سەرۆک بارزانی نامەیەكی كراوە ئاراستەی گەلی عێراق و هێزە نیشتیمانییەكانی دەکات
نامەیەكی كراوە بۆ گەلی عێراق و هێزە نیشتیمانییەكانی
تادێت، بە ئامانجێكی گوماناوی، هێرشی ستەمكارانە دژ بەگەلی كوردستان و سەركردایەتییەكەی فراوان دەبێتەوە، ئەمەیش وەكو هەوڵێك بەمەرامی بەرپرسیارەتی شكستهێنانی هێزە چەكدارەكانی عێراق و دەزگا ئەمنییەكانی بخەنە ئەستۆی كورد، ئەو شكستەی لە ئەنجامدا بووە هۆی دەستبەسەراگرتنی بەشێك لەو شار و شارۆچكانەی بەلای هەموو عێراقییەكانەوە خۆشەویستن لەلایەن داعشی تیرۆریست و گرووپە چەكدارە گومانبارەكانی دیكەوە.
شاڵاوی بەئامانجگرتنی گەلی كوردستان، هەر بەوەندەوە نەوەستاوە، بەڵكوو كراوەتە بۆنەیەك دیكە بۆ ناشیرینكردنی سەرجەم هەڵوێستەكانی گەلەكەمان و نكۆڵیكردن لە هەوڵ و كۆششەكانی بە درێژایی قۆناخەكانی مێژوو و لە كاتێكدا ئێستایش لە هەوڵ و قوربانیدان بۆ پتەوكردنی برایەتیی عەرەب و كورد و بەدیهێنانی دیموكراسی بۆ سەرجەم ناوچەكانی عێراق و پارێزگاریكردن لە پێكهاتەكانی كۆمەڵگەی عێراقی بەردەوامە و داڕشتنی دروشم و سیاسەت و هەڵوێستەكانیشی، كە بنچینەی بەهێزی ئەم یەكگرتنە نیشتمانییە پێك دەهێنین، لەسەر بنچینەی هاوبەشی راستەقینە لە عێراقدا بە پێی بەها و پرانسیپەكانی سیستمی دیموكراسی.
ئەمڕۆیش لە پێشینەیەكی زۆر مەترسیداردا هێرشی رقلێبوونەوەی نەتەوەیی "شۆڤێنی" بەپشتبەستن بەناشیرینكردنی ڕووداوەكان بەهێز دەبێت، ئەوەیش لە ڕێگەی شێواندنی ڕاستییەكان و هەڵچنینی دیوارێك لە نێوان هەردوو نەتەوەی برا و پێكهاتەكانی دیكەی عێراقدا، بێگومان ئەمەیش بۆ خزمەتكردنی مەبەستە سیاسییەكان و بەرژەوەندییە تەسكەكانە و ئەو كەسەی كە عێراق لە شكستكەوە بۆ شكستیكی دیكە و لە قەیرانیكەوە بۆ یەكێكی دیكەی توندتر دەبات تا سەرنجام گەیشتە ئەم هەڵدێر و شكستهێنانە.
ئاوازی نەشازی "جیابوونەوە و دابەشكردنی عێراق" كە بەردەوام لەلایەن رژێمە دیكتاتۆرییە یەك لە دوای یەكەكانی عێراقەوە بەكار هێنراوە، ئاوازێكی تایبەتی سەرجەم دیكتاتۆرەكان و فەرمانڕەوایانی گەندەڵی دوور لە گەلەكەیان و لە مێژوو و پەندەكانێتی. ئێستا بازاڕێكی گەرمییەكی زۆر بۆ ئەم ئاوازە نەشازە لە نێوەندە عەرەبییەكانی ناوەوەی عێراق و دەرەوەیدا دەكرێت، ئەمەیش بۆ ورووژاندنی هەستەكان و راكێشانیان بۆ گومڕایی سیاسی و بەشداریكردن لە خراپكردنی ژینگەی نیشتمانیی هاوبەش و درزخستنە نێو ئەو نەگۆڕانەی كە پێویستە پارێزگارییان لێ بكرێت تا پەیوەندییە نیشتمانی و مێژووییەكانی نێوان عێراقییەكان بمێننەوە و ئەو یەكگرتوویی وڵاتەش كە باسی دەكەن پارێزراو بێت.
بەداخەوە ئەم شاڵاوە كە ماشێن و دەزگا و پارەی دەوڵەت و دارودەستەی فەرمانڕەوای شكستخواردووی بۆ تەرخان كراوە، دەیەوێت شكستخواردنەكەی و ئەنجامەكانی بخاتە ئەستۆی كورد و هەرێمی كوردستان و لە نیازەكانی دروستكردنی دەوڵەتی كوردیدا كورتی بكاتەوە. سەرەڕای ئەمە، تێكشكانی سوپا لە نەینەوا و سەڵاحەددین و دیالە و شارۆچكەكانی دیكە بە"پیلانێك" دادەنێت كە كورد بەشداریی تێدا كردووە ئەمەیش بۆ بەدیهێنانی ئامانجەكانیان لە دەستگرتن بەسەر ئەو ناوچانەی كە لە لایەن رژێمی دیكتاتۆری پێشووی عێراقەوە، لە چوارچێوەی سیاسەتی تەعریب و تەبعیسدا، لە هەرێمی كوردستان دابڕێنرابوون، لە كاتێكدا دەستووری عێراق بڕیاری لەسەر گەڕاندنەوەیان داوە، بەپشتبەستن بەپرۆسەیەكی دەستووری و لە ماوەیەكی دیاری كراودا كە بریتی بوو لە ساڵی 2007، ئەمەیش یەكێك لە داواكارییەكانمان بوو بە درێژایی ساڵانی رابردوو، بەڵام هیچ ئەنجامێكی نەبوو.
لێرەدا خۆمان لە گێڕانەوەی وردەكاریی رووداوەكانی 10ـی مانگی رابردوو و كۆنتڕۆڵكردنی سێ لەسەر یەكی خاكی عێراق لەلایەن داعش و هاوپەیمانەكانی و هەوڵەكانی ئێمە بۆ رێگەگرتن لەو كارە دەبوێرین، چونكە لای هەمووان ئاشكرا و زانراوە، بەڵام لە ئاست ئەو شاڵاوی ناوزڕاندنەدا دەوەستین سەبارەت بەنیازی "دابەشكردنی عێراق" و ئەوەی ئێمەیش بۆ گەلەكەمانی داوا دەكەین لە چوارچێوەی مافی چارەنووسدا.
یەكەم: بەردەوام و بێ دوودڵی، لە ماوەی قۆناخە جیاوازەكانی خەباتی هاوبەش لەگەڵ سەجەم هێزە نیشتمانییەكانی عێراقدا دژ بە ڕژێمە دیكتاتۆرە یەك لە دوای یەكەكان، جەختمان لەسەر مافی بڕیاردانی چارەنووس كردووەتەوە و ئەم چەمكە هەمیشە بوونی هەبووە لە بەرنامە هاوبەشەكانمان لەگەڵ هێزە ئۆپۆزیسیۆنەكان و لە پێشی هەموویانەوە بزووتنەوە و حزبە شیعەكان، هەروەها ئەم مافە بە ڕوونی گوزارشتی لێ كراوە لە پاش رووخانی رژێمی دیكتاتۆری پێشوو، لە دیباجەی دەستووریشدا لە میانی "عێراقێكی دیموكراسیی فیدرالی و شەریكایەتییەكی نیشتمانیی راستەقینە"دا.
دووەم: بە خەبات و قوربانیدانمان توانیومانە مافەكانمان بە"نیوەناچڵیش بێت" بەدەست بێنێن لە كاتی حوكمی سەدام حوسێندا، ئەویش لە هەرێمی كوردستان بەرجەستە بووبوو كە نیوچە سەربەخۆییەكی هەبوو. ئەم هەرێمە پەنای سەرجەم بزووتنەوە و پارتە بەرهەڵستكارەكانی رژێمی دیكتاتۆری بووە و چەند لە توانایدا بوو هاوكاری ئەو هێزانەی دەكرد.
سێیەم: لە پاش رووخانی دیكتاتۆرییەت لە ساڵی 2003ـدا، دەستپێشخەریمان كرد بۆ بەشداریكردنێكی كارا لە دروستكردنی عێراقی نوێدا و وازهێنان لەو نیوچە سەربەخۆییەی هەمانبوو، بەگوێرەی تواناكانمان چووینە نێو پرۆسەی سیاسی و بەشداریمان كرد لە داڕشتنی پەیكەر و چەمكەكانیدا. بە چارەسەرە مامناوەندییەكان رازی بووین، ئەمەیش لە ڕوانگەی متمانەبوونمانەوە بە شەریكەكانمان كە هاوبەش بووین لەو بەڵایانەی ڕژێمی پێشوو بەسەریدا هێناین، بۆیە دەستوورمان بە رێگەیەك دانا بۆ چارەكردن و دەست ئەو شتانەی مافەكانی خۆمان و كی دیكە، چالاكانە بەشدار بووین لە سەرجەم هەڵبژاردنەكان و لە ڕیفراندۆم لەسەر دەستوور و هیچ هەنگاوێكی دژ بە دەستوورمان نەناوە هەرچەندە دەمانتوانی لەو مەسەلانەدا كە بەحەقی خۆمان و دەستووریمان دەزانی، سیاسەتی دیفاكتۆ بسەپێنین، لە قۆناغێكدا هەندێك كەس توانای رووبەڕووبوونەوەی ئەوەیان نەبوو! بەڵام ئاراممان گرت و پشتمان بە دەستوور بەست وەكو ناوبژیكارێك.
ئەمانەیش هەموویان باشترین بەڵگەن لەسەر نیازی سیاسی و نیشتمانیمان و سوور بوونمان لەسەر پێشخستنی پرۆسەی سیاسی و دامەزراندنی سیستمی دیموكراسیی فیدرالی و دووبارە بنیاتنانەوەی دەوڵەتی هاووڵاتیی ئازاد و یەكسان و دامەزراوەیی، لەوباوەڕشدا بووین، سەركەوتنی پرۆسەی سیاسی و دیموكراسی و جێبەجێكردنی دەستوور وەك خۆی و بەهەموو كەموكورتییەكانییەوە، قوناخێكی پەسەند لە تێگەیشتنمان بۆ مافی بڕیاردانی چارەنووس بەرجەستە دەكات.
چوارەم: بەڵام بەهۆی ئەوەی رووبەڕووی منجڕی و نكۆڵی و لووتبەرزی بووینەوە لەو كاتەوەی كە بەڕێز (نوری مالكی) دەسەڵاتی بەدەستەوە گرتووە و لە پاش سەپاندنی دەسەڵاتە تاكڕۆییەكەی لە ویلایەنی دووەمیدا، لادانی لە دەستوور و شەریكایەتی و سازانی نیشتمانیی، هەروەها مەیلی قۆرخكردنی دەوڵەت و دەستبەسەراگرتنی تواناكانی دەوڵەت و نانەوەی قەیرانی بەردەوام و پێشێلكردنی ئاشكرای دەستوور، ئەم كارانە ئێمەی بەو ئاراستەیەدا برد كە پێویست دەكات ئیعتیبار بۆ ئەو مافە دەستووری و سازانانەمان بگێڕینەوە كە پێشتر لەسەریان ڕێككەوتبووین.
هەر لە سەرەتاوە و هەمیشە دووپاتمان كردەوە كە ئێمە پابەندین بە ژیانی هاوبەش لە عێراقی نوێدا، تا ئەو كاتەی هەمووان سووربن لەسەر ئەوەی عێراق، عێراقیكی دیموكراسی و فیدرالی و ئەمدەست ئەودەستكردنی دەسەڵات بێت، پابەندبوون بەدەستوورەوە هەبێت و رێز لە پرانسیپەكانی بگیرێت، هەروەها پارێزگاری لە پێكهاتەكان بكرێت و مافەكانیان دابین بێت و دادپەروەری لە نێوانیاندا بە دی بهێنرێت، دەسەڵاتی عێراق دوور بكەوێتەوە لە هەر هەڵسوكەوتێك كە ببێتە هۆی تاكڕۆیی لە دەسەڵات و لادانی لە ڕێڕەوی دیموكراسی و گەڕاندنەوەی وڵات بۆ دیكتاتۆرییەت.
بەئاشكرا دەمانگوت و بەئاشكراش جەختمان دەكردەوە كە ئێمە بەهیچ كلۆجێك ئامادە نین ئیرادەمان لاواز بكرێت و بمانگێڕنەوە بۆ چوارگۆشەی یەكەم و لەگەڵ ئەو هەڵسوكەوتانەدا ڕووبەڕوومان بكەنەوە كە ئەو سیاسەتانەمان بیر دێنێتەوە كە لە رابردوودا كوردستانی نوقمی دەریایەك لە خوێنی هاووڵاتیانی كرد و نیشتمانەكەیان كرا بەوێرانە و گۆڕی بەكۆمەڵ.
ئەمانەیش ئەو هەڵسوكەوتانە بوون كە بە ڕوونی ڕووبەڕوومان بوونەوە بە درێژایی قۆناخی زەوتكردنی دەسەڵات لە هەردوو ویلایەتی شوومی سەرۆكی ئەنجوومەنی وەزیراندا.
باشترین بەڵگەیش لەسەر ئەمە ناردنی تانكەكان بوو بۆ نێزیك سنوورەكانی هەرێم، بەفەرماندەیی ئەو كەسانەی دەستیان بە خوێنی كورد سوور بوو، ئەوانەی لەم رۆژانەدا بڕیاری دوورخستنەوەیان لە كارەكانیان درا، دوای ئەوەی بوون بە هۆكاری لەدەستدانی موسڵ و ناوچەكانی دیكە.
پێنجەم: بەداخەوە هەندێك لە بەشداربووانی ئەو شاڵاوە دوژمنكارییە بۆ سەر گەلەكەمان چ لە ڕێگەی پشتگیریكردن لە سیاسەتی گرووپی دەسەڵاتدار، یان لە بێدەنگبوون بە هۆكاری ترسی پەراوێزكەوتن، یان گرنگینەدان بە هەستی دەنگدەرانیان، چاویان تەنیا ئەو رێگەیە دەبینێت كە وەكو ئالتەرناتیڤی ئەم وێرانبوونەی وڵات گرتوومانەتە بەر و پەنابردنمان بۆ مافی بڕیاردانی چارەنووس، هەروەها بیرچوونەوەی ئەو پەیمانانەی كە لە كاتی ئۆپۆزیسیۆندا و پاش ساڵی 2003 لەسەریان ڕێككەوتبووین.
دیسان جێی داخە، هەندێ كەس بەشداریی دەكەن لە ناشیرینكردنی داواكارییە دڵسۆزانەكانمان بۆ دەرچوون لەم قەیران و سەرلێشێواویەی لەئەنجامی سیاسەتی تاكڕۆیانە و پەراوێزخستنەوە وڵات ڕووبەڕووی بووەتەوە و لە هەموو تێگەیشتنێكی دیكەی دادەماڵن و تەنیا جەخت لەسەر ئەوە دەكەنەوە كە ئێمە جیابوونەوەمان دەوێت وەكو تاكە چەمك و تێگەیەك بۆ پرانسیپی مافی بڕیاردانی چارەنووس!.
ئەو كەس و ناوەندانەی لەم شاڵاوەدا بەشدارن، جەختكردنەوەی بەردەوامیی ئێمەیان لەسەر گرنگیی پابەندبوون بەنەگۆڕە نیشتمانییەكان كە دەبنە هۆی كۆكردنەوەمان و ئەو پێشێلكاریانەی دەبنە هۆی لەیەكجیاكردنەوەمان، لە بیر خۆیان بردووەتەوە:
-ئێمە، دەستوور و بنیاتنانی دەوڵەتی دامەزراوەیی و ئازادییەكان لە چوارچێوەی سیستمی دیموكراسی و بەشداریكردنی راستەقینە لە حوكمڕانیی وڵاتدا كۆمان دەكاتەوە.
-- ئەوەیش بیری هەمووان دێنینەوە، خوا بكات بیرهێنانەوە سوودی هەبێت، لە دیباجەی دەستووردا هاتووە: "پابەندبوون بەم دەستوورەوە پارێزگاری لە یەكێتیی ئازادانەی گەل و خاك و سەروەریی عێراق دەكات". ئەوەش بە هەموو وردەكارییەكانییەوە پیشێل كرا! پێویستە ئەو كەسەی ئەم پێشێلكارییانەی ئەنجام داوە، لۆمەی خۆی بكات.
-لە بەرامبەردا، ئەوەی لە یەكدیمان جیا دەكاتەوە، پێشێلكردنی دەستوور و ناشیرینكردنی ڕێڕەوی دیموكراسی و پێشێلكردنی مافەكانی هەموو پێكهاتەكان و پشتگوێخستنیانە، دامەزراندنی دەسەڵاتیكی تاكڕەویی خۆسەپێن كە دەبێتە هۆی هێنانەكایەی جۆرێكی نوێ لە دكتاتۆرییەت.
-ئەوەی رووی دا و تا ئێستاش بەردەوامە، برێتییە لە بژاردەی دووەم كە ڕێچكەی (مالیكی) بەرجەستەی دەكات و سووربوونی لەسەر پووچەڵكردنەوەی دەستوور و پەراوێزخستنی بەرامبەر و دوورخستنەوەیان، ستەمكاری و رەتكردنەوەی وازهێنان لە دەسەڵات لە ژێر هەربارودۆخێكدا. هەروەها بە شێوەیەكی ئاشكرا نكۆڵی لە مافە دەستوورییەكانمان دەكرێت لە گەڕاندنەوەی ناوچە كوردستانییەكان بۆ سەر هەرێمی كوردستان، بگرە لە هەموو ئەمانەیش تێپەڕ دەكات و ئاماژەی بەكارهێنانی هێز دەكات دژی هەرێمی كوردستان بەبیانووی هەڵبەستراو و خوڵقاندنی قەیرانگەلی نوێ لە هەر كاتێكدا كە تووشی شكستهێنان و پاشەكشە دەبێت لە بەڕێوەبردنی وڵاتدا.
شەشەم: بۆ زانیاریی ئەو كەسانەی كە ئاگادار نین، سەرەتاكانی گۆڕانكارییەكانی ئەم دواییە كە بوونە هۆی لەدەستدانی نەینەوا و سەڵاحەددین و دیالە و هەندێك لە دەوروبەری پارێزگای كەركووك، شاراوە نەبوون لای دەسەڵاتدارانی عێراق، چونكە هەر زوو ئاگادارمان كردنەوە لەو ئامادەكارییانەی لە موسڵ دەكرێن و زەروورەتی خوێندنەوەی ئەنجامە مەترسیدارەكانی ئەم رووداوانە، كە دەبنە هۆكارێكی زیاتر بۆ نانەوەی دووبەرەكی، لە بەرامبەردا وەڵامەكان رەنگدانەوەیەك بوون بۆ هەڵسوكەوتی ئەو كەسەی فەرمانڕەوایی وڵات دەكات، ئاگاداركردنەوەكانمان زۆر بە ساردی وەرگیران و رەنگە گومانیشیان لە نیازەكانمان هەبووبێت، دروست پێچەوانەی ئەو وەڵامدانەوانەی كە لەو بارودۆخە مەترسیدارانەدا پێویستە.
ئێمە جەختمان كردەوە كە گردبوونەوە و هاتنەناوەوە لە سنوورەكانی ناوچەكەوە هەیە، دیاردەكانی هاندان و هەڕەشەكردن لە ناوەوەی موسڵ و قۆستنەوەی ناڕازیبوونی هاووڵاتیانی ئەو پارێزگایە لە بارودۆخەكە بەهۆی سیاسەتی جیاكاریی و پەراوێزخستنی تایەفییەوە بەردەوام گەشە دەسێنێت. ئەمەیش بۆ هەموو لایەك ئاشكرایە مەگەر بۆ ئەو كەسانە نەبێت پەردە بەسەر چاویانەوە بێت، یان گرێیەكی دەروونیان هەبێت كە پاڵیان پێوە دەنێت بۆ گومڕابوون و رۆیشتنیش بە پێچەوانەی ئاراستەی عەقڵ و داناییەوە.
وەكو چۆن پێشتر لە ڕوانگەی هەستكردنمانەوە بە بەرپرسیارەتی هەڵسوكەوتمان كردووە بەرامبەر ئەو مەترسیانەی ڕووبەڕووی هەموومان دەبنەوە، بۆیە تێكڕای سەركردەی حزب و قەوارە سیاسییەكانمان لەو بارودۆخە ئاگادار كردەوە، هەروەها هەمان دەستپێشخەریمان دووبارە كردەوە لە پاش كەوتنی موسڵ و شار و شارۆچكەكانی دیكە، جەختیشمان كردەوە دەبێت زۆر وریا بین و لە ئاست ڕووداوەكاندا بین، بەپلەی یەكەم لە ڕووی سیاسییەوە، ئەوجا ڕێوشوێنە پراكتیكیەكان لە ڕووی عەسكەری و ئەمنییەوە، لە پێناو ڕووبەڕوبوونەوەی هەر پێشهاتێكدا، بەڵام نیازە پاكەكانمان ڕووبەڕووی گومانكردن و لووتبەرزییەكی بێتام دەبوونەوە لە لایەن ئەو كەسانەوە كە كاربەدەستن.
ئاماژە حكوومییەكان هەر مانەوە لەسەر جەختكردن لە پشتگوێخستنی بەئەنقەستی مەترسییەكان و ئەو ڕێگەچارە سیاسییە بنەڕەتییانەی پێویستن. هەڵسوكەوتەكان بەتەواوی پێچەوانەی دۆخەكە بوون. بۆیە لەجیاتی پێداچوونەوەیەكی عەقڵانی بەهەڵوێست و سیاسەتەكاندا و چارەسەركردنی كێشەی سیاسی و ئەمنی و سەربازی لە موسڵ و ئەو پارێزگایانەی كە زۆربەی دانیشتووانەكانیان لە پێكهاتەی سوننەن، هەڵوێستی نەرێنییان پەرەی سەند دژ بە هەرێمی كوردستان و گەیشتە خۆگیڤگردنەوەی دوژمنكارانە و نكۆڵیكردن لە پێگە و رۆڵی لە پرۆسەی سیاسی و بێویژدانی بەرانبەر مافەكانی هاووڵاتیانی كوردستان كرا، تەنانەت كار گەیشتە دژایەتیكردنی سەرچاوەی بژێویی هاووڵاتیانی كوردستان و بڕینی مووچەی هەرێم، هاوزەمان لەگەڵ خەرجكردنیدا بۆ سەرجەم پارێزگاكانی دیكە، ئەو كارەی پێشتر هیچ رژێمێكی دیكتاتۆری دژ بە گەلی عێراق و مافە نەتەوەییەكانی كورد نەیكردووە.
هەموو ئەم دنەدانە بەدژی ئێمە، هاوكاتە لەگەڵ خۆگێلكردن بەرانبەر جموجووڵە گوماناوییەكانی رێكخستنە تیرۆریستییەكان و هاتنەناوەوەیان لە رێگەی سنوورەكانەوە و كۆكردنەوەی هێزەكانیان و بەئاگاهێنانەوەی شانە نوستووەكانیان لە مووسڵ و پارێزگا داگیركراوەكان لە لایەن داعش و پاشماوەكانی رژێمی پیشوو و گرووپە چەكدارەكانی دیكەوە كە بە رۆژی رووناك و لە بەرامبەر چاوی فەرماندە سەربازی و ئەمنییە فیدرالییەكاندا. ئیدی دیمەنەكان ئەو ڕێچكە خواروخێچە ڕیسوا دەكەن كە هەوڵی بەگژداكردنی خەڵك دەدات دژ بەهەرێم و وا پێشانی دەدات وەكو بڵێی دوژمنی پرۆسەی سیاسی و دەستوورە، تۆمەتبارانكردنی هەرێم بەناهەق، تا گەیشتە ئەوەی شكستە ئەمنیی و سەربازییەكانی خۆیان بخەنە ئەستۆی هەرێم، لە هەموو ناوەندەكان و دەزگاكانی راگەیاندنیاندا، بەردەوام هەوڵ دەدەن گەلی كورد وەك دوژمنێكی شیعە و رۆڵ و پێگەیان لە دەسەڵاتی سیاسی لە عێراقدا پیشان بدەن.
ئێمە بەردەوام دوووپاتمان كردووەتەوە و ڕۆژگاریش ڕاستیی كردەوە و نیازەكانی دەرخستووین كە هەرگیز ڕۆژیك لە ڕۆژان بەشێكی نەرێنی نەبووین لەو ململانێیەی كە لە پاش ڕووخانی ڕژێمی دیكتاتۆری بەرپابوو و سازشمان نەكردووە یو لە دژی هیچ پێكهاتەیەكی نیشتمانیی عێراق نەوەستاوین، بەڵكو هاوسۆز بووین و بەرگریمان لە داواكارییە دەستوورییەكانی پێكهاتەی سوننە لە عێراق كرد و دژی پەراوێزخستن و لاوازكردنی رۆڵیان لە ژیانی سیاسی و لە دەسەڵاتدا بووین، هەروەها پابەند بووین بەمافەكانی پێكهاتەی شیعە و ڕۆڵیان و ئەوەی دەستوور بۆیانی دیاری كردووە لە پێگەی سەركردایەتی بۆ بەڕێوەبردنی وڵات. هەروەها جەختمان كردووەتە سەر جیاكردنەوەی سیاسەتە هەڵەكانی بەرپرسانی شیعە لە دەوڵەت و هەڵوێستەكانی لە ماف و كێشەكانمان و هاوپەیمانیی مێژووییمان لەگەڵ پێكهاتەی شیعەدا كە شانازی پێوە دەكەین، هەروەها لەگەڵ بەرپرسە سوننەكان و پێكهاتەی سوننەشدا. بەردەوامیش دەبین لە بەرگریكردن بەپێی دەستوور و پێشڤەچوونەكانی ژیانی سیاسی و ماف و داواكارییەكانی هەموو عێراقییەكان بە هەموو پێكهاتە و لایەنە سیاسی و نەتەوەیی و ئاینییەكانیانەوە.
بەردەوامیش گوتوومانە، ئەمڕۆیش دووپاتی دەكەینەوە، ئێمە بەقۆناخێكی هەستیاردا تێدەپەڕین، لە قۆناخەكانی گەشەسەندنی عێراقی نوێدا، مانەوەی عێراقیش پێوەستە بەدابینكردنی بەرژەوەندیی پێكهاتەكانی و بەدەنگەوەچوونی ئامانجە ڕەواكانیان، ئەمەیش بەبێ بنیاتنانی بنچینەكانی دەوڵەتی مەدەنیی دیموكراسی و بنیاتنانی دەزگا دەستوورییەكان و حێگیربوونی شەرعییەتی دەسەڵاتەكانیان و پاراستنی سەربەخۆییان بێ هیچ شێواندنێك. ئەم شەرعییەتە، پێویستی بەدانانی میكانیزمێك هەیە بۆ ڕێگریكردن لە تاكڕۆیی لە دەسەڵاتدا، یان گەورەبوون لە ڕێگەی دەسەڵاتەوە، یان بەلاڕێدابردنی دەسەڵات بەرەو دیكتاتۆرییەت و لادانی لە ئەو ڕێڕەوانەی سیستمی دیموكراسیی فیدرالی دەستاودەستكردنی دەسەڵات دەیسەپێنن. هەروەها پێویستی بەچاكبوونەوەی ژیانی سیاسی هەیە، ئەمەیش لە ڕێگەی دەركردنی پرۆسەی سیاسی لە ڕێڕەوی دابەشكردن و وروژاندنی تایفیانە و ئاراستەكردن و گۆڕینی لاگیرییان بەرەو نیشتیمانی و بەهاگەلی هاوڵاتێتی ئازاد.
كوردستان بەدەست نەهامەتییەكانی تیرۆر و شاڵاوەكانی تەكفیركردنەوە زۆری چەشتووە، ئێمە درك بەوە دەكەین ڕێكخراوە تیرۆریستییەكان بە چ ئامانجێك و شێوازێكی وەحشیگەری كار دەكەن و كەسیش لە پیلانە تارك و دواكەوتووانەكیان نابوێرن. لەم ڕوانگەیەوە ئیدانەی سەرجەم ڕێكخراوە تیرۆریستییەكان دەكەین و بەرەنگاریان دەبینەوە و بەهەموو توانایەكمانەوە دژی پرۆژەكانیان دەوەستین. بەڵام دەركیش دەكەین كە لەناوبردنی تیرۆر لە ڕەگوڕیشەوە، پێویستی بە گرتنەبەری ڕێوشوێنی پێویست هەیە كە بێبەشی بكات لە هەر پەنایەكی ئارام، یان لە ژینگەیەكدا كە لە خۆیان بگرێت و هاوسۆزیان بێت.
لەسەر ئەرزی واقیع و پاش هەشت ساڵ لە پێڕەوكردنی تاكڕۆیی و پەراوێزخستنی پێكهاتەی سوننە لە ڕێگەی گرتنەبەری ڕێوشوێنێك كە كەكترین عەقڵانییەت و دانایی تێدا نەبوو، داعش و گرووپە تیرۆریستییەكان و چەكدارانی هۆزەكان لەوانەی زیانیان لەو سیاسەتانەی حكوومەت پێ گەیشتووە، توانییان بەزبرەی هێز ناوچەیەكی فراوان بخەنە ژێر دەسەڵاتی خۆیانەوە. داعش بریتی نییە لە پێكهاتەی سوننە، هەروەها گرووپەكانی دیكەیش گوزارشت لەو پێكهاتەیە ناكەن، ئەگەرچ هەندێك لە دانیشتووانی ئەو ناوچانەی ئێستا هەست بەدڵنەواییەك بكەن، ئەوە دیاردەیەكی كاتییە و گۆڕانكارییە یەك لە دوای یەكەكان، هەرچی زووترە ئەو واقیعە دەخاتەڕوو، دەرچوون لە دژی دەسەڵاتی داعش سەرهەڵدەدات، دەركەوتنی جیاوازییەكان تا ڕادەی هەڵایسانی شەڕ و ئاژاوە لە نێوان گرووپە چەكدارەكان و راپەڕینی دانیشتووان بەدژی دەسەڵاتی تیرۆر كە لەوانەیە نەهامەتییەكانی لە نەهامەتییەكانیانی ژێر دەسەڵاتی حكوومەتی تاكڕۆی بەغدا كە دژی دەستوورە، زیاتر بێت.
بەپێی بەرپرسیارەتییە هاریكارییەكانمان، ئێمە بەردەوام دەبین لە پەیوەندیكردن بە هەموو لایەنەكان، ئەوانەی لەگەڵ ئێمە هاوڕان یان جیاوازن، بۆ گەڵاڵەكردن و دۆزینەوەی چارەسەرێكی سیاسیی ڕیشەیی كە پایەكەی، ئەنجامدانی چاكسازیی لە دامودەزگاكانی وڵاتدا و چەسپاندنی میكانیزمێكی دیموكراسییانەی ئەوتۆ كە ڕێ لە گەورەبوونی هەر فەرمانڕەوا و دەسەڵاتێكی سیاسی بگرێت.
هەروەها لەگەڵ هەموو لایەنەكاندا بەدوای پێداویستییەكانی باردۆخی ئێستادا دەگەڕێین كە دوابەدوای رووداوەكانی موسڵ پاش 10ـی حوزەیران هاتووەتە كایەوە لە ڕووی گۆڕانكاری و ئەو چوارچێوە سیاسییەی كە بەدەنگ پێكهاتەی سوننەوە بێت و دڵنیایان بكاتەوە و تیرۆریستان وەلاوەبنێت و لەو پەنایانەیان دوور بخاتەوە كە تێیدا هەڵدەسووڕێن.
ئێمە گوێمان نەداوەتە ئەو سووكایەتی و تۆمەتە دوژمنكارانەی شكستخواردووان دژ بەگەلەكەمان و هەرێمی كوردستان هەڵیاندەبەستن، لەمەشدا لە ئاگایی گەلی عێراق و دڵسۆزانی قەوارە و حزبەكان ڕادەپەرمووین، تا وەڵام بدەنەوە و سنوورێكی بۆ دابنێن،، ئێمە قەڵغانێكی گونجاومان هەیە بۆ سەرجەم ئەو كەسانەی سوورن لەسەر ڕێكردن بەو ڕێگە سەختەدا..
ئێمە دەپرسین، ئەو كەسەی عەرەبی عێراقی لە یەك جیاكردەوە بۆ سوننە و شیعە، هەر خۆی نییە كە عێراقی بەفیعلی دابەش كردووە؟
پاشان ئایا بەهێزكردنی مەیلی تایفەگەری، لە ناخی پارچەپارچەكردنی پێكهاتەی كۆمەڵگەی عێراقیە نییە؟
گەلی كورد لە كاتێكدا پەرلەمان و سەركردایەتییەكەی دەخاتە بەردەم بەرپرسیارەتییەكی مێژوویی بۆ دیاریكردنی ڕێڕەوی بڕیاردانی چارەنووس، لە هەمان كاتدا بەردەوام دەبێت لە گرتنەبەری هەموو ڕێوشوێنێك كە بەگونجاوی دەبینێت بۆ پاراستنی مافەكانی، پاشگەزیش نابێتەوە لەو ڕێڕەوەی لە مافی بڕیاردانی چارەنووسدا، بەرجەستە دەبێت. هاوكات، چاوی لەوەیە هێزە گرینگەكان لە حزب و قەوارەی پەرلەمانی، شیعە و سوننەكان، دەستپێشخەرییەكی سیاسی رابگەیەنن، تا لە ڕێگەیەوە عێراق بتوانێت ئاسایی بێتەوە، دادپەروەری و ئازادی و شەریكایەتی ڕاستەقینە لە بەڕێوەبردنی وڵاتدا بۆ هەموو پێكهاتەكان لە وڵاتێكی دیموكراسیی فیدرالیدا فەراهەم بكات، وڵاتێك، ڕێگر بێت لە خۆسەپاندن و تاكڕۆیی و دكتاتۆرییەت.
مافی بڕیاردانی چارەنووس، مافێكی شەرعیی گەلەكەمانە، بە پشتبەستن بە هەموو یاسا و پرانسیپە نێونەتەوەیی و نیشتمانییەكان، گەلەكەمان لەم مافە پاشگەز نابێتەوە و جێبەجێكردنی میكانزم و دابینكردنی پێداویستییەكانی، لەوەیشدا پشت بە گەلی عێراق دەبەستێت، بەڕاوێژكردن لەگەڵ نوێنەرانی و سەرجەم ئەو كەسانەی كە پشتگیری لە مافی ئەو گەل و نەتەوانە دەكەن كە ئیرادەیان دەستی بەسەردا گیراوە.
ژیانی هاوبەش بژاردەیەكی خۆبەخۆییە ئەگەر گەل ویستی خۆی تێدا بینییەوە بۆ قۆناخێك لە قۆناخەكانی مافە مێژووییەكەی، لەم بارەیەوە گەلەكەمان هەڵویستی ئایەتوڵڵا (ئیمام موحسین ئەلحەكیم) و (شەهید سەدر) لەیاد ناكات بۆ پشتگیریكردنیان لە گەلی كورد وخەبات و بەرگریكردنی لە ماف و وبەرژەوەندییە نەتەوەییەكانی.
بەرپرسیارێتی جیابوونەوە و پارچەپارچەكردنی عێراق، دەكەوێتە ئەستۆی ئەو هێز و حوكمڕانانەی پشت بەبەرنامەی دابەشكردنی كۆمەڵگە دە بەستلەسەر بنچینەیەكی تایفی و مەزهەبی و هاووڵاتی دەكوژن، یان پەراوێزی دەخەن بە هۆی ناسنامەكەیەوە!.
ئایا ئەوە بۆ هەموو عێراقییەك و هەموو گەلانی دۆستی گەلەكەمان دەرنەكەوتووە كە دەستگرتنی مالیكی بەویلایەتی سێیەمەوە، سەرەڕای ئەو شكستە مەترسیدارەی كە عێراق رووبەڕووی بووەتەوە و جەختكردنەوەی سەرجەم هێزە سیاسییەكان لەسەر گۆڕینی، كەرەسەیەكە بۆ پاڵنانی عێراق بەرەو ئاژاوە و دابەشبوونێكی زیاتر و هەڵدێرێكی بێ كۆتایی..؟
ئێمە زۆر بەڕوونی تەئكید دەكەینەوە لە مافی بڕیاردانی چارەنووسمان پاشگەز نابینەوە، وەك چۆن گەلەكەمان بەئیرادەیەكی ئازادەوە بڕیاری لەبارەوە دەدات.
هەڕەشەكردن لە داهاتووی عێراق و عێراقییەكان، بەرپرسیارەتییەكە، دەكەوێتە ئەستۆی ئەو كەسانەی سوورن لەسەر كەلێن خستنە نێو كۆمەڵگەی عێراقی و دەستوور پێشێل دەكەن و عێراقیش دەخەنە دۆخی رووبەڕووبوونەوەی جۆرێكی نوێ لە دیكتاتۆرییەت.
مسعود بارزانی
سەرۆكی هەرێمی كوردستان
سەڵاحەددین- 8 ـی تەمووزی 2014
