Parastina ewlehiya avê û pêşxistina jêrxana çavkaniyên avê, di salên borî de yek
ji mijarên sereke yên bernameya saziyên peywendîdar ên Hikûmeta Herêma
Kurdistanê bûye. Di navbera salên 2019an heta 22ê Nîsana 2026an de, hewlên ji bo
rûbirûbûna hişkesalî, daketina asta ava bin erdê û kontrolkirina çavkaniyên avê
hatine xurtkirin. Di vê raportê de bal tê kişandin ser projeyên xizmetguzariyê,
sektora darayî û asta bikaranîna avê ji aliyê welatiyan ve.

1- Bendav û pond: Stratejiya komkirina ava baranê Li gorî amarên fermî, li
seranserî Herêma Kurdistanê 36 bendav hene; 25 ji wan bi temamî hatine
cîbicîkirin û kar li ser 11 bendavên din di qonaxên cuda yên cîbicîkirinê de ne.
Herwiha, 178 pond (bendavên biçûk) li deverên cuda yên Herêmê hatine çêkirin, ku
roleke berçav di komkirina ava baranê de dibînin.

Di dema kabîneya nehem a Hikûmeta Herêma Kurdistanê de, 9 bendavên nû û 23 pond
hatine çêkirin. Ev bendavên nû (Dêwane, Tûrecar, Xinis, Çemerge, Şewgêr, Aquban,
Gomespan, Bestore û Duwîn) bi tevahî kapasîteya komkirina zêdetirî 252.8 mîlyon
metre sêca avê hene. Li gorî planan, biryar e di vê salê de kar li ser
çêkirina 18 bendavên din dest pê bike ku 6 ji wan stratejîk in, di heman demê
de 58 pondên din jî di qonaxa cîbicîkirinê de ne.

2- Banka avê û bandora wê li ser sektora enerjiyê Baranbarîna berçav a îsal bûye
sedema bilindbûna asta ava komkirî di bendavên Herêmê de. Niha rêjeya ava
komkirî li hemû bendavan gihîştiye 8.41 mîlyar metre sêca, ku li gorî sala borî
(ku tenê 3.59 mîlyar metre sêca bû) bi qasî 8.41 mîlyar metre sêca zêde bûye.

Ev zêdebûna asta avê bandoreke rasterast li ser berhemhanîna enerjiya elektrîkê
di bendavan de kiriye. Berhemhanîna elektrîka bendavan di vê salê de
gihîştiye 175 megawatt, di dema ku di heman heyama sala borî de tenê 61 megawatt
bûye.

3- Xizmetguzariya ava paqij û projeyên cîbicîkirî Dabînkirina ava vexwarinê ya
tendurist yek ji armancên xizmetguzariyê ye. Niha li seranserî Herêma
Kurdistanê 25 stasyonên parzûnkirinê (fîltrekirin), 4,946 bîr û 536 kaniyên ava
paqij hene. Rojane bi navînî 2,564,000 metre sêca ava paqij tê berhemhanîn û bi
rêya torên veguhastinê li ser 1 mîlyon û 181 hezar hevbeşên (aboneyên) avê tê
dabeşkirin.

Di çarçoveya projeyên kabîneya nehem de, projeya "Hewara Lezgîn a Ava Hewlêrê"
hat cîbicîkirin, ku kapasîteya wê ya rojane 480 hezar metre sêca ava paqij e. Ev
projeye dê pirsgirêka kêmaviyê li Hewlêrê heta 30 salên bê kêm bike. Herwiha
projeya ava Quştepeyê rojane 72 hezar metre sêca ava paqij dabîn dike ji bo wan
deverên ku berê rûbirûyî daketina zêde ya asta ava bin erdê bibûn.

Projeyên din mîna: Ava Çemçemal - Goptepe (31% temam bûye), Ava Akrê (65% temam
bûye), projeya ava Derbendîxan û projeya gihandina avê bo 51 gundên devera
Barzan (98% temam bûye) di qonaxa cîbicîkirinê de ne.

4- Girtina bîran û projeyên pêşerojê Ji bo kêmkirina girêdayîbûna bi ava bin
erdê û parastina çavkaniyên xwezayî, nêzîkî 900 bîrên avê li bajarê Hewlêrê
û 109 bîrên avê li devera Quştepeyê hatine girtin (mirandin).

Di heman demê de, çendîn projeyên nû dê di demeke nêz de dest pê bikin, ji wan:

- Projeya rakêşana xeta sêyem a boriyên ava Dukan - Silêmanî.
- Projeya ava Berdereşê.
- Projeya recyclegirina ava gemar (giran) li Hewlêrê.
- Projeyên ava Koyê, Soran û Kelarê.

5- Têçûna darayî û asta bikaranîna avê Li gorî zانیاریyên darayî, mesrefa salane
ya berhemhanîn, veguhastin û dabînkirina ava paqij li Herêma Kurdistanê
nêzîkî 500 mîlyar dînar e. Lê di beramber de, dahata salane ya komkirî ya avê
tenê 60 mîlyar dînar e. Ev tê wê wateyê ku hikûmet salane 440 mîlyar dînar wek
piştgiriya darayî (subsidî) bo welatiyan dabîn dike.

Tevî vê têçûna zêde, datha nîşan didin ku bikaranîna avê gelek zêde ye û li ser
asta pêdiviyên sereke ye. Pêdiviya rastîn a her kesekî li Herêma Kurdistanê
rojane 181 lître ye, lê biryara ava dabînkirî ji bo her kesekî digihe 350
lîtreyan di rojekê de.