ڕۆژنامەی ئیندیپێندنتـی بەریتانیا لە بابەتێكدا ئاماژە بەوە دەكات, كە پڕۆژەی عێراقی یەكگرتوو شكستی هێناوە و، ماوەیەکی دی دەوڵەتی سەربەخۆی كوردستان دادەمەزرێت.

ڕۆژئاوا پێویستی بە كوردستان هەیە
بابەتەكە لە لایەن نووسەر و بەرپرسی گرووپی فرەپەرلەمانتارانی بەریتانیا بۆ هەرێمی كوردستان (گاری كێنت) نووسراوە و، لە سەرەتایدا هاتووە، ئەگەر دە ساڵ بگەڕێیتەوە دواوە، ئەوا ژمارەیەكی زۆر كەم كەس لە سەرانسەری جیهاندا هەبوون بزانن هەرێمی كوردستان لە كوێیە. دە ساڵ پێش ئێستا زۆر كەم كەس هەبوون بزانن پێشمەرگە مانای چییە. ئێستا ژمارەیەكی زۆر كەس لە خەڵكی جیهان دەزانێت كە حكوومەتی هەرێمی كوردستان و پێشمەرگەكان لە شەڕی دژ بە گرووپی تیرۆریستی داعشدا ڕۆڵێكی گەورە دەگێڕن و، هاوپەیمانی ڕاستەقینەی ڕۆژئاوان.

(گاری كێنت) نووسیویه‌تی، زۆرجار كوردەكان باس لە دەرفەتی لەدەست ڕۆیشتوو و خیانەتی ڕۆژئاوا دەكەن. ئەوان باش دەزانن كە ڕۆژئاوا پێویستی بە گەلی كورد هەیە، چونكە وڵاتانی ڕۆژئاوا ویستی ئەوەیان نییە هێزی زەوینی ڕەوانەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بكەن بۆ مەبەستی لەناوبردنی گرووپی تیرۆریستی داعش. بێگومان داعشیش هەڕەشەیەكی گەورەیە بۆ سەر هەموولایەك، لەوانەش ڕۆژئاوا. گەلی كورد ترسی لەوە هەیە كە هەر كاتێك هەڕەشەی داعش نەما، ئیدی وڵاتانی ڕۆژئاوایش كەمتر پشتگیرییان لێ بكەن.

لە بەشێكی دیكەی بابەتەكەدا هاتووە، لە ماوەی 20 ساڵی ڕابردوودا پێشكەوتنی گەورە لە هەموو بوارێكەوە لە هەرێمی كوردستان بەدەست هاتووە. لە ساڵانی نەوەدەكانی سەدەی ڕابردوودا، گەلی كورد ڕاپەڕینی كرد و سوپای (سەددام)ی لە بەشێكی زۆری هەرێمەكەی ڕاماڵی. پرۆسەی ڕزگاریی عێراق لە ساڵی 2003دا پێگەی كوردی لە ناو عێراقی نوێدا بەهێز كرد و، بەو شێوەیەش كورد بووە بەشێكی سەرەكی لە عێراقێكی فیدراڵی و دیموكراسیدا. سەركردایەتیی سیاسیی كوردستان سوودی لە ئەزموون و شارەزاییی خۆی وەرگرت بۆ ئەوەی حكوومەتی فیدراڵی جێگیر لە عێراق دابمەزرێن و، لەو چوارچێوەیەشدا پۆستەكانی سەركۆمار و وەزیری دەرەوە و چەند پۆستێكی دیكەی گرینگ بە كورد سپێردران. دەستووری ساڵی 2005ی عێراق پێگەی دەستووریی هەرێمی كوردستانی لەبەرچاو گرتووە و حكوومەتی هەرێمیش سوودی لەو دەستوورە وەرگرتووە بۆ ئەوەی لە خاڵی سفرەوە دەست بە پیشەسازیی نەوتی هەرێمەكەی بكات و، پاشانیش پەیوەندییەكانی لەگەڵ توركیادا بەرەو پێشەوە ببات. ئێستایش زۆرینەی خەڵكی و توێژەرەوان باوەڕیان وایە، پەیوەندی نێوان هەولێر و ئانكارا ئەوەندە بەهێزە كە ئەگەر سەركردایەتیی سیاسیی كوردستان سەربەخۆیی ڕابگەیەنێت، ئەوا توركیا دژایەتیی ناكات.

بەغدا هەر بە ئەقڵیەتییە شۆڤێنییەکەی جاران دەڕوانێتە كورددا
لە بەشێكی دیكەی بابەتەكەدا هاتووە، ڕاستە هەرێمی كوردستان لە هیچ شوێنێكەوە ناكەوێتە سەر دەریا، بەڵام دەبێت ئەوەش بزانین كە حكوومەتە تائیفی و خەمنەخۆرەكانی عێراق شكستیان بە سیستەمی فیدراڵیزم هێناوە. هەمیشە مەرجی سەركردایەتیی سیاسیی كوردستانیش بۆ مانەوەی هەرێم لە چوارچێوەی عێراقدا ئەوەبووە، كە دەبێت سیستەمی فیدراڵیی لەم وڵاتەدا بە ڕاستی جێبەجێ بكرێت. ئێستایش كوردەكان ترسی ئەوەیان هەیە كە جارێكی دیكە عێراق ببێتەوە وڵاتێكی دیكتاتۆری، هەربۆیەش نایانەوێت وەك بەشێك لەو عێراقەدا بمێننەوە. سرووشتی جیۆگرافیی عێراق ڕوونە. كاتێك گرووپی تیرۆریستی داعش هێرشی كردە سەر مووسڵ و شار و شارۆچكە سوننەنشینەكانی دیكە، ئەم جیاوازییە زۆر بە ڕوونی دەركەوت و شتێك بە ناوی عێراقەوە نەما. ئێستا سنوورێكی زیاتر لە 1000 كیلۆمەتری لە نێوان حكوومەتی هەرێمی كوردستان و گرووپی تیرۆریستی داعشدا هەیە، بەڵام سنووری نێوان هەرێم و حكوومەتی ناوەندی تەنیا چەند كیلۆمەترێكە.

(گاری كێنت) هه‌روه‌ها نووسیویه‌تی، بە گوێرەی دەستووری هەمیشەییی عێراق، دەبێت بەغدا پشكی بودجە و مووچەی كارمەندانی هەرێمی كوردستان بنێرێت، بەڵام ئێستا ناینێرێت. پێدەچێت ئەم سیاسەتەی بەغدایش واتای ئەوە بێت كە هەرێم فەرامۆش بكات و تەنانەت ناچاری بكات جیا ببێتەوە. پاشان، وادیارە ئەقڵیەتی شۆڤێنیەتی بەغدا گۆڕانی بەسەردا نایەت - ئەو ئەقڵیەتەی كە جینۆسایدی دژ بە گەلی كورد ئەنجام دا.
لە بەشێكی دیكەی بابەتەكەدا هاتووە، ئەمەریكا و بەریتانیا سیاسەتی یەكپارچەییی خاكی عێراق پەیڕەو دەكەن، بەڵام هەموو كەس دەزانێت ئەو سیاسەتە شكستی هێناوە و شتێك بە ناوی عێراقی یەكپارچە بوونی نەماوە. ئێستا لە كۆبوونەوە تایبەتییەكاندا بەشێوەیەكی دیكە قسە لە سەر ڕەوشی عێراق دەكرێت و هەڵوێستی نوێ دەردەبڕدرێن. پسپۆڕی سیاسی (ئارەزوو یەڵماز) بە ڕۆژنامەی ڕووداوی ڕاگەیاندبوو كە ساڵی ڕابردوو زیاتر لە 100 كۆبوونەوەی دیپلۆماسی لە هەولێر لە نێوان بەرپرسانی كۆمەڵگای نێودەوڵەتی و سەركردایەتیی سیاسیی كوردستاندا بەڕێوە چوون، ئەمەش شتێكە كە هیچ كاتێك پێشتر ڕووینەداوە.

سەربەخۆییی كوردستان نزیكە
(گاری كێنت) نووسیویشیه‌تی، بێگومان دەبێت هەماهەنگییەك لە نێوان سوپای عێراق و هێزی پێشمەرگەی كوردستاندا بۆ ڕووبەڕووبونەوەی هەڕەشەكانی گرووپی تیرۆریستی داعش هەبێت. ئێستا دەربارەی كۆنترۆڵكردنەوەی مووسڵ قسە دەكرێت، بەڵام پرسیارە گرینگەكە ئەوەیە، كە هاوبەشیی چ هێزێك پێویستە بۆ ڕزگاركردنەوەی ئەو شارە لە تیرۆریستانی داعش. بیرمان نەچێت هەندێك لە دانیشتوانی مووسڵ گرووپی تیرۆریستی داعشیان لە بەغدا پێ باشترە. ئەگەر حكوومەتی عێراقیش هەر حكوومەتێكی تائیفی و مەركەزیی بێت ئەوا پشتگیریكردنی سوننە لە داعش بنبڕ نابێت. ڕێكخراوی تیرۆریستی ئەلقاعیدە لە عێراقدا نەما، بەڵام داعش لە ئەلقاعیدەەوە دروست بوو و هەربۆیەش بەردەوامیی سیاسەتی هەڵەی بەغدا واتای ئەوەیە، لە داعشیش گرووپێكی دیكەی تیرۆریستی دروست دەبێت.

لە كۆتایی بابەتەكەدا هاتووە، سەركردایەتیی سیاسیی كوردستان دەیەوێت جیابوونەوەی هەرێمەكەی لە عێراق بەشێوەیەكی ئاشتیانە بێت و هەماهەنگییش لە نێوان هەولێر و بەغدادا بمێنێت. هەرێم و بەغدا چی دیكە ناتوانن پێكەوە بن، بەڵام باشتر وایە وەك دوو دراوسێ بن و ڕێككەوتنی بواری ئاسایش و ئابووری لە نێوانیاندا هەبێت. بارودۆخ لە بەغدا بەرەو خراپبوون دەڕوات و حكوومەتی عێراق پێویستی بە هاوبەش و هاوپەیمان هەیە بۆ ئەوەی لە شەڕی دژ بە گرووپی تیرۆریستی داعشدا سەركەوتن بەدەست بهێنێت. هەربۆیەش دەكرێت كوردستان و بەغدا ببنە هاوبەش و هاوكاری یەكتری بۆ ڕووبەڕووبونەوەی قەیران و هەڕەشەكان.

وەرگێڕان: عەلی هەورامی







KDP