لە دیدارێكی تایبەتدا بۆ گۆڤاری گوڵان پڕۆفیسۆر دێتریش ئۆس بیرمەندی فرانكۆفۆنی بە رەگەز ئەڵمانی بۆ گوتى: حیكایەتی پەیوەندی نێوان مۆدێڕنیتێ و زەبروزەنگ لكاوە بە مێژووی ئەو شتەی كە ئێمە لە رۆژئاوادا ناومان نا «دەوڵەتی مۆدێڕن»، كە وەك ماكس ڤێبەر وتی: «مۆنۆپۆلی هەموو فۆرمەكانی زەبروزەنگی شەرعی دەكات». پێش سەرهەڵدانی دەوڵەتی مۆدێڕن، زەبروزەنگ بەسەر جەستەی كۆمەڵگەدا دابەش ببوو، واتە تەنها ناوەندێك نەبوو كە كۆنتڕۆڵی دەكرد، بەڵكو لەدەستی چەندین ناوەندا بوو. هەر لە ئەمیرەكانی جەنگەوە تا دەگاتە سەرۆك خێڵێكیش زبروزەنگیان وەك میكانیزمی ماڵیكردن و دەستەمۆكردنی ئەوانیدیكە بەكاردەهێنا. لەگەڵ دەوڵەتی مۆدێڕندا زەبروزەنگ دەبێت بە «تۆتاڵ»، واتە خۆی بە ناوەندی دەكات، دەبێت بە دەزگایی و پاشان لەیەك سەرچاوەوە بەسەر تەواوی جەستەی كۆمەڵگەدا دەكشێت.


هەروەها دێتریش ئۆس گوتی: سەرهەڵدانی ئەزموونی هیتلەری لە سی و چلەكانی سەدەی رابردوودا، وەك بەرزبوونەوەی زەبروزەنگ بۆ لوتكە، وەك زەبروزەنگی رادیكاڵ، پەیوەندیەكی راستەوخۆی بە سروشتی دەسەڵات و دەوڵەت و پاشان كەسایەتی مرۆڤی ئەڵمانی و دواتر كەلتووری ئەڵمانییەوە هەیە. سەرەتا لەبیرت نەچێت، كە ئەڵمانیا تەنها لە پاش جەنگی جیهانی یەكەمەوە دەبێت بە جمهوورییەت و پێشتر لە نێو سیستمێكی ئیمپراتۆریدا بووە. واتە كۆمەڵگەی ئەڵمانیی پێش هیتلەر، بە جۆرێك لە جۆرەكان، خۆی لەگەڵ رژێمە ئۆتۆریتێرەكاندا راهێنابوو، بە زمانێكی دیكە، لەنێو مێژووی كۆمەڵگەی ئەڵمانیدا، تا ساتەوەختی هیتلەر، ئەم تایپە لە دەسەڵات «ئیستیسنایەك» نەبووە، بەڵكو بنەمایەكی ئاسایی رێكخەری كەسایەتی مرۆڤی ئەڵمانی بووە. لێرەوە من دەڵێم: پێش ئەوەی كە دەوڵەتی مۆدێڕن، هەلومەرجی سەرهەڵدانی زەبروزەنگی سەنتراڵیزەكراو، بە دەزگاییكراوی هیتلەری بگەیەنێتە لامان، لە نێو مێژووی كۆمەڵگەی ئەڵمانیدا، سیستمێكی ئامادەباشی بیناكراوە كە قابیلیەتی ئەوەی تیا بێت لەگەڵ ئەزموونی هیتلەریدا سەما بكات.

شايانى باسه ئۆس گوتی: راستە تیرۆریستەكان بەردەوام دەگەڕێنەوە بۆ قورئانێك كە زیاتر لە هەزار ساڵە لێرەیە، بەڵام ئەم گەڕانەوەیە تەنها فەرمانێكی هەیە كە بریتییە لە بەكارهێنانی وەك سەرچاوەی شەرعییەتبەخشین بە كۆی ئەو پراكتیكانەی كە لە ژێر كاراییەكانی ئێستا و ئێرەی مۆدێڕندا بەرهەمی دەهێنن، دروست وەك گەڕانەوەی نازییەكان بۆ ئەفسانەی رەگەزی ئاری و بەكارهێنانی بۆ شەرعیەتدان بە جینۆسایدی جوولەكەكان لە ئەڵمانیادا. واتە ئەوەی بەرپرسە لە جینۆسایدی پێنج ملیۆن جوولەكە لە ئەڵمانیادا رەگەزی ئاری نییە، بەڵكو نازییەكانن كە لە قووڵایی مۆدێڕنیتێی ئەڵمانییەوە دێنە دەرەوە و رەگەزی ئاری وەك سەرچاوەی شەرعییەتبەخشین بە جینۆسایدەكەیان بەكاردەهێنن. ئەمە هەمان هاوكێشەی داعشییەكانیشە. ئەوە ئیسلام نییە كە بەرپرسیارە لەو قەسابخانانەی كە ئەوان دروستیدەكەن، بەڵكو خودی داعشییەكانن كە لە نێو قەیرانە گەورەكانی ئێستا و ئێرەی رۆژهەڵاتدا دێنە دەرەوە و ئیسلام وەك سەرچاوەی شەرعیەتبەخشین سازدەدەن.

لە كۆتایی قسەكانیدا دێتریش گوتی: بەشێكی زۆر لەو رۆشنبیرانەی كە ئەم واقیعە كۆنكرێتییە نابینن، ئەو كەسانەن كە لەنێو ئیسلامۆفۆبیادا دەژین و ناتوانن مەودایەكی ئیپیستیمۆلۆژی لەنێوان خۆیان و دیاردەی توێژینەوە لەسەركراودا دروستبكەن، بۆئەوەی بتوانن لە شتەكان تێبگەن، نەك هەڵوێستیان لەسەر وەربگرن. ئیسلامۆفۆبیا مەعریفە نییە، بەڵكو هەڵوێستە لە بەرامبەر ئاییندا. تۆ هەر كاتێك لەسەر هەڵوێست وەرگرتن كارتكرد، ئیدی ناتوانی مەعریفە بەرهەم بێنیت. بەشێوەیەكی گشتی، من پێموایە شكستی مۆدێڕنیتێ لە وڵاتانی خاكی ئیسلامدا، شكستی دروستكردنی كۆمەڵگەیەكی تەندروستە لەسەر ئاستی ئابووری و سیاسی و كۆمەڵایەتی و مناڵدانی ئەو زەبروزەنگە رادیكاڵەیە كە ئێستا لاپەڕەی یەكەمی رۆژنامە جیهانییەكانی داپۆشیوە. لە نێو سیستمی كەپیتالیزمی ئێستادا، كۆمەڵگەكانی خاكی ئیسلام هەست بە حیرمانێكی سەخت دەكەن، حیرمانێك تا رادەی خۆ وێناكردن وەك كۆمەڵە كائینێك لە دەرەوەی مێژوو، كۆمەڵە كائینێكی ژیاو لەنێو پەراوێزەكاندا.


بۆ خوێندنەوەی ئەم بابەتە لە گۆڤاری گوڵان ژمارە(1019)