لە دیدارێكی تایبەتدا بۆ گۆڤاری گوڵان محەمەد رەئوف سەرۆكی ئەنجومەنی سەركردایەتی یەكگرتووی ئیسلامی كوردستان گوتى: دابەزینی نرخی نەوت بەم شێوە چاوەڕواننەكراوە بە شێوەیەكی سەرەكی بۆ ئەو وڵاتانەی نەوت هەناردە دەكەن و بە رێژەی 20% -%30 زیاتر پشت بە داهاتی نەوت دەبەستن بۆ دابینكردنی بودجەكانیان، بۆتە قەیران و كێشەیەكی گەورە، بەڵام ئەم حاڵەتی دابەزینی نرخی نەوتە جاری یەكەم نییە و ئەگەر سەیر بكەین لە ماوەی 60-70 ساڵی رابردوودا ئەمە چوارەمین جارە نرخی نەوت بەو شێوە چاوەڕواننەكراوە دادەبەزێت، هەموو جارێكیش بۆ هەندێك وڵات قەیرانی گەورەی درووست كردووە و بۆ هەندێكیش ئاسایی بووە، دیارە ئەو هۆكارانەی كە دەبنە هۆی درووستكردنی ئەم قەیرانە، لەوەوە سەرچاوە دەگرێت، كە لە وڵاتانی خاوەن نەوت بەتایبەتی ئەوانەی بە رێژەیەكی بەرز پشت بە داهاتی نەوت دەبەستن، لەكاتی هەڵكشانی نرخی نەوت، یان سەرچاوە سرووشتییەكان، ئابوورییەكەیان جۆرێك لە بازدانی ئابووری (طفرة اقتصادیة) بە خۆیانەوە دەبینین، بە بەراورد بە وڵاتانی دیكە كە گەشەیەكی ئابووری ئاسایی و تەندرووست دەكەن وەك وڵاتانی پیشەسازی، ئەم بازدانە ئابوورییە لە كاتێكدا روودەدات كە نرخی سەرچاوە سرووشتییەكان لە بەرزبوونەوەدا بێت، لەم حاڵەتەدا بانكەكان پڕ دەبن لە پارە، خەڵكیش گوزەرانی باش دەبێت، وڵات پڕدەبێت لە دوایین مۆدێلی ئۆتۆمبیلی گرانبەها، بەڵام كە نرخی نەوت دابەزی، ئەوا ئەگەر باری ئابوورییان نەشبێتەوە بە سفر، ئەوا لە سفر نزیك دەبێتەوە.


محەمەد رەئوف هەروەها گوتی: لە مێژووی ئابووریدا ئیسپانیا یەكەمین وڵاتە كە بەهۆی دابەزینی نرخی زێڕەوە دووچاری قەیران بۆتەوە، ئێستاش ئەو وڵاتانەی كە بە رێژەیەكی بەرز پشت بە داهاتی نەوت دەبەستن لەگەڵ ئەم دابەزینە دووچاری قەیرانی ئابووری بوونەتەوە، لەبەرامبەردا دەوڵەتانی پیشەسازی كە رێژەی گەشەكردنی ئابوورییان لە نێوان 0.5% - 2-3%، ئەوا لەبەر ئەوەی ئەم جۆرە گەشەكردنە ئاسایی و تەندرووستە وەك دەوڵەتانی ئەوروپای دوای شەڕی دووەمی جیهانی لە بەر ئەوەی خاوەنی ژێرخانێكی پیشەسازی تۆكمە بوون، ئەوا كە دووچاری قەیرانی ئابووریش دەبن، دەتوانن بە ماوەیەكی كەم هەڵبستنەوە، بۆیە ئەو وڵاتانەی كە لە سیستمە ئابوورییەكەیدا بایەخی تەواو بە مرۆڤ و توانای مرۆڤ و ئەقڵی مرۆڤ دەدات و لە بەرەنجامی داهێنەكانی ئەقڵی مرۆڤەوە سێكتەرەكانی پیشەسازی و بارزگانی و كشتوكاڵ پێكەوە گەشەی ئابووری درووست دەكەن، ئەوا ئەم گەشە ئابوورییە لەبەر ئەوەی لەسەر بنەمایەكی درووست دامەزراوە، ئەوا ئەگەر دووچاری قەیرانیش بێتەوە، بە ئاسانی ناكەوێت، یان ئەگەر دووچاری قەیرانیش بێت، دەتوانێت بە خێرایی هەڵبستێتەوە و قەیرانەكە تێپەڕێنێت، هەربۆیە داكشانی نرخی نەوت لە حەفتاكانی سەدەی رابردوو، وایكرد بەشێكی زۆری دەوڵەتانی هەناردەكەری نەوت چاو بە ئابووری خۆیاندا بخشێننەوە و بە رێژەیەكی بەرز پشت بە داهاتی نەوت نەبەستن و بڕیاریان دا ریژەكە لە 90% دابەزێنن بۆ نزیكەی 50-40 %، هەر بۆ نموونە ئێستا كۆی دەوڵەتانی كەنداو بە شێوەیەكی گشتی بە رێژەی 49% پشت بە داهاتی نەوت دەبەستن، ئەم ریژەیە لە وڵاتێكی كەنداوەوە بۆ یەكێكی دیكە دەگۆڕێت.




شایانی باسە محەمەد رەئوف هەروەها گوتی: كاتێك باس لە چارەسەر دەكەین، دەبێت بزانین ئەم وەرچەرخانە پێوەندیی بە كەلتوور و مەعریفەوە هەیە، كەواتە هەنگاوی یەكەم ئەوەیە كەلتووری بیركردنەوەی خۆمان بگۆڕین و پشت بە ئیرادە و توانای مرۆڤ ببەستین و تواناكانی مرۆڤەكان بخەینە كار. یەكێك لە خراپترین ئاكامە نەرێنییەكانی پشت بەستن بە داهاتی نەوت ئەوەیە وەهمێك درووست دەكات، پێی دەگوترێت وەهەمی ئابووری، بەڵام پرسیار لێرەدا ئەوەیە ئەم وەهمە تاكەی بەردەوام دەبێت؟ بێگومان تا ئەو كاتەی سەرچاوەی داهاتەكە دوچاری قەیران دەبێت. پرسیاری دیكە ئەوەیە ئایا لەم قۆناخەدا چارەسەر هەیە؟ بیگومان چارەسەر هەیە، چونكە وەك دەڵێن شتێك نییە لە ژێر چەتری ئەم كەونەدا مەحاڵ بێت، تەنیا شتێك دەبێتە مەحاڵ كە ئیرادەی مرۆڤ لاواز بێت، بۆیە لەم حاڵەتەدا كە ئیرادە لاواز بوو، ئەگەر كێشەكە بچووكیش بێت، ئەوا چارەسەرەكەی هەردەبێتە مەحاڵ، بەڵام ئەگەر ئیرادەمان بە هێز بوو، ئەوا كێشەكە چەند گەورەش بێت، چارەسەرەكەی ئاسان دەبێت.


لە كۆتایی قسەكانیدا رەئوف هەروەها گوتی: بەپێی دەستوور و سیستمی ئابووری ئێمە وەك هەرێمی كوردستان هەتا ئێستاش بەشێكین لە عێراق، راستە لە دەستووری عێراقدا نووسراوە، عێراقی نوێ لە سەر بنەمای ئابووریی نوێ پەرە بە ئابووری خۆی دەدات، بەڵام زاراوەی ئابووریی نوێ لە فەرهەنگی ئابووریدا مانایەكی نییە، بەڵام با بڵێن لەبەر هەر هۆیەك بووە نەیانویستووە بنووسن لەسەر بنەمای ئابووری سەرمایەداری، یان ئابووری بازاڕ پەرە بە ئابووری عێراق دەدەین، بە هەرحاڵ با وای دابنێن مەبەستیان ئابووری بازاڕە، دیارە پێش رووخانی رژێم لە 2003 بە دوو ساڵ كۆنگرە بۆ ئابووری عێراقی نوێ لە هەولێر لەلایەن ئامۆژگای عێراق بۆ دیموكراتی و رۆشنبیری ئەنجام درا، یەكێك لە پڕۆژەكانیشی دووبارە بونیادنانەوەی هەیكەلی ئابووری عێراق بوو، كاتی خۆی ئێمەش بەشداریمان تێداكردووە، ئەم پڕۆژەیە لەلایەن د.شێرزاد نەجاڕ پێشكەش كرا و هەموو رەهەندەكانی هەیكەلەی نوێی عێراقی داهاتووی تێدا خرایەڕوو، راستە لە ناو دەستووری عێراقدا بە كۆمەڵێك ماددە ئاماژەی پێكراوە، بەڵام ئەم ماددە دەستوورییانە بە یاسا رێك نەخراون، یان ئەگەر یاساشیان بۆ دەرچووبێت كاری پێنەكراوە، كەواتە ئێستا هەرێمی كوردستان بەشێكە لە وڵاتێك كە خاوەنی سیستمێكی ئابووری نییە كە بە شێوەیەكی یاسایی كاری پێ بكرێت. پرسیار ئەوەیە هۆكاری ئەمە چییە؟ بێگومان هۆكاری ئەمە ئەوەیە بەرپرسانی عێراقی لە بەغدا، ئەوانەی دەسەڵاتدار بوون، بە هیچ شێوەیەك ئەولەوییەتیان پەرەپێدانی عێراق نەبووە.

بۆ خوێندنەوەی ئەم بابەتە لە گۆڤاری گوڵان ژمارە(1058)