وەرچەرخانێن ئابوورى و ههڤڕكيیا ل سەر هەژمۆنا جيهانى
"راى داليو" دبينيت كو جيهان ل دويف پاشاێتيەکا پڕى پهشێوهيى برێڤه ناچيت، بهلكو د ناڤبۆرا خولێن ديرۆكى يێن دوبارهبووى دا دچيت، كو كونترۆلا بلندبوونا ئيمپراتۆريەتان و كهفتنا وان دكهت.
د پرتووكا خۆ دا یا بناڤ "پرەنسیپێن سەرەدەریکرنێ دگەل جیهانا دبنەما دا دگۆهڕیت"، ئەو ديتنهكێ پێشكێش دكهت كو دهێته دانان ب ئێك ژ باڵكيشترين شرۆڤهكرنان بۆ سروشتێ وەرچەرخانێن نێڤدهولهتى د سهردهمێ نوی دا، كو د ناڤبهرا ئابوورى، سياسهت و ديرۆكێ دا د ناڤ ئێك ههڤكيشه دا گرێدانێ چێدكهت.
تيۆريا داليو ل سهر وێ هزرێ ئاڤا دبيت كو زلهێز د قۆناغێن وهكى خولا ژيانا مرۆڤى دا دچن؛ ب بلندبوونێ دهستپێدكهن ب رێكا كار، بهرههمهێنان و داهێنانێ، پاشى دگههنە لۆتكهيێ دهمێ دبنه سهنتهرێ مال، بازرگانى و ههژمۆنا سهربازى، بهلێ دگهل دهمى و ژ بهر چێبوونا خۆشگوزەرانی يا زێده، مەزنبوونا قهران و پهرتبوونا ناڤخۆيى، دكهڤنه د قۆناغا پاشهكشێ دا.
داليو جهختێ ل سهر وێ چهندێ دكهت كو هێزا ئابوورى بهرێ بنياتى يه بۆ هەر ههژمۆنهكا جيهانى، ئهو وهلاتێن وهبهرهێنانێ د پهروهردە، بهرههمهێنان، تهكنهلۆژيا و بازرگانيێ دا دكهن، دشێن ههژمۆنهكا درێژخايەن ئاڤا بكەن، ژ بهر هندێ ئيمپراتۆريەتا هۆڵەندى پاشى يا بريتانى و پاشتر يا ئهمريكى بلند بوون، چونكى ههر ئێك ژ وان د سهردهمێ خۆ دا خودان باڵادهستی يا دارايى، بازرگانى و سهربازى بوون.
بهلێ ل دويف ديتنا داليو، دهمێ پاشهكشێ دەستپێدكهت ههر ژ وى دهمێ وهلات ژ بهرههمهێنانێ دگۆهرێته سهر مهزاختنێ (مهسرەفيێ)، و پشت ب قهر و چاپكرنا پارهى دبهستيت بۆ دابينكرنا مهزاختنێن شێوازێ ژيانا خۆ و ههژمۆنا خۆ يا ژدەرڤە.
ل ڤێره باوهرى ب دراڤێ نيشتمانى دهست ب كێمبوونێ دكهت، و هەڵاوسان و قهيرانێن ئابوورى ديار دبن، و وهلات دكهڤيته د حالهتێ بێهێزبوون و لاوازی یا هێدى هێدى دا.
ههر وهها داليو داکۆکیێ ل سهر مهترسی یا پهرتبوونا جڤاكى د ناڤخۆيا وهلاتێن مهزن دا دكهت، چونكى ئەو دبينيت، كو فرههبوونا كهلێنا د ناڤبهرا زهنگين و ههژاران دا دبيته ئهگهرێ زێدهبوونا گرژی يێن سياسى، جەماوەری و توندڕهويێ، ئهڤ چهنده ژى تهباييا ناڤخۆيى بێ هێز دكهت و دهرگههى ل بهر نەئارامی و تێكدانان ڤەدكهت.
ئێك ژ گرنگترين هزرێن داليو ئهوه، كو ڤهگوهاستنا سهركردايهتييا جيهانى گهلەك جاران دگهل خۆ ههڤڕكيێ د ناڤبهرا هێزا كەڤن و هێزا نوی يا بلندبووى دا دئينيت، هێزێن ههژمۆندار ب ساناهى دهست ژ ههژمۆنا خۆ بەرنادەن، د ههمان دهم دا هێزێن نوی ههوڵ ددهن پێگههێ خۆ یێ ئابوورى و سياسى بسهپينن، ژ بهر هندێ ئهو دبينيت كو ههڤڕكی يا نوكه يا د ناڤبهرا ئهمريكا و چينێ دا تهنێ ناكۆكييهكا ئابوورى يا كاتی نينه، بهلكو پشكهكه ژ خولهكا ديرۆكى يا كویرتر كو سيستهمێ جيهانى ژ نوی ڤە رێك دئێخيت و شێوهی ددهتێ.
د ناڤەڕۆکا ديتنا خۆ دا، داليو هۆشداريێ ددهت، كو مهترسيدارترين قۆناغ تهنێ دهمێ كهفتنا هێزهكا مهزن نينه، بهلكو قۆناغا ڤهگوهاستنێ يه د ناڤبهرا سيستهمێ جيهانى یێ كەڤن و يێ نوی دا، كو تێدا گرژی يێن ئابوورى دگهل ههڤڕكی يێن جيۆپۆليتيک تێكههل دبن، و شهڕێن بازرگانى، سزا و قهيرانێن دارايى دبنه ئامراز بۆ كێشانا دووباره يا تهرازی يا هێزێ.
گرنگيا تيۆرا داليو نه تهنێ د شرۆڤهكرنا رابۆردوى (بۆرى) دايە، بهلكو د ههوڵدانێ دايە بۆ دياركرنا پاشهرۆژێ، ئەو باوهر دكهت كو جيهان بهر ب سيستهمهكێ چهند جەمسەرى دچيت، كو تێدا ههژمۆنا ئێك لايەنى پاشهكشێ دكهت بۆ مهرهما دروستبوونا هەڤسهنگی يێن نوی، كو دێ دگهل خۆ دهليڤهيان بۆ ههڤكاريێ ئينيت، ههروهسا دێ مهترسيێن پهقين و پێكدادانێن مهزن ژى ههبن، ئهگهر جيهان نهشیا ڤى وەرچەرخانا ديرۆكى يا ئالۆز بڕێڤه ببهت.
رای دالیو (Ray Dalio) کی یە: وەبەرهێنەر و ملیاردێرەکێ ئەمریکییە، و دامەزرێنەرێ کۆمپانیا "بڕیج ووتەر" (Bridgewater Associates) کو مەزنترین سندووقە ل جیهانێ. یێ ناڤدارە ب تیۆرێن خۆ یێن ئابووری یێن کویر و شیکاری یا وی بۆ خۆلێن مێژوویی یێن بازار و نەتەوەیان، و چەندین پەرتووکێن ئابووری یێن دیار هەنە کو دیارترین ژ وان پەرتووکا (Principles) ـە.

شھاب ئاکرەیی