لە دیدارێكی تایبەتدا بۆ گۆڤاری گوڵان پڕۆفیسۆر ویلیام كلارك پسپۆڕ لە سیاسەتی بەراوردكاری و حوكمڕانی گوتی: درووستكردنی ئەو هاوسەنگییە هەم پێویستە و هەمیش قورسە، بەتایبەتی لە بارودۆخێكدا كە بەشێكی زۆری دانیشتووان دڵنیا نەكرابێتنەوە لە شەرعییەتی دەوڵەت و نەریتی دیموكراسی هێشتا دانەمەزرابێت. پێموایە پێویستە بە شێوەیەكی بنەڕەتی هەوڵەكان زیادبكرێن بۆ برەودان بەوەی پێی دەوترێت «بنیادنانی دەوڵەت»، واتە دامەزراندنی توانای دەوڵەت بۆ ئەوەی بەڕاستی حوكم بكات و ئاسایشی دانیشتووانەكەی و خزمەتگوزارییە سەرەكییەكان دابین بكات، لەگەڵ كاركردن بۆ هێنانە ئارای شەرعییەت بۆ حكومەتەكە لە چاوی دانیشتووانەوە. قورسە كە ئازادی تاكەكەسی لە سیاقی پشێوی و بێدەوڵەتیدا پیادەبكرێت. بە لەبەرچاوگرتنی ئەمە، بنیادنانی دەوڵەت لە هەموو شتێك گرنگترە.


پڕۆفیسۆر ویلیام كلارك هەروەها گوتی: دووبارە لێرەدا كێشەیەكی زۆر ئاڵۆزمان هەیە، كە ئاڕاستە دژ بەیەكەكانی جیهانگیری درووستی كردووە، لە لایەك ئاوێتەبوون نەمانی سنوورەكان و لەلایەكی ترەوە بیرۆكە تەقلیدییەكانی پەیوەست بە سەروەری دەوڵەت و مومارەسەكردنی مافی بڕیاردانی چارەنووسی نەتەوەیی و سیستەمی سیاسی نێودەوڵەتی كە دەوڵەتی نەتەوە تێیدا كاراكتەرێكی جەوهەرییە. بۆچوونیشمان لە بارەی ئەو هێزە كێبەركێكەرانە بە راددەیەكی گەورە دەوەستێتە سەر ئەوەی هەڵگری چ ئایدیۆلۆژیایەكن. بۆچوونی من ئەوەیە سەروەری و هاونیشتمانیبوون بەندن بە گرنگیی دەوڵەتانەوە، نەك بە رێكخراوە نێودەوڵەتییەكان. بەشێك لە سەروەری دەوڵەت پەیوەستە بە مافی كۆنتڕۆڵكردنی سنوورەكانەوە. بە دڵنیاییەوە زۆر لە ئاڕاستەكانی دژە كۆچبەران لە ئەوروپا و شوێنانی دی بانگەشەی دیدێكی شەڕانگێزی دەكەن كە زیان بە ئامانجەكانی دیموكراسی و گوتاری سیاسیی رێزدار و هاوسەنگی دەگەیەنێت، بەڵام ئەمە لەوانەیە نیشانەی ئەوە بێت كە نوخبە سیاسییەكان تا رادەیەك لە پێش دانیشتووانی گشتی ئەو وڵاتانەوە بن لە پاڵپشتیكردنی یەكانگیری و رووبەڕووبوونەوەی سەروەری دەوڵەتان. وەك دەوترێت، خۆی لەخۆیدا ماوەی راگوزەری خەڵك دەخاتە دۆخێكەوە ناتوانن هیچ بەدەست بێنن.

لە درێژەی قسەكانیدا كلارك هەروەها گوتی: لە هەموو حاڵەتێكدا وڵاتانی دیموكراسی خاوەنی ئەو دامەزراوە پاراستنە یاساییانەن كە رێگە دەدەن جیاوازی درووست بكرێت لە نێوان پیادەكردنی مافی قبووڵكراو و قبووڵنەكراو. ئازادی رادەربڕین و كۆبوونەوە دەبێت پارێزگاری لێبكرێت و بە دووربێت لە بانگەشەكانی توندوتیژی و تەنانەت ئەگەر ئەو رایە لەلایەن هەندێكەوە وەك تانە، یان شتی ناخۆش سەیر بكرێت. حكومەتە دیموكراسییەكان كەمتر لە دیكتاتۆرییەكان رێكخراون و زۆرجار كێبەڕكێی بە هاواری تێدایە. براوە و دۆڕاو هەموو رۆژێك درووست دەبێت و درووست دەبێتەوە. كلیلی بەڕێوەبردنی دیموكراسیی سەركەوتوو قبووڵكردنی ناكارایی، هەروەها قبوڵكردنی مشت و مڕە سیاسییە پڕ لە تەحەددی و ناسوودەكارەكانیشە، بەڵام بە مەرجێ ئەوەی ئەمڕۆ لە رووی سیاسییەوە دۆڕاوە، بتوانێت سبەینێ ببێتە براوەی سیاسی، واتە بە مەرجێ هەموو پارتەكان لەوە تێبگەن كە ئەنجامە سیاسییەكان كاتین و بەندن بە هەل و مەرجێكی دیاریكراوەوە، كە لەسەر بەرد هەڵنەكۆڵراون و نەگۆڕ نین.

شايانى باسه پڕۆفیسۆر ویلیام گوتی: ئازادی میدیا یەكێكە لە كۆڵەكەكانی بەڕێوەبردنی دیموكراسی و دەبێت بە هەر نرخێك بێت بپارێزرێت، تەنانەت ئەگەر یەكێك لەو زیانانە ئەو دەنگە نابەرپرسانە بن كە لە كۆمەڵگەی ئازاددا رێگەیان پێدەدرێت بۆ بڵاوكردنەوەی پڕوپاگەندە. تیۆری پشت كۆمەڵگە كراوەكان ئەوەیە كە لە بازاڕی كراوەی بیرۆكەكاندا بۆچوونەكان لە هەموو سووچێكی شەبەنگی سیاسییەوە رێگەی پێدراوە بڵاو ببێتەوە بە ئاشكرا و كێبەركێ بكات، بیروڕا میانڕەوەكانیش بە تێپەڕبوونی كات دەیبەنەوە. لاوازی بیرۆكە خراپەكان تەنیا لە رێی كێبەركێ لەگەڵ بیرۆكە باشترەكاندا دەردەكەوێت. زۆر خراپە پاڵپشتی سنوورداركردنی ئازادی هەندێ میدیای دیاریكراو بكرێت بۆ ئەوەی دیموكراسی بپارێزرێت. باشترە رێگە بدرێت بە شەڕی ئازادی بۆچوونەكان و لێگەڕێین بیروبۆچوونە عاقڵانەكان لەو بازاڕەدا پڕوپاگەندەكان ببەزێنێت. هەوڵدان بۆ سنوورداركردنی گفتوگۆكان هەرگیز شتێكی باش نییە.


لە كۆتایی قسەكانیدا كلارك گوتی: بەگشتی هاوڕاتم، سەیركردنی كۆمەڵگە بەوەی لە گرووپەكان پێكهاتوون، بۆ نموونە وەك چین و توێژ و كاست و نەژاد و. تاد، لەجیاتی تاكەكان هەنگاوێكە بە رێگەیەكی هەڵەدا. خەڵكی پێویستە وەك تاك حوكمیان لەسەر بدرێت، نەك وەك ئەندامی ئەم یان ئەو گرووپ. ئەم كێشەیە دوو لێواری تیژی هەیە، خەڵك ئەوانی تر وەك ئەندامی ناسراوی دەرەوەی گرووپەكەیان دەبینن، هەروەها خۆشیان وەك ئەندامانی ناو گرووپەكەیان. ئەم رێگەیە ئەگەر توند و سەختیگرانە بگیرێتەبەر هاوسەنگی كۆمەڵایەتی كەم دەكاتەوە و هەروەها چارەسەرە بنیادنەرەكان بۆ كێشە كۆمەڵایەتییەكان لەناودەبات.




بۆ خوێندنەوەی ئەم بابەتە لە گۆڤاری گوڵان ژمارە(1058)