کرن.
ئەڤێن ل سەری مە بەحسی هندەک وان دەرئەنجامێن دروستبوونا شەڕان کرن، ژبلی ڤانە کو چەندین ئەگەر و کاریگەریێن دیتر دروست بن ل سەر پەیدا بوونا ڤان جۆرە شەڕانە و مللەت ژناڤ دچن و وێران دبن، هێز و چەکێ گران ژناڤچیت و کاریگەریێن مەزنتر ل سەر دەڤەرا خۆ یێن جیران ژی دروست کەتن.
ئەڤە ژبلی ڤانە کو کاریگەریا خو هەبیت ل سەر ژینگەهی و تێکدانا جوگرافییا دەڤەرێ و هەروەسا دبیتە ئێک ژ وانە کو خراپیا خو هەبیت بۆ کێمبوون و تێکدانا ئاڤێ ژی، ژینگەها پڕی دار و باریا کەسکاتی بەرەڤ وێرانکرنێ و ناڤچوونێ دبەت.
هەر دکەڤندا تا نوکە ژی هەر دهێتە گوتن، کو هەبوونا شەڕان، ججاران باشیین خۆ نین و تنێ زیان لێ پەیدا بن و دبنە ئەگەرێ هەبوونا ئەگەرێن مەترسی ل سەر ژینگە و دەروونێ خەلکی و ناڤچوونا مللەتان.
زۆر جاران بۆ پاراستنا ژینگەهێ بڕیارین نیڤدەولەتی ژی هاتینە دان کو تنێ ئەو لایەنێ بوویە ئەگەرێ تێکدانا ژینگەهئ بهێتە سزادان بەلێ تا نوکە وەکو پێدڤی بوون نەکەفتیە وارێ بجهئینانێ.
ئەڤە د دەمەکێ دایە کو هەردەما شەڕ هەبیت وەکی مە گوتی چ دەڤەرا وی یان ژی ئەو دەڤەرێن ل سەر سنوور و هێلا شەڕی بن، بیگومان ب هەر ئەگەرەک بن دێ کاریگەریا خو یا خراپ ل سەر هەبیت، بێگومان نوکە ژی هەبوونا شەڕی دبین کو خەلکەکیێ زێدەتر قەستا نەخۆشخانێ دکەن و بوویە مەترسی ل سەر هەبوەنا نەخۆشیێن زیدەتر و کاریگەریا خو زلر هەیە ل سەر هەبوونا ژینگەه و ساخلەمیا مرۆڤ و گیانداران.
ژینگە و کەش و هەوایێ وی جهی ژی دبینن زۆر جار و پتریا جاران یێ تەم و مژ و تێکدایە و هەوایەک نەساخلەم دروست بتت و تایبەت ل سەر وان کەسێن کو نەخۆشیێن تەنگەنەفسیێ هەبن.