چاودێرانی سیاسیی كورد و تورك لە توركیا بۆچوونی جیاوازیان هەیە سەبارەت بە ئایندەی پەیوەندیی نێوان ولایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا و پارتی یەكێتیی دیموكراتی دەسەڵاتدار لە رۆژئاوای كوردستان. هەندێكیان پێیانوایە پەیوەندییەكە لە سنووری بەرەنگاربوونەوەی داعشدایە. هەندێكیش وای بۆ دەچن كە لەدوای لەناوچوونی داعشیش هەر بەردەوام دەبێت.

لەگەڵ دەستپێكردنی ئۆپەراسیۆنی هێزەكانی سووریای دیموكرات كە YPG بەشێكی گرنگی ئەو هێزەن بۆ سەر باكووری رەققە لە 24ی مانگی رابردوو، پاشانیش بۆ سەر ناوچەی (منبج) لە یەكی حوزەیران، میدیاكانی توركیا بڵاویان كردەوە كە باراك ئۆباما سەرۆكی ئەمریكا لە گفتوگۆیەكی تەلەفۆنیدا، بەڵێنی بە رەجەب تەیب ئەردۆغان، سەرۆك كۆماری توركیا داوە، دوای ئازادكردنی منبج لەدەستی داعش، هێزەكانی یەپەگە بەرەو رۆژهەڵاتی فورات دەكشێنەوە.

موراد یەتكین، گۆشەنووس و شرۆڤەكاری تورك لەبەرەی ئەو كەسانەیە كە پەیوەندیی نێوان ئەمریكا و یەپەگە بە "كاتی" وەسف دەكەن. یەتكین دەڵێت "پێموایە ئەو هەماهەنگییە تەنیا بە بەرەنگاربوونەوەی داعشە. ئەمریكا جگە لە كۆماندۆی هێزی تایبەت ناخوازێ بەردەوام هێز رەوانە بكات. هەماهەنگییەكە بۆ ئەمریكا ناچارییە. كێشەی ئێستای ئەمریكا داعشە. ئەمریكا كێشەی دامەزراندنی دەوڵەتی كوردیی نییە".

تەكین پێیوایە لەدوای قۆناغی لەناوبردنی داعش لە رۆژئاوای كوردستان "شتێكی هاوشێوەی رێككەوتننامەی جەزائیری ساڵی 1975 كە بووە هۆی شكستخواردنی بزووتنەوەی كورد لە عێراق، دووبارە دەبێتەوە، چونكە بزووتنەوەی كوردی بۆ دامەزراندنی دەوڵەت بەدوای پشتگیریی دەوڵەتە بەهێزەكاندا گەڕاوە. بەڵام ئەو دەوڵەتانە هەمیشە كە كاریان تەواو بووە، لەگەڵ دەوڵەتەكانی دیكە لە زەرەری كورد رێككەوتوون".

بەڵام سەمیح ئیدز، پسپۆڕی سیاسەتی دەرەوە و گۆشەنووسی رۆژنامەی جمهوریەت پێیوایە پەیوەندی ئەمریكا و پەیەدە دوای لەناوبردنی داعشیش بەردەوام دەبێت "ئەمریكا لە ناوچەیەكی ئاڵۆز و زەحمەتی وەكو رۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا پێویستی بە هاوپەیمانە و بە ئاسانی دەستبەرداری ئەو پەیوەندیانە نابێ". ئیدز وای بە (رووداو) گوت، بەڵام پێیوانییە ئەمریكا لە هەموو هەلومەرجێكدا پشتگیری كوردی رۆژئاوا بكات، بەڵكو داخوازیی عەرەبی ناوچەكەش لەبەرچاو دەگرێت و سیاسەتێكی هاوسەنگ پەیڕەو دەكات.

سەبارەت بە دووبارەبوونەوەی رێككەوتننامەی جەزائیر لە رۆژئاوای كوردستان، ئیدز دەڵێت "بارودۆخی ئێستای كورد لە رۆژئاوای كوردستان وەكو بارودۆخی كوردی ساڵی 1975 نییە، زۆر ئاڵۆز و نادیارە. لەبەر ئەوەی هەموو لایەنەكان نازانن لە كۆتاییدا چی روودەدات، هەوڵ دەدەن یارییەكە بە نەرمی ئەنجام بدەن. كوردیش لەنێو ئەو هاوسەنگییەدایە. پێگەی كورد ئێستا بە بەراورد لەگەڵ ساڵی 1975 زۆر پتەوترە".

پەیوەندیی كورد لە رۆژئاوای كوردستان لەگەڵ ئەمریكا، مێژووییەكی درێژی نییە، ساڵی 2014 لە كاتی گەمارۆدانی كۆبانێ لەلایەن داعشەوە دەستی پێكرد. سەرەڕای ئەو ماوە كورتەش ئەو پەیوەندییە بەچەند قۆناغێك و ئاستێكدا تێپەڕیوە. ئارزوو یڵماز، پسپۆڕی كێشەی كورد و مامۆستای زانكۆی ئەمریكی لە دهۆك پێیوایە بێ تێگەیشتن لە (ستراتیژی رێگای سێیەم) كە بەڕێوەبەرایەتی كانتۆنەكان لە ساڵی 2012 بەدواوە گرتوویەتیە بەر، ناتوانرێ‌ خوێندنەوەیەكی راست بۆ پەیوەندی ئەمریكا و پەیەدە بكرێ. بەگوێرەی یڵماز ناوەڕۆكی ستراتیژی رێگای سێیەم دەڵێت "هەماهەنگی لەگەڵ هەر لایەنێك دەكەم كە پشتگیری لە پاراستنی دەستكەوتەكانی رۆژئاوا بكات".

یڵماز ئەوە بە ستراتیژیەكی پراگماتیستانە وەسف دەكات و پێیوایە لەم چوارچێوەیەدا ماوەیەك لەگەڵ رژێمی سوریا، ماوەیەك لەگەڵ توركیا، ماوەیەك لەگەڵ رووسیا، ماوەیەك لەگەڵ ئەمریكا پەیوەندییان دروست كرد. ماوەیەك لەگەڵ ئۆپۆزسیۆنی سووریا هەماهەنگییان كرد "ئەم تابلۆیە یارمەتیمان دەدات بۆئەوەی لە رۆژئاوا تێبگەین".

ئارزوو یڵماز دەڵێت "هەتا داعش هێرشی نەكردە سەر كۆبانێ‌، ئەمریكا راستەوخۆ هاوكاری رۆژئاوای نەكرد. بەڕێوەبەرایەتی رۆژئاوای بانگی كۆنگرەی یەكەم و دووەمی جنێڤ نەكرد. ڤیزای نەدایە ساڵح موسلیم، سەردانی ئەمریكا بكات، سیاسەتێكی گونجاوی بەگوێرەی نیگەرانییەكانی توركیا پەیڕەو دەكرد".
دوای رووداوەكانی كۆبانێ لە تشرینی یەكەمی 2014 ئەو سیاسەتەی ئەمریكا گۆڕانی بەسەردا هات، وەكو رەجەب تەیب ئەردۆغان سەركۆماری توركیا گوتی (سەرەڕای ناڕازیبوونی ئێمە) ئەمریكا بۆ یەكەمجار لە كۆبانێ پشتگیری لە كورد كرد.

یڵماز دەڵێت "هەڵمەتی پشتگیریی ئەمریكا لە كورد لەكاتی رووداوەكانی كۆبانێ چاكەیەك نەبوو لەگەڵ كورد. بەپێچەوانەوە كاردانەوەیەك بوو لەژێر ناوی كۆنترۆڵكردنی ئەو سنوورە لەلایەن داعش كە پشتگیری لۆجستیكی لەسەر سنووری توركیا بەدەستدەهێنا، هێڵی پەڕینەوەی ملیتانان بوو لە ئەوروپاوە بۆ سووریا".

ئارزوو یڵماز هاتنی رووسیا بۆ سووریا لە تشرینی دووەمی 2015 بە قۆناغی دووەمی پەیوەندی ئەمریكا و پەیەدە وەسف دەكات و دەڵێت "تا ئەو كاتە ئەمریكا داوای لە پەیەدە دەكرد لەگەڵ توركیا و ئەنەكەسە هەماهەنگی بكات. سیاسەتێكی مامناوەندی پەیڕەو دەكرد و نیگەرانییەكانی توركیای لەبەرچاو دەگرت. هاتنی رووسیا بۆ نێو سووریا هەڵوێستی ئەمریكای لەبەرامبەر كورد بەتەواوەتی گۆڕی. چونكە ستراتیژی رێگای سێیەم كە كورد پەیڕەوی دەكرد دەرفەتی بۆ كوردی سووریا رەخساند تاوەكو پەیوەندی لەگەڵ رووسیا ببەستێت. لێرەدا ئەمریكا ستراتیژییەكی دیكەی پێشخست، نەك تەنیا پەیوەست بەداعش، بەڵكو كوردی سووریای وەكو شەریكی ستراتیژی دەستنیشان كرد".

پەیوەندیی ئەمریكا - پەیەدە، دۆست و نەیارانی ئەمریكای لەناوچەكە نیگەران كردووە. بۆیە هەریەك لەلای خۆیەوە دەخوازێ ئەو پەیوەندییە هەڵوەشێتەوە، ئەگەر هەرنا لاواز ببێ و زیاتر بەرفراوان نەبێ، بەڵام توركیا لە هەموویان زیاتر بەو پەیوەندیە نیگەرانە.

لەماوەی رابردوودا لە میدیا عەرەبییەكانەوە دەنگۆی دانیشتنی نوێنەرانی سووریا و توركیا لە جەزائیر بڵاوكرایەوە، بەڵام پرسیارەكە ئەوەیە "ئایا توركیا دەتوانێ بە پشتبەستن بە پێگەی جیۆپۆلیتیكی و پەیوەندییە مێژووییەكانی لەگەڵ رۆژئاوا درز بخاتە پەیوەندی نێوان ئەمریكا – پەیەدە لە داهاتوودا؟
فەهیم ئیشق كە نووسەرێكی ناوداری كوردە لە توركیا، پێیوایە توركیا هەر لەسەرەتاوە ویستوویەتی ئەو پەیوەندییە خراپ بكات "دیارە هێزی توركیا بەشی ئەمەی نەكرد. هێشتا توركیا لە بانگەشەكانی پەشیمان نەبووەتەوە. بۆ تێكدانی پەیوەندی ئەمریكا و پەیەدە درێژە بە هەوڵەكانی دەدات. كاتێك لەم گۆشەیەوە سەیری رووداوەكان دەكەین لە كۆتاییدا ئەمریكا و توركیا ناچارن یەكێك لەو دوو رێگایە هەڵبژێرن. یان ئەمریكا لە توركیا پەشیمان دەبێتەوە، یان توركیا هیچی دیكە ناڵێت پەیەدە تیرۆریستە، دەتوانین بڵێین بژارەی دووەم واقیعیترە، بەڵام هێشتا توركیا لە سیاسەتێكی واقیعی دوورە".

موراد یەتكین پێیوایە ناكۆكیی نێوان ئەمریكا و توركیا لەسەر پەیەدە كاتییە "پەیوەندی توركیا و ئەمریكا بە پەیەدەوە سنووردار نییە. بەڵكو زۆر بەرفراوانە و چەندین رەهەندی هەیە، رەهەندی ناتۆ، رووسیا، دەریای سپی، ئاسیای ناوەڕاست و بەلكان لەخۆ دەگرێت. بۆیە لەوانەیە مەسەلەی پەیوەندی لەگەڵ پەیەدە كاتی بێ".

ئارزوو یڵماز، پێیوایە كوردستان بە رۆژئاوا و باشوورییەوە بووەتە ناوەندێكی نوێی جیۆپۆلیتیكی، بۆیە گومانی لەوە نییە كە پەیوەندیی ئەمریكا – پەیەدە دوای پڕۆسەی لەناوبردنی داعش درێژە دەكێشێ. ئەو دەڵێت "لە دوای رێككەوتنە ئەتۆمەییەكەی ئێران، ئەمریكا لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا بەدوای دۆزینەوەی هاوسەنگییە لەنێوان سوننە و شیعەدا. لە ناوچەكەدا جگە لە كورد هیچ هێزێكی دیكە نییە هەماهەنگی لەگەڵ ئەمریكا بكات. بۆیە پەیوەندییەكان بەردەوام دەبن".



رووداو