كێشەی سەرەكی لە ناساندنی ژینۆسایدی ئێزیدییەكان ئەوەیە عێراق ئەندامی دادگای تاوانی نێودەوڵەتی نییە
نوری عوسمان هەروەها گوتى: ئەو ئاوارانەی روویان كردبۆەوە كوردستان، لە هەموو عێراقەوە هاتبوون، وەك پارێزگاكانی سەلاحەددین، بەغدا، رومادی، موسڵ، دیالە، بەڵام بەشی هەرەزۆری ئەو ئاوارانەی روویان لە دهۆك كردبوو، بەشی زۆریان ئیزدی بوون. سەبارەت بە پێكهاتەی شنگالیش، بەدرێژایی مێژوو شنگال دەڤەری پێكەوەژیانی ئایینی و نەتەوەیی بووە، لە شنگالدا سێ ئایینی سەرەكی هەن كە بریتین لە ئیسلام (بە سوننە و شیعەوە)، كریستیان و ئێزدی، لەناو قەزای شنگال سێ كەنیسەی كریستیانەكان هەیە، موسڵمانەكانی شنگال لە هەردوو مەزهەبی شیعە و سوننەن و رێژەشیان وەك یەكە، بەڵام لەناو سەنتەری قەزای شنگال نزیكەی 80%یان ئێزیدین، ئەو كارەساتەی بەسەر شنگال هات لە دوو دەڤەر بوو، كە ئێمەی شنگالی لە خوار چیای شنگالەوە پێی دەڵێن قیبلە، واتە بەشی باكوور، ئەو دیوی چیای شنگال پێی دەڵێن باشوور و دەچێتەوە بۆ لای سنووری سووریا. كارەساتی گەورە لە بەشی باكوور روویدا، داعش كە هێرشیان كردە سەر شنگال خەڵكێكی زۆری ئێزیدییان كوشت و ژمارەیەكی زۆریشیان رفاند، لە موسڵمانە شیعەكانیش زۆریان كوشت، تەنانەت هەندێكیان هەتا ئێستا بێسەر و شوێنن و سۆراغیان دیار نییە.
شاياني باسه عوسمان هەروەها گوتى: ئەو خەڵكەی لە دەستی داعش رزگارمان كردوون، بەشێكیان هەر بە جەستە برینداربوون و هەمووشیان لە رووی باری دەروونییەوە بارودۆخیان خراپ بوو، بۆ مامەڵەكردن لەگەڵ ئەم بارە ناخۆشە ئێمە سەنتەرێكمان دروستكرد، كە هەم پزیشكی دەروونی و هەمیش پزیشكی دیكەی لەو سەنتەرە هەن، بۆ ئەوەی ئەو خەڵكە چارەسەر بكەن. بەتایبەتی چارەسەری دەروونی، لەمەش زیاتر رێككەوتنێكمان لەگەڵ هەرێمێكی ئەڵمانیا كردووە، بۆ ئەوەی 1000 كەس بۆ چارەسەری دەروونی بنێرینە ئەڵمانیا، رێككەوتنەكە بەوشێوەیە ئەگەر هەر یەكێك لەوانە تووشی نەخۆشی دەروونی هاتوون، بیانەوێت لەوێ بمێننەوە، رێگەیان پێدەدرێت، ئەم 1000 كەسەی لە چوارچێوەی ئەم رێككەوتنە دەیانێرینە ئەڵمانیا، بە تەنیا بۆ ئێزیدییەكان نییە، بەڵكو توركمان و كریستیان و ئەو پێشمەرگانەش دەگرێتەوە كە لە بەرەكانی شەڕن و تووشی حاڵەتی نائاسایی دەروونی دەبن، بۆ ئەمەش لیژنەیەكمان پێكهێناوە كە نوێنەری وەزارەتەكانی (ناوخۆ و كاروباری كۆمەڵایەتی، تەندروستی) هەروەها نوێنەرانی توركمان و كریستیان و هەر دوو بەڕێوەبەری گشتی كاروباری كریستیان و ئێزیدییەكان لە وەزارەتی ئەوقافی حكومەتی هەرێمی كوردستان تێیدا بەشدارن. لەمەش زیاتر كۆمەڵێك پزێشكی دەروونی ئەڵمانی هاتوون، بێجگە لەوەی راستەوخۆ چارەسەری نەخۆشەكان دەكەن، لە هەمانكاتدا مەشق و راهێنان بە پزیشكە دەروونییەكانی كوردستانیش دەكەن.
لە كۆتایی قسەكانیدا د. نوری گوتى: شنگال نەك ئێستا، بەڵكو بە درێژایی مێژوو ناوچەیەكی ستراتیژی بووە، نەك تەنیا بۆ كوردستان، بەڵكو لە سەردەمی یۆنانی و رۆمانی و فارسەكانیشەوە هەموو كات شەڕی سەرەكی لە سەر شنگال بووە، لەم ناوچەیە تەنها شنگال شوێنی شارستانی بووە، لەبەر ئەوەی ئەگەر سەرنج بدەین، لەو ناوچەیە كە هەمووی دەشتاییەكی فراوانە تەنیا قەزای شنگالە كە ئاوی لێ بێت و بتوانرێت ژیانی لێ هەبێت، هەتا ئێستاش لەناو شنگال شوێنەوارێكی زۆر میژوویی هەیە، هێشتا شوێنەواری دیواری رۆمانییەكان لەوێ هەیە، تەنانەت لە سەردەمی سەلاحەددینی ئەیووبی -یش لە سەر شنگال شەڕكراوە، ئەمەش مانای ئەوەیە بە درێژایی مێژوو هەر كەس و لایەنێك توانیبێتی شنگال كۆنتڕۆڵ بكات، واتە توانیویەتی ناوچەیەكی زۆر فراوان كۆنتڕۆڵ بكات، شوێنی جوگرافی شنگال وا هەڵكەوتووە كە هاوسنوورە لەگەڵ توركیا و سووریا، پێشتر كاری بارزگانی خەڵكی شنگال لەگەڵ نسێبین و جەزیرە بووە، بەڵام شنگال بە درێژایی مێژوو كورد و كوردستانی بووە، لەسەردەمی رژێمە یەك لە دوایەكانی عێراق بە مەبەستی بەعەرەبكردنی شنگال ژمارەیەك عەرەب لەو شارە نیشتەجێ كراون، شنگال عێراق و سووریا پێكەوە گرێدەداتەوە، هەربۆیە بە ئازادكردنەوەی شنگال زەبرێكی گەورە بەر تیرۆریستانی داعش كەوت، لەناو سەنتەری شنگالەوە بە كاتژمێرێك دەچیتە سووریا، لەو دیوی چیاكەشەوە هەمووی دەشتاییە جاری واهەیە نازانی كامە خاكی عێراق.
بۆ خوێندنەوەی ئەم بابەتە لە گۆڤاری گوڵان ژمارە(1054).
