لە دیدارێكی تایبەتدا بۆ گۆڤاری گوڵان تۆماس ئیوینگ تایبەتمەندی مێژوو لە زانكۆی میشیگان بۆ گوتى: سی ساڵ شەڕ و چەسپاندنی مەملەكەتی فەرەنسی و ئاژاوەكانی نێوان كاسۆلیك و پرۆتستانەكان بووە هۆی پەرەدان بە ناسنامەی نیشتمانی كە بە سنوورە سیاسییەكان دامەزرا بەرانبەر بەو جەنگە ئایینییانەی كە بۆ پاشا دەكرا، لەبەر ئەوەی ناسنامەی ئایینی زۆر جیاواز بوو، بۆیە سنوورەكانی دەوڵەت و ناسنامەی نیشتمانی پێكەوە بەسترانەوە. واتە شەڕی سی ساڵە كەمێك بەشدار بوو لەمەدا.


تۆماس ئیوینگ هەروەها گوتی: لەگەڵ دەستپێكی شۆڕشی فەرەنسی و جەنگی سەربەخۆیی ئەمریكا لە سەدەی هەژدەدا كە دەوڵەت بەڕاستی گرنگ دەبێت بۆ پاراستنی مافەكانی تاك و بەڕاستی لەگەڵ شۆڕشی فەرەنسیدا بانگەوازی ئازادیی ئایینی و مافی تاكەكەس و مافی دەربڕینی بیروڕا هاتەئاراوە، هەروەها هاوشێوە لەگەڵ دامەزراندنی كۆماری ئەمریكی لە دەستووری وڵاتە یەكگرتووەكاندا، پرسی مافی مرۆڤ و هەموو ئەم مافە تاكەكەسییانە تا رادەیەك پشت دەبەستێت بە دەوڵەت بۆ بەهێزكردن و هێشتنەوەی مافی تاكەكان لە وڵاتە یەكگرتووەكان كە تا ئێستاش بەردەوامە لە رووی حكوومییەوە بە شێوەی جیاوازیش هەنگاوی ناوە بەرەو مافی دەڕبڕینی بیروڕا و هەڵگڕتنی چەك و پیادەكردنی ئایینی تاكەكەسی. هەموو ئەمانە لە چوارچێوەی دەستووردا بوون، بە پێچەوانەی ئەمەشەوە نموونەی وەك سنوورداركردنی مافی تاكەكان لەلایەن دەوڵەتەوە بە دانانی یاسای نوێ و دروستكردنی تەكنەلۆژیا هەیە كە رێگە بە هەواڵگری و كۆنتڕۆڵ دەدات. بۆیە پێموایە دەوڵەت بۆ هەردوو مەبەستەكە بەكاردێت، هەم بۆ كۆنتڕۆڵ و هەم بۆ ئازادیش.


شايانى باسه ئیوینگ هەروەها گوتی: بۆ ئەو خەڵكانەی كە خۆیان بە نەتەوە دەزانن، دەیانەوێت كۆنتڕۆڵی سیاسی خۆیان لە ژێردەستی خۆیاندا بێت، ئەمەش وەك خستنەڕووی مافەكانیان دەبیندرێت، نەك لەناو بونیادێكی گەورەتردا بن كە ئەو بونیادە دەسەڵاتی هەبێت بەسەریانەوە و لە نەتەوە و ئایین و نەژادی دیكە جیاواز بن، هەرلەبەر ئەوەشە دەبینی لە كۆتایی سەدەی هەژدەدا پرسی بەهێزی سەربەخۆیی بوون و ئۆتۆنۆمی و خۆبەڕێوەبردن هاتەئاراوە و دووبارە لە سەرەتای سەدەی بیستەمدا ئەو بیرۆكە بەهێزەی كە سەرۆك وێڵسن دەریبڕی سەبارەت بە مافی چارەنووس، نەك هەر لە رۆژهەڵاتی ئەوروپادا، بەڵكو لەسەرتاسەری جیهاندا بووە بزوێنەری بزووتنەوە سەربەخۆییخوازكان، دەتوانم چەند نموونەیەك بخەمەڕوو كە نەتەوە بچووكەكان بۆ ئەوەی ئاسایشی خۆیان بپارێزن چوونەتە بندەستی نەتەوە گەورەكانەوە، وەك ئەرمینیا كە چوونە لای رووسەكان لە سەرەتای سەدەی بیستەمدا، یان سكۆتلاندییەكان لە بەر مەسەلەی ئابووری لە بەریتانیا جیا نەبوونەوە، بەڵام ئەمانە زۆر نین بە دڵنیاییەوە لەوەی كە حەزی زۆر هەیە بۆ خۆبەڕێوەبردن.


لە درێژەی قسەكانیدا تۆماس هەروەها گوتی: قورسە كە دەوڵەتانی لیبڕاڵ دیموكراسی لەگەڵ یەك بكەونە شەڕەوە، بەشێكی لەبەر ئەوەی پێویستی بە رێكخستن و پشتیوانی دانیشتووانی وڵاتانەوە هەیە كە میكانیزمیان هەیە بۆ یەكلاكردنەوەی ناكۆكییەكان و خەڵك زیاتر هۆشیارن لە تێچوونەكانی شەڕ. بەدڵنیاییەوە چەندین نمونەی دەوڵەتانی لیبڕاڵ دیموكراسیمان هەیە كە چوون بۆ شەڕ، بۆ نموونە لە حاڵەتی جەنگی جیهانی دووەمدا بەریتانیا و وڵاتەیە كگرتووەكان و فەرەنسا كە هەموویان لیبڕاڵ دیموكراسین چوونە شەڕەوە، یان لەم دواییانەدا ئەمریكا سەرەتا چووە شەڕی ئەفغانستان و پاشان بۆ عێراق.


لە كۆتایی قسەكانیدا ئیوینگ گوتی: پێش ئەوەی چارەسەری سەروەری و سنوورەكان بكرێت، دەبێت كێشەی خەڵكەكە چارەسەر بكرێت، واتە هێنانی ئاشتی و ئاسایش و گەڕانەوەی ئاوارەكان بۆ ماڵی خۆیان و دڵنیاكردنی ژیانی تاك و كۆمەڵگە، هەموو ئەمانە هەنگاوی پێویستن كە نەتەوەیەكگرتووەكان دەتوانێت رۆڵی گرنگی تیا بگێڕێت، ئەگەر كارایانە كاریان بۆ بكات. لەبەر ئەوەی ئەوە تەواو راستە كە سنوورەكانی دەوڵەت چیتر ئەو دانیشتووانەی تێدا نییە و دەبێت راستەوخۆ چارەسەر بكرێت. هەروەها ئەوەش تەواو راستە كە پاش جەنگی جیهانی یەكەم و بە هۆی رێككەوتنی -سایكس پیكۆ- سنوورەكانی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست بە شێوەیەكی رەمەكی سەپێندراوە و ئەمە بەڕاستی كێشەیە، بۆیە پێموایە بە پێێ پێویست وەڵامەكە گەڕانەوە نییە بۆ سنوورەكانی پێش ساڵی ٢٠١١، بەڵكو دەبێت–چارەسەرەكە پێكهینانی حكومەتێكی دەستبەركەری ئاسایش بێت كە رێز لە مافی دانیشتووانەكەی بگرێت بێ لەبەرچاو گرتنی نەژاد و نەتەوە. ئەگەر ئەمە دامەزرا.

بۆ خوێندنەوەی ئەم بابەتە لە گۆڤاری گوڵان ژمارە(1048)