دهقى وتارى سهرۆك وهزیران نێچیرڤان بارزانی لە ڕێوڕەسمی واژووكردنی گرێبەستی دابینكردنی غاز بۆ وێستگەی كارەبای دهۆك
ئەمڕۆ بۆ ئێمە ڕۆژێكی خۆشە، ئەویش ئیمزاكردنی ئەو كۆنتراكتەیە كە ئەمڕۆ كردمان، سەركەوتنێكی تر و پڕۆژەیەكی تری زۆر گرنگی حكوومەتی هەرێمی كوردستان لە ڕێگەی وەزارەتی سامانە سروشتییەكانی هەرێمی كوردستانهوه دەكەوێتە بواری جێبەجێكردنهوه. خەونێك كە ڕۆژانێك كەس لە هەرێمی كوردستان باوەڕی نەدەكرد ئێمە بتوانین ئەو خەونەمان جێبەجێ بكەین.
سەرەتای كارەكانمان لە حكوومەتی هەرێمی كوردستان دوای داڕشتنی دەستووری هەمیشەیی عێراق بوو، لە سەرەتای كارەكانماندا ئێمە لە هەرێمی كوردستان باوەڕمان بە یەك شت هەبوو، ئەویش ئەوەیە كە چەندین و چەندین ساڵ لەم ووڵاتەدا سامانی عێراق هەمیشە بەكارهاتووە بۆ پڕچەككردنی ئەم ووڵاتە. وێرانكردنی كوردستان، كیمیاباران، هەڵەبجە، 4500 گوندی وێران، هەموو لە ئەنجامی بەكارهێنانی سامانی ئەم ووڵاتە بوو، كە فرۆشراوە و چەكی پێ كڕدراوە و ووڵاتی ئێمەی پێ تێكوپێك دراوە.
بۆ ئێمە زۆر گرنگە بۆ یەكەمجار ئەم هاوكێشەیە هەمووی بگۆڕین و وا بكەین سامانی سروشتییهكانى ووڵاتەكهمان بۆ خۆشگوزەرانی و ئاوەدانی و نەوەی داهاتووی وڵات بەكار بێت.
لە 2004ەوە كە دەستمان پێكرد ئەم كارە بكەین وەك سیاسەتێكی حكوومەتی هەرێمی كوردستان، كەس باوەڕی نەدەكرد كە دەگەینە ئەم قۆناغەی ئەمڕۆ پێی گەیشتووین، ئێمە سێ قۆناغی زۆر گرنگمان لەو پرۆسەیەدا بڕی.
یەكەم: جێگیركردنی داواكارییەكانمان وەك هەرێمی كوردستان لە دەستووری هەمیشەیی عێراق؛ هەنگاوی یەكەممان ئەوە بوو، تێیدا سەركەوتوو بووین. سەركردایەتیی سیاسیی كورد سەركەوتوو بوو لەوەی كە مادەیەك بخاتە ناو دەستوورهوه بۆ ئەوەی مومارەسەی ئەو دەسەڵاتانە بكات كە هەتا ئێستا بوار نەبووە ئەو دەسەڵاتانە جێبەجێ بكات، ئەمە هەنگاوی یەكەم بوو.
هەنگاوی دووەم ئەوە بوو كە ئێمە دەبێ یاسایەكمان هەبێ، یاسایەك شەفاف و ڕوون بێت و وەبەرهێنهرانی بیانیش بتوانن بێن بۆ كوردستان و لێرە كار بكەن. لێرەوە دەمەوێ ئاماژە بەوە بدەم، ئەو دوو كۆمپانیا بەڕێزەی كە ئەمڕۆ لێرەن، كۆمپانیای DNO و گەنەل ئهنهرژى، ئەوانە بوون كە سەرەتا پێش ئەوەی ئێمە یاساشمان هەبێ ئەوانە باوەڕیان بە حكوومەتی هەرێمی كوردستان هەبوو، ئەوان باوەڕیان بەوە هەبوو كە ئەم هەرێمە دەتوانێ داواكاریی خۆی لە دەستووری عێراق جێگیر بكات و بەو هیوایە هاتنە كوردستان. ئەمڕۆ كە ئێمە لەم قۆناغەی ئەمڕۆداین؛ دەبێ یادی ئەو ڕۆژانە بكەینەوە و بەتایبەتی سوپاسی هەردوو كۆمپانیاكە بكەم، چونكە ئەوان دەستپێشخەر بوون لەوەی هاتنە كوردستان و باوەڕیان بە حكوومەتی هەرێمی كوردستان كرد و كاریان كرد هەتا گەیاندمانە ئەمڕۆ.
ئێمە ئەو قۆناغەشمان تێپەڕاند، ئینجا باسەكە هاتە سەر ئەوەی كە ئەوەی ئێمە دەیكەین دەستوورییە یان نا. من پێموایە ئێمە ئەو قۆناغەشمان بڕی. ئێمە لەگەڵ گرنگترین ئینیستوتی پارێزەران لە دەرەوە هەوڵمان دا لە مافی دەستووری خۆمان تێبگەین. گەیشتینە بڕوا كە بەڵێ ئێمە ئەو مافە دەستوورییەمان هەیە بەپێی دەستووری عێراق، ئێمە مومارەسەی مافی دەستووریی خۆمان كرد، زۆر كێشە هەبوو، زۆر زەحمەتیش بوو، ئەو ڕۆژە شتێكی ئاسان نەبوو، جۆرەها تۆمەتیان بۆ هەڵبەستین، جۆرەها بوختانیان بۆ دروست كردووین، جۆرەها شتیان پێگوتین، بەڵام ئیرادەیەكی ئەوەندە بەهێزمان هەبوو، دڵنیا بووین كە لەسەر ڕێگەیەكی ڕاست بۆ خزمەتكردنی ووڵاتەكەمان بەرەو پێشەوە دەچین.
من یەكەم قسەی د.ئاشتیم لەبیرە كە پێى گوتم؛ من وەكو كەسێك كە لەو قۆناغەدام و لە دەرەوە ژیاوم و خوێندنم تەواو كردووە، ئەو شەرەفەم نەبووە لە پێشمەرگایەتی بۆ بەرگریكردن لە ووڵاتەكەم هەوڵ بدەم و خەبات بكەم، بەڵام ئەو بەڵێنە دەدەم بە میللەتی خۆم و سەركردایهتیی سیاسیی كوردستان كە پێشمەرگەیەكی ئابووری بم بۆ بەرەوپێشچوونی كوردستان لە هەموو بوارێكدا. لەم ڕۆژەدا دەمەوێ سوپاسی برای بەڕێز و خۆشەویستم بكەم كە بەو ئامانجە هاتە كوردستان و بهڕاستى هەتا ئەم دەقیقەیەش كۆڵی نەداوە و بەردەوام بووە و ئەو خەونانەی ئێمە هەمان بوو، ئەو هەوڵی داوە ئەو خەونانە بۆ گەلهكهمان جێبەجێ بكات، سوپاسێكی تایبەتی دەكەم.
ئێمە قۆناغی كە ترمان دەستپێكرد، ئەوەبوو بتوانین چۆن لە سامانە سروشتیەكانی خۆمان كەڵك وەربگرین. گەورەترین كێشەی ئێمە كارەبا بوو، دیسانەوە من ئەوە دەڵێم: ئەو كۆمپانیانەی هاتن بۆ كارەبا، بەتایبەتی كۆمپانیای ماس بوو كە یەكەم كۆمپانیا بوو، لەو ڕووەوە یارمەتیی ئێمەی دا، دوایی كۆمپانیای تریش هاتن، بەڵام ماس لەو مەسەلەیەدا دەستپێشخەر بوو، سوپاسیان دەكەین.
لە بەغدا من لەیەك شت تێگەیشتم، لێتان ناشارمەوە، دوای كۆبوونەوەی چەندین ڕۆژ لە بەغدا، كە كاك د.ئاشتیم لەگەڵدا بوو، تێگەیشتم لە بەغدا مەبەستیان چارەسەر نییە، مەبەستیان كۆنترۆڵە و نایانەوێ چارەسەر بدۆزنەوە، دەیانەوێ كۆنترۆڵ بكەن، دەیانەوێ ئێمە ڕابگرن هەتا ئەوان بگەنە ئەو ئاستەى ئێمه. من لەوە تێگەیشتم، كە گەڕامەوە بە د.ئاشتیم گوت؛ ئێمە هەوڵ دەدەین و كار دەكەین بۆ سەربەخۆیی لە سووتەمەنی و كارەبا. ئێمە ئەمەمان كرد بە دروشمی خۆمان، ئەم ستراتیژەمان دانا، كە دەبێ لەو مەسەلەیەدا ئەوەندە پێویست نەبین، هەر ڕۆژێك بیانەوێ كارەبای ئێمە ببڕن، هەر كاتێك بیانەوێ سووتەمەنی لەسەر ئێمە ببڕن. ئێمە دەبێ لەو مەسەلەیەدا زۆر بوێرانە كار بكەین، سوپاس بۆ خوا كاریشمان كرد و لەوەشدا سەركەوتوو بووین.
خەونی گەورەی ئێمە ئەوەیە، ئێمە بتوانین بەرهەمی نەوتی ووڵاتهكهمان بگەیەنینە ووڵاتانی دەرەوە، لە ڕێگەی توركیاوە بیگەیەنینە ئەورووپا و شوێنەكانی تر. ئێمە هەڕەشە نین لەسەر هیچ یەكێك لەم ووڵاتانە، نامانەوێ چی لەو دەستوورەی كە عێراق هەیەتی، شتێكی زیادە بكەین، دەمانەوێ لە چوارچێوەی دەستووری عێراقدا كار بكەین، دەمانەوێ بە هەماهەنگی لەگەڵ بەغدا كارەكان بكەین، دەمانەوێ ئەو ئیشانەی دەیكەین بۆ خزمەتی كورد و عەرەب و هەموو ئەو پێكهاتانە بێت كە لە عێراقدا دەژین.
مەسەلەكە ئێمە نین وەكو كورد بە تەنیا، ئەوەی ئێمە دەمانەوێ، ئێمە زۆر ئەزیەت دەخۆین كە دەبینین ڕهوشى عێراق بەم شێوەیەیه، زۆرمان پێناخۆشە كە دەبینین لە چەند سەعاتێك زیاتر كارەبایان نییە. هەموو ووڵاتێكی بە سەرچاوەی مرۆیی ئەوەها دەوڵەمەند، سەرچاوەی سروشتیی وا دەوڵەمەند، حەیف و مەخابنە ئەمڕۆ ئەو گەلەی كە شایستەی خزمەتگوزاری زیاترە لە عێراقدا، ئێمە دەبینین بەو شێوەیە دەژی. ئێمە بەمانە ناڕەحەت دەبین و خۆشحاڵ نین.
ئەو پرۆسەیەی ئێمە لە كوردستان دەستمان پێی كردووە و دەیكەین بۆ هەموو گەلانی عێراقە ، ئەو پرەنسیپەی لە دەستووری عێراق جێگیر بووە، كە دەڵێ: نەوت و غاز موڵكی هەموو گەلانی عێراقە؛ ئێمە پێوەی پابەندین، بەڵام ئەمەش واتای ئەوە نییە هەموو شتێك لەلایەن بەغداوە پەیڕەو بكرێت و هیچ مافێكمان نەبێت. ئێمە دەستوورێكمان هەیە، دەستووری عێراق ڕێگەی بە ئێمە داوە دەسەڵاتی خۆمان بەكار بهێنین و ئامادەش نین بەقەد یەك زەرەش نە زیاد نە كەم لەم دەستوورە لابدەین و ئەوەی ئەمڕوش دەیكەین كارێكی دەستوورییە.
سوپاسی هەموو ئەو كۆمپانیایانە دەكەین، كە هاتوونەتە هەرێمی كوردستان، كە لە مافە دەستووریەكانمان پشڕاستن، ئەگینا مومكین نییە ئەم كۆمپانیایانە بێنە هەرێمی كوردستان و كار بكەن ئەگەر بزانن ئەو مافە دەستوورییانە بوونیان نییە و ئەگەر نەزانێت ئەو گرێبەستانەی كردوویانە یاسایی نەبێ. ئەوان دەستووریان باش خوێندۆتەوە و پارێزەریان هەیە و ئێمەش دەمێكە هەوڵی ئەوەمان داوە لەگەڵ بەغدا پارەی ئەو كۆمپانیایانە بدەین كە لە هەرێمی كوردستان كاریان كردووە، ئەوەش مافی خۆیانە، كە پارەی كۆمپانیاكان نادرێن؛ ئێمە ناچار بووین پەنامان بردە بەر پەرلەمانی كوردستان، پەرلەمانیش ئەو مافە بە ئێمە دەدات وەكوو حكومەتی هەرێمی كوردستان چارەسەری پارەی ئەو كۆمپانیایانە بكەین و دەشیكەین و چوارچێوەی گفتوگۆكانمان لەگەڵ بەغدا هەر لەو بابەتەدایە. ئەگەر بەغدا نەیەوێ بیكات؛ ئێمە دەیكەین، ئێمە پەرلەمان و دەستوورمان هەیە، یاسامان هەیە و دەستوور ئەو مافەمان پێدەدات ڕێگەچارەیەك بدۆزینەوە بۆ چارەسەركردنی كێشەی ئەو كۆمپانیایانە و بێگومان كێشەكانیان چارەسەر دەكەین.
ئێمە لەگەڵ بەغدا بەردەوام كێشەی بودجەمان هەیە ، ئەوان بە ئێمە دەڵێن ئێمە 17% بە ئێوە دەدەین، بەڵام بە هەموو حیسابێك لە 10.5 ، 11% تێناپەڕێت و پەرلەمانی كوردستان، حكوومەتی هەرێمی كوردستانی تەخویل كردووە دەبێ بزانێت لەو چەند ساڵەدا چەندە زەرەر بە هەرێمی كوردستان كەوتووە، دەبێ ئەوەش قەرەبۆ بكرێتەوە، ئەو مافە بەپێی یاسایەك لە پەرلەمانی كوردستانەوە بە ئێمە دراوە و وەكوو حكومەت دەبێ جێبەجێی بكەین.
ئەوەی لەگەڵ توركیا دەیكەین زۆر شەفاف و ڕوونە و وەكو گوتم دەبێ ئەو پڕۆژەیە لە خزمەتی هەموو عیراقدا بێت نەك تەنها هەرێمی كوردستان. دەمەوێ ئەو كۆمپانیایانەى لە كوردستان كار دەكەن دڵنیا بكەمەوە كه حكوومەتی هەرێمی كوردستان لەسەر سیاسەتی خۆی بەردەوام دەبێت و ئامادە نییە هیچ تەنازولێك لەو سیاسەتە بكات لە پێناو خزمەتكردن و گەشەسەندنی زیاتری هەرێمی كوردستان و خۆشگوزەرانیی میللەتەكەی كە زەحمەتی زۆریان بینیوە و شایستەی لەوە زیاترن.
ئێمە بە بودجەیەكی سنووردار بەو شێوەیەی كە بەغدا لەگەڵمان هەڵسوكەوت دەكات؛ ناتوانین ووڵاتێكی وێران ئاوەدان بكەینەوە، ئێمە بۆ ئاوەدانكردنەوەی ووڵاتی خۆمان پێویستیمان بە 30 ملیار دۆلار هەیە بۆ ئەوەی بگەینە ستانداردی ووڵاتانی جیهان؛ بۆ ماوەیەكی خێراش؛ تەنها بۆ پڕكردنەوەی بۆشایی و دروستكردنی ڕێگاوبان.
كوردستان ووڵاتێكی دەوڵەمەندە بە كانزا و سووتەمەنی و غاز و نەوت، ئێمە بۆ خۆشگوزەرانی لە ووڵاتەكەمان بەكاری دێنین و دەمەوێ دەستخۆشی لە كۆمپانیای كار بكەم بۆ ئەو كارانەی كردوویانە و دەیكەن و كارەكانیان جێگەی تەقدیرە؛ بەتایبەتی شێخ باز و ئەو برایانەی لەگەڵیاندا كار دەكەن.
سوپاسی وەزارەتی سامانە سروشتیەكان بە وەزیر و بریكار و بەڕێوەبەرە گشتیەكان دەكەم، كە هەموویان وەكو یەك تیم دەست لەناو دەست كاری بەردەوامیان كردووە، سوپاسێكی تایبەتی د.ئاشتی دەكەم بۆ ئەو دیدەی هەیبووە و هەیەتی بۆ ووڵاتەكەمان و بە هەموو واتایەكەوە شانازی بە د.ئاشتی دەكەین و كارەكانی جێگەی ڕێزن و هیوادارم ئەو كارانەی ئێمە كردوومانە ببێتە هۆی كەمتركردنی مەینەتییەكانی خەڵكی خۆمان.
وەك دەزانن تا ئێستا وێستگەی كارەبای دهۆك بە گاز ئۆیڵ كار دەكات و ژینگە پیس دەكات و دەبێ ڕۆژانە چەندین تانكەر گازی بۆ دابندرێت و ئەوەی ئەمڕۆ لێرە خۆشبەختانە ئیمزامان كرد دۆزینەوەی غازی سروشتی بوو كە كۆمپانیای DNO و گەنەل ئهنهرژى لە ناوچەی سێمێل دۆزیویانەتەوە و گرووپی كۆمپانیای كار بۆ وێستگەی كارەبا بۆڕییەكەی كێشاوە و هیوادارم لە سەرەتای ساڵدا بتوانین غازی سروشتی بدەینە وێستگەی كارەبا و پێویستی بە گاز ئۆیڵ نەبێت .
ئەمە هیوای ئێمەیە، ئەوەی ئەمڕۆ ئیمزامان كردووە بۆ ئەم مەبەستە بووە، من پیرۆزبایی لە هەموو ئەو بەڕێزانە دەكەم كە كاریان بۆ سەرخستنی پڕۆژەكە كردووە، سوپاسیان دەكەم و هیوای سەركەوتنیان بۆ دەخوازم. زۆر بەخێربێن.
