نێچیرڤان بارزانی: حكوومەتی هەرێم، زۆربەی خزمەتگوزارییە گشتییەكان دەداتە كەرتی تایبەت
پێشنیوەڕۆی ئەمڕۆ پێنجشەممە 28 - 4 - 2016 بە ئامادەبوونی (نێچیرڤان بارزانی) سەرۆكوەزیرانی هەرێمی كوردستان و جێگری سەرۆكوەزیران و ژمارەیەك لە وەزیر و پەرلەمانتار و بەرپرسانی حزبی و حكوومی و ڕێكخراوەكانی ناوخۆ و نێودەوڵەتی، ڕێوڕەسمی واژۆكردنی گرێبەستێك لە نێوان دامەزراوەی پارەداركردنی نێودەوڵەتی IFCكە ئەندامێكی گرنگیی گرووپی بانكی نێودەوڵەتییە، لەگەڵ كۆمپانیای ماس گڵۆباڵی كەرتی تایبەت بۆ پڕۆژەی فراوانكردنی وێستگەی كارەبای سلێمانی، بەڕێوە چوو.
لە ڕێوڕەسمەكەدا، دوای پێشكەشكردنی چەند گوتەیەك، (نێچیرڤان بارزانی) سەرۆكوەزیرانی هەرێمی كوردستان گوتەیەكی پێشكەش كرد و تێیدا جیا لە دەربڕینی خۆشحاڵیی خۆی بە بەشداریكردنی لە ڕێوڕەسمی واژۆكردنی گرێبەستی نێوان دامەزراوەی پارەداركردنی نێودەوڵەتی IFCو كۆمپانیای ماس گڵۆباڵی كەرتی تایبەتی بۆ پرۆژەی فراوانكردنی وێستگەی كارەبای سلێمانی، ئاماژەی بەوە دا كە IFCبە بڕی 375 ملیۆن دۆلار، پڕۆژەی فراوانكردنی وێستگەی كارەبای سلێمانی پارەدار دەكات و 500 مێگاوات لە وێستگەی كارەبای سلێمانی زیاد دەكات و توانای بەرهەمهێنانی دەگاتە 1500 مێگاوات.
ئەوەیشی ئاشكرا كرد كە، ئەم بڕە پارەیە هەندێكی بە قەرز دەدرێتە كۆمپانی ماس گڵۆباڵ و هەندێكی دیكەشی وەك هاوبەشییەكی IFCـیە، كە دەبێتە هاوبەشێكی ئەو پڕۆژەیە و بانكی "عەودە"ـیش هاوبەشیی ئەم پڕۆژەیە دەكات و بە دابینكردنی بڕێكی پارەكە، دەبێتە یەكێك لە هاوبەشەكان. هەروەها دووپاتی كردەوە كە، پێدانی قەرز لەلایەن دامەزراوەیەكی گرینگ و دیاری نێودەوڵەتیی وەك IFCبە كۆمپانیایەكی كەرتی تایبەتی ناوخۆیی لە دۆخی ئەمڕۆی هەرێمی كوردستاندا، جگە لەوەی هاندان و گەڕاندنەوەی متمانەیە بۆ وەبەرهێنان لە هەرێمی كوردستان، لە ڕووی سیاسی و مەعنەوییشەوە، پشتگیرییەكی گەورەیە.
جەختی لەوەیش كردەوە كە، ئەم هەنگاوەی IFCمانایەكی گرینگی بۆ ئەمڕۆ و داهاتووی هەرێمی كوردستان هەیە و نیشانەی متمانەكردنی دامەزراوە نێودەوڵەتییەكانە بە حكوومەتی هەرێمی كوردستان و ئەمەیش مایەی خۆشحاڵی و شانازیی خەڵك و حكوومەتی هەرێمە و دەرخەری ئەو ڕاستییەیشە كە سیاسەتی پشتگیریكردن و ئاسانكاریی حكوومەتی هەرێمی كوردستان بۆ كەرتی تایبەتی ناوخۆیی و بیانی بۆ وەبەرهێنان لە كوردستان، تێگەییشتنێكی ژیرانە و دیدگایەكی دووری ستراتیژی و سیاسەتێكی گرینگ و سەركەوتووی بەرهەمدار بووە.
لە بارەی كێشەی كارەباوە لە هەرێمی كوردستان، سەرۆكوەزیران ئەوەی بیرهێنایەوە كە ماوەیەكی درێژە دەستیان بە چارەكردنی كێشەی كارەبا كردووە، بەڵام بە هۆی بەردەوامیی زیادبوونی خواست لەسەر وزەی كارەبا، كە ئەمەیش لە هەموو كۆمەڵگایەكی گەشەكردوودا شتێكی ئاسایییە، هێشتا كێشەی كەمیی كارەبا هەیە و ئەمەیش تەنیا كاریگەری لەسەر گوزەرانی هاووڵاتیان نییە، بەڵكو بەرهەمی كاریش سست دەكات و ئەنجام كاریگەریی نەرێنی لەسەر ئابووری و ڕێژەی كار دروست دەكات، بۆیە ئەم بڕەپارەیە لە لایەك یارمەتیی زیاتركردنی بەرهەمهێنانی وزەی كارەبا دەدات، لەلایەكی دیكەیشەوە بڕەپارەیەكی گونجاو بۆ هەرێمی كوردستان دابین دەكات.
دەربارەی سیاسەتی حكوومەتی هەرێمی كوردستان بۆ پڕكردنەوەی كەموكوڕییەكانی وزەی كارەبا، بەڕێزیان ئاشكرای كرد كە بۆ چارەكردنی كێشە و كەموكوڕییەكانی ئەم كەرتە، بە ڕێژەیەكی زۆر و تا ئەو شوێنەی دەكرێت، پشت بە كەرتی تایبەت دەبەستتن. هەروەها دووپاتی كردەوە كە، حكوومەتی هەرێمی كوردستان نەك تەنیا لە كەرتی كارەبادا، بەڵكوو دەیەوێت لە هەموو كەرتەكانی خزمەتگوزاریی گشتیدا، پشت بە كەرتی تایبەت ببەستێت بۆ ئەوەی وەك وڵاتە پێشكەوتووەكان كەرتی تایبەت بتوانێت زۆرترین ڕێژەی خزمەتگوزارییەكان بگرێتە ئەستۆ و سیاسەتی گەشەپێدانی كەرتی تایبەت پەیڕەو بكەن، چونكە ئەوان زۆر بە باشی گرینگیی كەرتی تایبەتیان زانیوە و بە هەموو شێوەیەك پشتگیرییان كردووە.
لە بەردەوامیی قسەكانیدا، سەرۆكوەزیران ئاشكرای كرد كە ئەم هەنگاوەی حكوومەتی هەرێمی كوردستان دەكەوێتە چوارچێوەی بەرنامەی چاكسازی و، بۆ ئەم مەبەستەیش نزیكەی 30 بڕیاری دەركردووە، كە یەكێكیان بڕیاری ژمارە 69ـیە و بەپێی ئەم بڕیارە هەموو دامەزراوە و دامودەزگاكانی حكوومەت هەوڵ دەدەن ئەوەی لە توانادا بێت، پێشكەشكردنی خزمەتگوزارییە گشتییەكان، لە كەرتی گشتییەوە بگوازنەوە كەرتی تایبەت و تەنیا ئەو خزمەتگوزارییانە لە دەستیدا بمێننەوە، كە ناكرێت لە دەستی كەرتی حكوومیدا نەبن.
سەبارەت بە ئاسانكارییەكانی حكوومەتی هەرێمی كوردستانیش بۆ كەرتی تایبەت، بەڕێزیان ئاشكرای كرد كە حكوومەتی هەرێم هەر لە كابینەی پێنجەمەوە دەرگای بۆ كەرتی تایبەت واڵا كردووە و دەرفەتی گەورەی بۆ ڕەخساندووە بۆ ئەوەی بتوانێت ڕۆڵی شیاوی خۆی لە ئاوەدانكردنەوە و بنیاتنان و گەشەپێدانی كوردستاندا بگێڕێت و پشتگیری و ئاسانكاریی زۆری پێشكەش كردووە و لە ئەنجامی ئەم سیاسەتەیشدا كەرتی تایبەت بووە داینەمۆیەكی گەورەی بنیاتنان و گەشەپێدانی كوردستان و بە سەدان هەزار دەرفەتی كاری لە هەموو بوارەكاندا، دەستەبەر كرد.
هەروەها دووپاتی كردەوە كە، واژۆكردنی ئەم گرێبەستە ئەنجام و بەرهەمی سوودبەخش و بنیاتنەرانەی سیاسەتی حكوومەتی هەرێمی كوردستانی بۆ وەبەرهێنان و پشتگیریی كەرتی تایبەتی ناوخۆیی و بیانی دەرخست و بەڵگەیەكی ڕوونیشە كە حكوومەتی هەرێم مامەڵەیەكی دروست و سەركەوتووی لەگەڵ ئەم كەرتەدا كردووە و لە ئەنجامی ئەم سیاسەتەدا، كەرتی تایبەتی هەرێمی كوردستان گەییشتووەتە ئاستی پێوەر و ستانداردە جیهانییەكان چونكە دامەزراوەی پارەداركردنی نێودەوڵەتی IFCپێوەر و ستاندارد و هەڵسانگاندنی خۆیان بۆ هەر هەنگاوێكی لەم جۆرەی پێدانی قەرز و هاوبەشیكردن لە پڕۆژەكان هەیه و بە ئاسانی ناچنە ژێر باری پێدانی قەرز و هاوبەشیكردن لەگەڵ كەرتی تایبەتی وڵاتان.
لە كۆتاییی گوتەكەیدا، سوپاس و دەستخۆشییەكی تایبەت لە (مۆید مخلوف) بەرپرسی دامەزراوەی پارەداركردنی نێودەوڵەتی IFCلە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و باكووری ئەفریقیا ـ مینا ـ كرد كە خەمخۆرانە هەوڵی دا بۆ ئەنجامدانی ئەم گرێبەستە و، هیوای خواست واژۆكردنی ئەم گرێبەستە، دەسپێكی كۆمەڵێك گرێبەست و وەبەرهێنانی دیكەی IFCبێت لە كوردستان. هەروەك سوپاس و دەستخۆشی لە وەزارەتی پلاندانانی هەرێمی كوردستان كرد بۆ ڕۆڵیان لە پتەوكردنی پەیوەندییەكانی حكوومەتی هەرێمی كوردستان لەگەڵ گرووپی بانكی نێودەوڵەتی لە هەموو بوارە پەیوەندارەكاندا و سوپاس و دەستخۆشی لە وەزارەتی كارەباش كرد كە هەموو ئاسانكارییەكی بۆ سەرخستنی ئەم گرێبەستە كردووە. هەروەها سوپاس و دەستخۆشی لە (ئەحمەد ئیسماعیل) خاوەنی كۆمپانیای "ماس گڵۆباڵ"یش كرد كە چەندین پڕۆژەی گەورەی هەیە و ڕۆڵێكی دیاری لە گەشەپێدانی كەرتی تایبەتدا لە هەرێمی كوردستان هەبووە، ئەمە جیا لە سوپاسكردنی بانكی (عەودە)ـی لوبنانی بۆ هاوبەشیكردنی لەو پڕۆژە گرینگەدا.
دەقی گوتەی (نێچیرڤان بارزانی) سەرۆكوەزیرانی هەرێمی كوردستان:
ئامادەبووانی بەڕێز
بەیانیتان باش، هەموو لایەكتان بەخێر بێن..
خۆشحاڵم ئەمڕۆ لەگەڵ ئێوەی بەڕێز، من و كاك (قوباد) بەشداری لە ڕێوڕەسم و ڕووداوێكی گرینگدا بۆ هەرێمی كوردستان دەكەین، كە ئەویش واژۆكردنی گرێبەستێكی نێوان ئەندامێكی گرنگی گرووپی بانكی نێودەوڵەتی و كۆمپانیایەكی دیاری كەرتی تایبەتە لە هەرێمی كوردستان.
ئەمڕۆ دامەزراوەی تەمویلی نێودەوڵەتی IFCكە ئەندامێكی دیار و كارای گرووپی بانكی نێودەوڵەتییە، بە بڕی 375 ملیۆن دۆلار، پڕۆژەی فراوانكردنی وێستگەی كارەبای سلێمانی تەمویل دەكات، كە لەلایەن كۆمپانیای كەرتی تایبەتی "ماس گلۆباڵ"ـەوە ئەنجام دەدرێت و 500 مێگاوات لە وێستگەی كارەبای سلێمانی زیاد دەكات، بەم شێوەیەیش توانای بەرهەمهێنانی دەبێتە 1500 مێگاوات.
ئەم بڕەپارەیە هەندێكی بە قەرز دەدرێتە ئەم كۆمپانیایە و هەندێكی دیكەشی وەك هاوبەشییەكی IFCیە، كە دەبێتە پارتنەرێكی ئەو پڕۆژەیە. هەروەها بانكی "عەودە"ـیش هاوبەشیی ئەم پڕۆژەیە دەكات و بە دابینكردنی بڕێكی پارەكە، دەبێتە یەكێك لە پارتنەرەكانی ئەم پڕۆژەیە.
پێدانی قەرز لەلایەن دامەزراوەیەكی گرینگ و دیاری نێودەوڵەتیی وەك IFCیەوە، بە كۆمپانیایەكی كەرتی تایبەتی ناوخۆیی لە دۆخی گشتی و بەتایبەتی دۆخی داراییی ئەمڕۆی هەرێمی كوردستاندا، لەگەڵ پڕكردنەوەی پێویستییەكی گرنگ بۆ كەرتی كارەبا لە شاری خۆشەویستی سلێمانی، جگە لەوەی هاندان و گەڕاندنەوەی متمانەیە بۆ وەبەرهێنان لە هەرێمی كوردستان، هەروەها كاتێك دامەزراوەیەكی نێودەوڵەتی لەو ئاستە بەرزەدا قەرز دەداتە كەرتی تایبەتی ناوخۆیی و دەبێتە هاوبەشی پڕۆژەكانی، لە ڕووی سیاسی و مەعنەویشەوە، پشتگیرییەكی گەورەیە و مانایەكی گرنگی بۆ ئەمڕۆ و داهاتووی هەرێمی كوردستان هەیە.
وێڕای ئەمە، ئەم هەنگاوەی IFC، نیشانەی متمانەكردنی دامەزراوە نێودەوڵەتییەكانە بە حكوومەتی هەرێمی كوردستان، كە ئەمەیش مایەی خۆشحاڵی و شانازیی خەڵك و حكوومەتی هەرێمی كوردستانە. هەروەها ئەو ڕاستییەش دەردەخات كە سیاسەتی پشتگیریكردن و ئاسانكاریی حكوومەتی هەرێمی كوردستان بۆ كەرتی تایبەتی ناوخۆیی و بیانی بۆ وەبەرهێنان لە كوردستان، تێگەیشتنێكی ژیرانە و دیدگایەكی دووری ستراتیژی و سیاسەتێكی گرینگ و سەركەوتووی بەرهەمدار بووە لە هەرێمی كوردستاندا.
لە هەرێمی كوردستاندا ماوەیەكی درێژە دەستمان بە چارەكردنی كێشەی كارەبا كردووە، بەڵام بە هۆی بەردەوامیی زیادبوونی خواست لەسەر وزەی كارەبا، كە ئەمەیش لە هەموو كۆمەڵگایەكی گەشەكردوودا شتێكی ئاسایییە، هێشتا كێشەی كەمیی كارەبامان هەیە. كەمیی وزەی كارەبا بە تەنها كاریگەری لەسەر گوزەرانی هاووڵاتیانمان نییە، بەڵكو بەرهەمی كاریش سست دەكات، ئەمەیش كاریگەریی نەرێنی لەسەر ئابووری و ڕێژەی كار دروست دەكات، بۆیە ئەم بڕەپارەیە لە لایەك یارمەتیی زیاتركردنی بەرهەمهێنانی وزەی كارەبا دەدات، لەلایەكی دیكەیشەوە بڕە پارەیەكی گونجاو بۆ هەرێمی كوردستان دابین دەكات لە ڕووی ئیستسمارەوە.
بەڕێزان..
ئێمە لە هەرێمی كوردستان بەردەوامین لەسەر پڕكردنەوەی كەموكوڕییەكانی وزەی كارەبا و بۆ ئەم مەبەستەیش ستراتیژی حكوومەت ئەوەیە كە لە چارەسەركردنی كێشە و كەموكوڕییەكانی ئەم كەرتەدا، بە ڕێژەیەكی زۆر و تا ئەو شوێنەی دەكرێت، پشت بە كەرتی تایبەت ببەستێت، بۆیە وەك هەمیشە هەموو ئاسانكارییەك پێشكەش دەكات بۆ كەرتی تایبەت. حكوومەتی هەرێمی كوردستان نەك هەر بە تەنیا لە كەرتی كارەبادا، بەڵكوو دەیەوێت لە هەموو كەرتەكانی خزمەتگوزاریی گشتیدا، پشت بە كەرتی تایبەت ببەستێت و ڕۆڵێكی زیاتری بداتێ، بۆ ئەوەی وەك لە وڵاتە پێشكەوتووەكاندا هەیە، كەرتی تایبەت بتوانێت زۆرترین ڕێژەی خزمەتگوزارییەكان بگرێتە ئەستۆی خۆی.
لە ڕابردوودا زۆر بە باشی گرینگیی كەرتی تایبەتمان زانیوە و بە هەموو شێوەیەك پشتگیریمان كردووە، ئێستایش بەم شێوەیە دەمانەوێت سیاسەتی گەشەپێدانی كەرتی تایبەت پەیڕەو بكەین. ئەم هەنگاوەی حكوومەتی هەرێمی كورستان دەكەوێتە چوارچێوەی بەرنامەی چاكسازی و بۆ ئەم مەبەستەیش زیاتر لە 30 بڕیاری دەركردووە، كە یەكێكیان بڕیاری ژمارە 69ـیە.
بەپێی ئەم بڕیارە، هەموو دامەزراوە و دامودەزگاكانی حكوومەت هەوڵ دەدەن ئەوەی لە توانادا بێت، پێشكەشكردنی خزمەتگوزارییە گشتییەكان، لە كەرتی گشتییەوە بگوازنەوە كەرتی تایبەت و تەنیا ئەو خزمەتگوزارییانە لە دەستیدا بمێننەوە، كە ناكرێت لە دەستی كەرتی حكوومیدا نەبن.
حكوومەتی هەرێمی كوردستان هەر لە كابینەی پێنجەمەوە دەرگای بۆ كەرتی تایبەت واڵا كردووە و دەرفەتی گەورەی بۆ ڕەخساندووە بۆ ئەوەی بتوانێت ڕۆڵی شیاوی خۆی لە ئاوەدانكردنەوە و بنیاتنان و گەشەپێدانی كوردستاندا بگێڕێت. بۆیە پشتگیری و ئاسانكاریی زۆری پێشكەش كردووە و زەمینەیەكی لەباری ڕەخساندووە تاكو بتوانێت بەشدارییەكی كارا لە پڕۆژەكانی بنیاتنانی ژێرخان و وەبەرهێنان لە هەموو كەرتەكاندا بكات. لە ئەنجامی ئەم سیاسەتەشدا، بینیمان كە چۆن كەرتی تایبەت بووە داینەمۆیەكی گەورەی بنیاتنان و گەشەپێدانی كوردستان و بە سەدان هەزار دەرفەتی كاری لە هەموو بوارەكاندا، دەستەبەر كرد.
ئیمزاكردنی ئەم گرێبەستەی ئەمڕۆی دامەزراوەیەكی گرینگی نێودەوڵەتی لەگەڵ كۆمپانیایەكی كەرتی تایبەتی هەرێمی كوردستان، ئەنجام و بەرهەمی سوودبەخش و بنیاتنەرانەی سیاسەتی حكوومەتی هەرێمی كوردستانی بۆ وەبەرهێنان و پشتگیریی كەرتی تایبەتی ناوخۆیی و بیانی دەرخست. ئەمە بەڵگەیەكی ڕوونە كە حكوومەتی هەرێمی كوردستان مامەڵەیەكی دروست و سەركەوتووی لەگەڵ ئەم كەرتەدا كردووە و لە ئەنجامی ئەم سیاسەتەدا، كەرتی تایبەتی هەرێمی كوردستان گەییشتووەتە ئاستی پێوەر و ستانداردە جیهانییەكان.
دامەزراوەی تەمویلی نێودەوڵەتی IFCو هاوشێوەكانی لە دەزگا گرینگە نێودەوڵەتییەكان، پێوەر و ستاندارد و هەڵسانگاندنی خۆیان بۆ هەر هەنگاوێكی لەم جۆرەی پێدانی قەرز و هاوبەشیكردن لە پڕۆژەكان، هەیە. ئەوان هەروا بە ئاسانی ناچنە ژێر باری پێدانی قەرز و پارتنەری و هاوبەشیكردن لەگەڵ كەرتی تایبەتی وڵاتان. بۆ هەنگاوێكی لەم جۆرە، ستراتیژ، لێكۆڵینەوە، لێكدانەوە و خوێندنەوەی تایبەت و هەمەلایەنەیان هەیە.
بۆیە ئەوەی ئەمڕۆ لەگەڵ كەرتی تایبەتی هەرێمی كوردستان دەیكەن و هەبوونی وەبەرهێنانی IFCلە هەرێمی كوردستان، مانا و دەلالەت و گرنگییە مەعنەوییەكەی بۆ هەرێمی كوردستان، زۆر لە بڕی ئەو قەرزە و بڕی پارەی هاوبەشیكردنیان لە پڕۆژەكە گەورەترە و، جۆرێكی دیكەی پشتگیری و دڵنیاییی نێودەوڵەتییە بۆ هەرێمی كوردستان و، هاندەرێكی دیكەی كوردستانە بۆ ئەوەی بتوانێت بە بڕوابەخۆبوون و متمانەیەكی زیاترەوە، بەرەو دواڕۆژێكی گەشتر هەنگاو بنێت.
لە كۆتاییی ئەم ڕێوڕەسمەدا، دەمەوێ سوپاس و دەستخۆشییەكی تایبەت لە بەڕێز "مۆید مخلوف" بەرپرسی دامەزراوەی تەمویلی نێودەوڵەتی IFCلە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و باكووری ئەفریقیا ـ مینا ـ بكەم، كە زۆر خەمخۆرانە هەوڵی دا بۆ ئەنجامدانی ئەم گرێبەستە. ئێمە هەوڵ و ماندووبوون و دڵسۆزیی بەڕێزیان، بەرز و بەڕێزەوە هەڵدەسەنگێنین، هیوای تەمەندرێژی و سەركەوتنی بۆ دەخوازین. هیوداراین ئیمزاكردنی ئەم گرێبەستە، دەسپێكی كۆمەڵێك گرێبەست و وەبەرهێنانی دیكەی IFCبێت لە هەرێمی كوردستاندا.
سوپاس و دەستخۆشی لە وەزارەتی پلاندانان دەكەم بۆ ڕۆڵیان لە پتەوكردنی پەیوەندییەكانی حكوومەتی هەرێمی كوردستان لەگەڵ گرووپی بانكی نێودەوڵەتی لە هەموو بوارە پەیوەندارەكاندا. سوپاس و دەستخۆشی بۆ وەزارەتی كارەبای حكوومەتی هەرێمی كوردستان كە هەموو ئاسانكارییەكی پێویستیان بۆ سەرخستنی ئەم گرێبەستە كردووە. سوپاس و دەستخۆشیی تایبەتیشم بۆ بەڕێز ئەحمەد ئیسماعیل خاوەنی كۆمپانیای "ماس گڵۆباڵ" كە چەندین پرۆژەی گەورەی هەیە و ڕۆڵێكی دیاری هەیە لە گەشەپێدانی كەرتی تایبەت لە هەرێمی كوردستاندا.
سوپاسی بانكی "عەودە"ـی لوبنانی دەكەم كە ئەوانیش ئەمڕۆ لەگەڵ ئێمە بەشدارن لەم مەراسیمەدا و سوپاسیان دەكەم كە ئەوانیش هاتوون بۆ هەرێمی كوردستان و بەشداریی لەم پڕۆژەیەدا دەكەن. دیسانەوە هیوای سەركەوتنتان بۆ دەخوازم و كەرتی تایبەت لە هەرێمی كوردستان دڵنیا دەكەینەوە كە حكوومەتی هەرێمی كوردستان بە هەموو شێوەیەك پشتگیرییان دەكات.
زۆر بەخێر بێن سەرچاو و زۆر سوپاس.
